Viðbrögð Rússa um allan heim við tilraunum þeirra til að stimpla Úkraínumenn sem nasista hafa verið allt frá kurteislegri vantrú til kaldhæðnislegs hláturs yfir enn einni klaufalegri áróðurstilraun til að réttlæta þörfina fyrir innrás í Úkraínu. Stimplunin hefur þjónað sem leið til að afmennska þjóðina fyrir að þora að andmæla því sem Pútín telur vera örlög Rússlands. Þessi andstaða er í raun birtingarmynd þjóðernishyggju, hugmyndafræði sem leggur áherslu á hollustu, hollustu eða tryggð við þjóð samkvæmt Britannica. Viðnám Úkraínu gegn kúgun Rússa hefur verið til staðar frá tímum Rússneska heimsveldisins, allt aftur til 18.og 19.aldar , en í dag er þægilegt fyrir stjórn Pútíns að blanda saman þjóðerniskennd Úkraínu og fasískri hugmyndafræði.
Það er sanngjarnt að segja að flestar, ef ekki allar, þjóðir hafa haft og gætu haldið áfram að hafa fylkingar sem bera merkimiða öfgahægriþjóðernishyggju. Þetta var vissulega satt í Úkraínu fyrir og á tímum Stalíns þegar Úkraína varð fyrir þjóðarmorði á fjórða áratugnum sem orsakaðist af nauðungarbúskaparstefnu sem olli hungursneyð í mæli sem aldrei hafði sést áður í svo frjósömu landi. Andrússnesk flokkshreyfing kom fram á þriðja og fjórða áratugnum undir bæði öfgaþjóðernishyggju og hófsamari forystu sem ögraði rússneskum yfirvöldum með skæruliðaaðferðum, aðallega á landsbyggðinni. Rætur slíkrar flokkshreyfingar áttu rætur að rekja til hugmynda um þjóðernishyggju sem teygja sig aftur til 16.og 17.aldar . Núverandi átök í Úkraínu hafa hins vegar meira að gera með það sem gerðist á 20.öld og því byrjum við þar fyrst.

Bandalag Rússlands við nasista Þýskalands við upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar, grimmdarverk landsins í nágrannaríkjunum Póllandi og Úkraínu skömmu síðar, og innrás nasista í bæði Úkraínu og Rússland árið 1941 ollu ringulreið í öllu svæðinu. Mismunandi fylkingar Úkraínumanna börðust nú við nasista ásamt Rússum og við Rússa ásamt nasistum, allt með það að markmiði að losa landið við báða óboðna gesti. Hluti lausnar náðist með ósigri nasista Þýskalands árið 1945, sem gerði kleift að hefja aftur leyndarmálsstarfsemi fram á sjötta áratuginn, sem eingöngu beinist gegn Rússlandi. Mikilvægur hluti þessarar starfsemi var kæfður niður við andlát Stalíns árið 1953. Allan þann tíma sem Sovétríkin (Sovétríkin) voru til, fram til 1991, hélt úkraínsk þjóðernishyggja áfram bæði innanlands og erlendis meðal úkraínskra íbúa eftir stríðið. Hins vegar var einnig rússneskt atriði til staðar, sérstaklega í austurhluta Úkraínu þar sem rússnesk landnám var áberandi. Þetta hefur leitt til áskorana fyrir Úkraínu þegar landið varð fullvalda eining árið 1991 við upplausn Sovétríkjanna.

Árið 2013 braut Viktor Janúkóvitsj, forseti Úkraínu sem var hliðhollur Rússlandi, kosningaloforð sitt um að ganga í Evrópusambandið. Mótmælin sem fylgdu í kjölfarið leiddu til þess að Janúkóvitsj var steypt af stóli og hann flúði til Rússlands. Nýjar kosningar komu fyrst til valda með Petro Poroshenko, sem réðst til valda í fimm ár, og síðan Volodymyr Zelensky. Rússar réðust inn í Krímskaga skömmu eftir fall ríkisstjórnar Janúkóvitsj. Þjóðaratkvæðagreiðsla, sem hafði vafasama þýðingu, leiddi til ólögmætrar innlimunar Krímskaga af hálfu Rússa árið 2014. Hervæðing aðskilnaðarhreyfingar í austurhluta Úkraínu, sem var hliðhollar Rússlandi, hófst skömmu síðar og það varð ljóst að Úkraína þurfti að standa fast á sínu eða afsala sér verulegu landsvæði til óverðskuldaðrar þjóðar. And-rússnesk aðgerðasinni birtist á ýmsa vegu og fól í sér stofnun hernaðaraðgerða til að berjast við hlið úkraínska hersins.
Azov-sveitin kom upphaflega fram sem ein af þessum samtökum. Áróðursvél Vladimirs Pútíns hefur einbeitt sér að henni sem nýnasista. Sveitin var stofnuð af öfgaþjóðernissinnum sem sjálfboðaliðahópur árið 2014 sérstaklega til að berjast gegn rússneskum aðskilnaðarsinnum í Donbas-héraði og var með aðsetur í Mariupol. Hún var samþætt úkraínsku þjóðvarðliðinu seint á árinu 2014 þar sem hún komst undir víðtækari stjórnkerfi. Þetta leiddi til þess að öfgahægri þjóðernissinnar voru fjarlægðir úr röðum hennar, sem gerði henni kleift að aðlagast sem áhrifarík bardagaeining innan hersins. Öllum stjórnmálatengslum við hægrisinnaða fylkingu var skilið eftir langt á eftir. Raðir hennar skipuðust ekki aðeins Úkraínumönnum heldur einnig Gyðingum, Rússum og Krímtöturum sem hafa verið skyldaðir til að fara eftir agalögum þjóðvarðliðsins um að „virða mannréttindi, heiður og reisn“. Vel auglýst barátta sveitarinnar við rússneska hermenn í Mariupol endaði með langvinnri síðustu vígstöðvum við járn- og stálverksmiðjuna í Azovstal þar sem hún var neydd til að gefast upp í maí 2022 að skipun frá miