Moldavië, een land met 2,62 miljoen inwoners, deelt een 1217 kilometer lange grens met Oekraïne in het zuidwesten. Het land kwam uit een bewogen geschiedenis in de 20eeeuw , nadat het in 1991 onafhankelijk werd van de Sovjet-Unie, om vervolgens aan het begin van de 21e eeuw opnieuw bedreigd te worden door Russisch autoritarisme en imperialistische ambities.Het land heeft een pro-Russisch separatistisch gebied in het oosten, een situatie die niet ongelijk is aan die in buurland Oekraïne, dat momenteel in open conflict is met Rusland, en ook niet ongelijk aan die in Georgië, dat in 2008 om soortgelijke redenen door Rusland werd binnengevallen. Dit patroon is zeer bekend en onderstreept de intentie van Rusland om gebied terug te veroveren dat volgens de geschiedenis op de een of andere manier aan Rusland toebehoort.

Moldavië dateert zijn oorsprong als erkende territoriale entiteit tot het midden van de 14eeeuw , toen bekend als het Vorstendom Moldavië. Tegen het midden van de 16eeeuw werd het veroverd door het Ottomaanse Rijk, dat een groot deel van Zuidoost-Europa, het Midden-Oosten en Noord-Afrika zou beheersen tot de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog. Een van de vele oorlogen tussen Moldavië en Rusland resulteerde in de annexatie van Bessarabië in het oostelijke deel van Moldavië door het Russische Rijk onder tsaar Alexander I in 1812. De Dnjestr vormde de oostelijke grens van het geannexeerde gebied met het huidige Oekraïne. Na de overgave van Rusland aan de Centrale Asmogendheden tijdens de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende Russische burgeroorlog, verkreeg Bessarabië in 1918 onafhankelijkheid en werd de Democratische Republiek Moldavië. Het sloot zich vervolgens aan bij buurland Roemenië, waarmee het etnolinguïstisch verwant was. In 1922 werd de USSR, bestaande uit Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en de gebieden van de huidige republieken Georgië, Armenië en Azerbeidzjan, opgericht nadat Lenins bolsjewieken de Russische burgeroorlog hadden gewonnen.
Aan het begin van de 20eeeuw bleef een aanzienlijk deel van de Roemeenssprekende bevolking (42%) op de oostelijke oever van de Dnjestr in de naburige Oekraïense SSR wonen. Daarom werd in 1924 door de USSR een autonoom gebied uitgeroepen: de Moldavische Autonome Socialistische Sovjetrepubliek (ASSR). Dit gebied omvatte het huidige Transnistrië (2500 km²)en het district Podilsk (4300 km²)van het huidige Oekraïne. Deze benaming was puur kunstmatig bedacht door de Sovjetautoriteiten om een pro-Sovjet-propagandistisch sentiment over de Dnjestr te projecteren naar het voormalige Russische bezit Bessarabië, dat inmiddels in Roemenië was opgenomen. De Russen hadden overigens nog veel meer ambities in de Balkan dan alleen Bessarabië. Deze ambities zouden uiteindelijk tot uiting komen in de Tweede Wereldoorlog.
Tussen 1924 en 1940, onder Stalin, werd de Moldavische Autonome Socialistische Sovjetrepubliek (ASSR) geïndustrialiseerd en kende een aanzienlijke toestroom van Russische arbeiders en hun families. In 1925 brak er een hongersnood uit en ontstonden anti-Sovjetopstanden, waardoor de komst van Russische troepen noodzakelijk werd. Duizenden boeren en fabrieksarbeiders werden gedood tijdens het neerslaan van de onrust. De rampzalige collectivisatie van landbouwgrond die in de late jaren 20 en vroege jaren 30 in Oekraïne en elders in de USSR had plaatsgevonden, leidde tot de dood door hongersnood van tienduizenden mensen en de deportatie van ongeveer 2000 families naar Centraal-Azië. In 1937-1938 manifesteerde Stalins Grote Zuivering zich in de USSR in de Moldavische ASSR met de repressie en executie van intellectuelen die anti-Sovjet- of anti-Stalinistische sentimenten aanhingen of daarvan verdacht werden. De Roemeense invloed op de Moldavische taal werd onderdrukt en het gebruik van het Latijnse schrift, zoals dat in Roemenië gebruikelijk was, werd verboden en vervangen door het meer Russisch georiënteerde Cyrillische schrift. Dergelijke maatregelen waren niet ongebruikelijk tijdens het Stalinistische regime, waarin openlijke russificatie een beleid werd dat gericht was op het uitwissen van nationale identiteiten.
In 1939, vóór het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, werd het Molotov-Ribbentrop-niet-aanvalsverdrag tussen Rusland en nazi-Duitsland getekend, dat tien jaar zou duren. Het verdrag stond Stalins troepen toe Polen vanuit het oosten binnen te vallen, kort na Hitlers inval aan de westelijke grens van Polen. De Russen trokken in 1940 ook zuidwaarts om Bessarabië te heroveren. Bepaalde gebieden met een etnische Oekraïense meerderheid en zelfs enkele met een Roemeense meerderheid werden nu geannexeerd en opgenomen in de Oekraïense SSR. In datzelfde jaar riep de USSR een nieuwe republiek uit, de Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek (SSR), die de eerder opgerichte Moldavische ASSR, met name Transnistrië, omvatte. De Russische bezetting van Bessarabië werd in 1941 tijdelijk opgeheven toen nazi-troepen het gebied binnenvielen en de USSR veroverden tijdens Operatie Barbarossa. Na de nederlaag van Duitsland in 1945 werd de Moldavische SSR heroverd en werd het een van de 15 republieken die tot 1991 de Sovjet-Unie zouden vormen. In de naoorlogse periode zette Stalin zijn vervolgingen voort met verdere deportaties van duizenden Moldavische families naar Centraal-Azië en Siberië, vergelijkbaar met wat er in de Oekraïense SSR en met name op de Krim was gebeurd.
Na enkele decennia van russificatie lieten de volkstellingscijfers voor Transnistrië een daling zien van de etnisch Roemeense bevolking van 44% naar 33% tussen 1926 en 2015, terwijl de etnisch Russische bevolking steeg van 14% naar 34%. Een Sovjet-militaire aanwezigheid werd in 1956 hersteld en vestigde zich aanvankelijk in Chisinau, de hoofdstad van de Moldavische SSR, en verhuisde in 1980 naar Tiraspol, de hoofdstad van Transnistrië. Moldavisch nationalistisch sentiment begon zich al in 1969 in het geheim te manifesteren, maar werd onderdrukt en vervolgens getemperd door aanzienlijke investeringen van Sovjet-Rusland in de republiek. De golf van nationalisme laaide eind jaren tachtig weer op en leidde tot onrust, met name in het pro-Russische Transnistrië. In 1989 werd officieel een Moldavische taal aangenomen en de geschreven taal kreeg opnieuw het Latijnse alfabet, in plaats van de gerussificeerde versie. In 1990 waren er al gesprekken gaande over afscheiding van de USSR, wat lokale conservatieve Sovjetfunctionarissen ertoe aanzette om het pro-Russische gebied Transnistrië uit te roepen tot een aparte "Pridnestrovische Moldavische SSR" (PMR). Dit werd echter afgewezen door Michail Gorbatsjov, destijds secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, die al was begonnen met zijn plan voor de hervorming van het politieke en economische systeem van de USSR (oftewel "perestrojka").
In mei 1991 veranderde het Moldavische parlement de naam van zijn republiek in Moldavië, nadat het eerder dat jaar had geweigerd deel te nemen aan het referendum over de Sovjet-Unie, waarin de organisatiestructuur van de 15 republieken van de voormalige USSR zou worden vastgesteld. De USSR was toen al bezig uiteen te vallen en kwam in december 1991 definitief ten einde. Moldavië had zich al in augustus 1991 onafhankelijk verklaard. Het was dan ook geen verrassing dat er een burgeroorlog uitbrak tussen de Moldavische regering in Chisinau en separatisten in de eerder uitgeroepen Volksrepubliek Moldavië, die werden gesteund door Russische troepen. De oorlog eindigde in 1992, maar niet voordat er een aanzienlijke hoeveelheid Russische artillerie en troepen was ingezet. Een vredesmacht bestaande uit Moldavische, Russische en Transnistrische troepen werd opgericht onder een gezamenlijke controlecommissie. Na verloop van tijd werd in 1995 een operationele groep van Russische strijdkrachten (OGRF) in het gebied opgericht en onder het bevel van het militaire district Moskou geplaatst. De OGRF zou samenwerken met de Gezamenlijke Controlecommissie, maar de precieze missie is gezien de lange periode dat de groep actief is, niet helemaal duidelijk geworden. De groep bewaakt wel een groot depot met 22.000 ton aan militair materieel en munitie uit het Sovjettijdperk in Noord-Transnistrië. Door de vele veranderingen in de samenstelling van de groep en de wisseling van eenheden is het lastig om een exact aantal Russische militairen in Transnistrië vast te stellen.

Transnistrië wordt door de Verenigde Naties beschouwd als onderdeel van Moldavië, maar werd in maart 2022 door de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa erkend als militair bezet gebied door Rusland. Rusland had in de Verklaring van Boedapest van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in 1994 toegezegd zijn troepen terug te trekken van Moldavisch grondgebied, maar deed dit niet en negeerde ook het Lissabondocument van de OVSE uit 1996 over deze kwestie. Rusland beloofde tijdens de OVSE-top in Istanbul in 1999 opnieuw zijn troepen terug te trekken uit zowel Moldavië als Georgië tegen eind 2002, maar kwam deze belofte wederom niet na. In 2008 stuurde de Parlementaire Vergadering van de Noord-Amerikaanse Verdragsorganisatie (NAVO) een herinnering, waarop geen reactie volgde. In 2016 kondigde Rusland aan dat het moeilijk zou zijn zijn wapens uit Transnistrië te verwijderen via wat nu als vijandig gebied in Oekraïne werd beschouwd. Dit was uiteraard Ruslands eigen schuld vanwege de militaire steun aan separatisten in de oostelijke oblasten van Oekraïne. De Algemene Vergadering van de VN nam in 2018 een resolutie aan waarin Rusland werd opgeroepen zijn troepen onvoorwaardelijk uit Moldavië terug te trekken, maar ook dit keer weigerde Rusland hieraan gehoor te geven. Na 28 jaar van onverzettelijkheid is het voor de beschaafde wereld duidelijk geworden dat Rusland een eigen agenda heeft voor het handhaven van een militaire macht in Moldavië, die geheel losstaat van de "vredesmissie".
Vladimir Poetin is de facto leider van Rusland, ondanks een betekenisloze periode met Dmitri Medvedev als president (2008-2012). Poetins illegale inval in Oekraïne en de daaropvolgende oorlog hebben de aandacht gevestigd op Moldavië en met name op de pro-Russische separatistische regio Transnistrië als een mogelijke strategische uitvalsbasis voor Russische agressie tegen Oekraïne. De geschiedenis heeft echter aangetoond dat er een vastberaden streven bestaat naar de volledige herintegratie van Moldavië in de Russische invloedssfeer. Nog maar recent, in 2021, werd een pro-Russische Moldavische regering onder Igor Dodon omvergeworpen door de pro-Westerse Partij van Actie en Solidariteit van Maia Sandu. In 2022 werd Moldavië kandidaat-lidmaatschap van de Europese Unie (EU) toegekend, als erkenning van de democratische hervormingen die in het land gaande waren. Samen met de EU hebben de Verenigde Staten en de NAVO belangstelling getoond voor de veiligheid van Moldavië en maatregelen genomen om de onvermijdelijke pogingen van Rusland om de regering omver te werpen tegen te gaan. Bovendien ontmoette president Joe Biden onlangs Sandu in Polen om de vastberadenheid van de Verenigde Staten ter ondersteuning van de Moldavische soevereiniteit te bevestigen.
Recentelijk, en feitelijk precies zoals verwacht, ontdekte de Oekraïense inlichtingendienst een gedetailleerd Russisch plan voor een staatsgreepde pro-Westerse regering van Sandu omver te werpen en de dreigende democratisering van Moldavië te dwarsbomen. Russische, Montenegrijnse, Servische en Wit-Russische staatsburgers zouden Moldavië binnenkomen om anti-regeringsprotesten tegen hervormingen aan te wakkeren en het regeringsgezag te destabiliseren, met als uiteindelijke doel een pro-Russisch regime te installeren, gesteund door Transnistrische separatisten en de lokale strijdkrachten. Verdere bevestiging van het complot volgde al snel toen Kremlin-woordvoerder Dmitriy Peskov de dreiging probeerde te bagatelliseren door te spreken van "anti-Russische hysterie" en Moldavië te waarschuwen "heel, heel voorzichtig" te zijn – een uitspraak die sterk doet denken aan zijn ontkenningen van een dreigende Russische aanval op Oekraïne in 2022, toen de Oekraïense regering, gesteund door haar bevolking, zich definitief tot het Westen wendde.
Een bekend patroon van ondermijning is met name in het buitenlands beleid duidelijk geworden tijdens Poetins bewind als leider van het huidige autoritaire Russische regime. Verdraaiing van de waarheid en regelrechte desinformatie vormen de basis van het taalgebruik van deze regering. Haar agenten – Peskov, Sergej Lavrov, Dmitrij Medvedev, om er maar een paar te noemen – verspreiden openlijk propaganda, ontkennen intenties en verkondigen allerlei absurditeiten om de werkelijkheid die zich ontvouwt te ondermijnen. Velen anderen, zowel binnen Rusland als Poetins volgelingen in de Verenigde Staten en elders, hebben deze praktijk overgenomen om Rusland, Poetin zelf of zichzelf te bevoordelen. De retoriek is repetitief en alomtegenwoordig op sociale media, televisienetwerken en binnen de overheid. Infiltratie van overheidsinstanties, steun aan pro-Russische oppositiepartijen en het gebruik van agenten van de Russische Federale Veiligheidsdienst (FSB) en de militaire inlichtingendienst (GRU) dragen bij aan de mechanismen van dit proces. Deze organisaties houden zich doorgaans bezig met het organiseren van massaprotesten, overheids- en politieke spionage, desinformatiestrategieën en moorden als verdere instrumenten die ze afzonderlijk of in samenwerking inzetten wanneer dat nodig is.
Het proces van russificatie van buurlanden heeft zich over eeuwen voltrokken, maar werd versterkt tijdens het Sovjettijdperk in de 20eeeuw . Voornamelijk Russische enclaves vestigden zich in bepaalde gebieden en vormden de voedingsbodem voor separatistische bewegingen die Poetin effectief heeft ingezet in Zuid-Ossetië en Abchazië in Georgië, op de Krim en in de oostelijke oblasten Donetsk en Luhansk in Oekraïne, en nu in Transnistrië in Moldavië, om quasi-autonome republieken binnen elk land te vestigen. De daaropvolgende chaos gaf aanleiding tot de inzet van "vredeshandhavings"troepen, ogenschijnlijk permanent, bestaande uit Russische militairen met of zonder paramilitaire elementen, vooral om de respectievelijke regeringen van deze ogenschijnlijk soevereine naties te herinneren aan de directe aanwezigheid van Rusland. Elke verdere schijnbare "provocatie" tegen Russische troepen of burgers van deze nieuw opgerichte "republieken", zoals een "valse vlag"-operatie, zou dienen als voorwendsel voor een vergeldingsinvasie en de omverwerping van de regering.
De Republiek Georgië staat momenteel onder de loep van de EU, nadat het land in 2022 de kandidaatstatus voor het lidmaatschap werd geweigerd, terwijl Moldavië en Oekraïne die wel kregen. Uit een peiling in augustus 2022 bleek dat 47% van de Georgiërs een volledig pro-westers buitenlands beleid wenste, terwijl 31% hetzelfde wilde maar goede betrekkingen met Rusland wilde behouden. Slechts 2% was voorstander van een uitsluitend pro-Russisch beleid en 7% wilde hetzelfde, maar wel goede betrekkingen met de EU en de NAVO. Maar liefst 75% is voorstander van EU-lidmaatschap; hun voormalige premier en huidige politieke machthebber, Bidzina Ivanishvili, heeft zich echter ambivalent opgesteld ten aanzien van de kwestie, terwijl zijn partij Georgische Droom – Democratisch Georgië zich in haar retoriek, acties en beleid duidelijk pro-Russisch opstelt.
Ivanishvili vergaarde aanzienlijke rijkdom door zaken te doen in Rusland. Hij wist zijn bezittingen tegen marktwaarde te verkopen en keerde in 2012 terug naar Georgië, terwijl hij goede relaties onderhield binnen Poetins kleptocratie. Hij werd politiek invloedrijk, richtte zijn eigen partij op en werd premier in 2012-2013 met een programma dat ogenschijnlijk pro-Westerse aspiraties had, maar ook gericht was op het normaliseren van de betrekkingen met Poetins Rusland. Als later partijvoorzitter behield hij een neutrale positie, terwijl hij zijn partij toestond een uitgesproken pro-Russisch sentiment te verspreiden, tegen de wensen van het Georgische volk in. De huidige partijvoorzitter, Irakli Kobakhidze, staat bekend om zijn negatieve opmerkingen over zowel het Westen als Oekraïne in het afgelopen jaar. Tegelijkertijd verwierp premier Irakli Garabashvili een verzoek van de EU om hervorming van het rechtssysteem vanwege de onevenredige invloed die Ivanishvili en andere elites binnen zijn partij op het rechtssysteem uitoefenden.
Recentelijk braken er massale straatprotesten uit in de hoofdstad Tbilisi, uit protest tegen een wetsvoorstel dat alle organisaties die meer dan 20% van hun financiering uit buitenlandse bronnen ontvangen, zou verplichten zich te registreren als buitenlandse agenten. Dit werd gezien als een soortgelijke wet in Rusland die het Kremlin de mogelijkheid bood om niet-gouvernementele organisaties en onafhankelijke journalisten te vervolgen. Het wetsvoorstel werd ingetrokken, waarschijnlijk met de bedoeling het in een andere vorm te herzien, maar de protesten gingen door om ervoor te zorgen dat het wetsvoorstel volledig werd verworpen. President Salome Zurabishvili, een onafhankelijk parlementslid dat niet verbonden is aan de Georgische Droom – Democratische Georgische Partij, feliciteerde de demonstranten en zei dat zij de wil van het volk vertegenwoordigden. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, had echter een andere, maar bekende kijk op de zaak. Hij beschuldigde het Westen ervan onrust in Georgië aan te wakkeren, net zoals hij het Westen ervan beschuldigde de Maidan-protesten te steunen die het regime van Janoekovitsj in Oekraïne in 2014 ten val brachten.
Het lijkt erop dat Poetins opvatting over territoriaal bezit binnen naburige soevereine staten afhangt van de vraag of deze gebieden eerder onderworpen waren aan het Russische Rijk of de Sovjet-Unie. Het idee van zelfbeschikking door een democratisch gekozen soevereine staat lijkt geen enkele invloed te hebben op Poetins imperialistische denkwijze of zijn chauvinistische houding ten opzichte van het lot van Rusland. Het repressieve karakter van Poetins regime is algemeen bekend in de regio en er is een groeiende volkswil om zich ertegen te verzetten. Deze wil moet worden volgehouden om een einde te maken aan deze langdurige strijd.
Copyright @Kost Elisevich, MD, PhD 2023. Alle rechten voorbehouden. Elke illegale reproductie van deze inhoud zal leiden tot onmiddellijke juridische stappen.

Eén reactie op “Moldavië en het draaiboek van Poetin”
Reacties zijn uitgeschakeld.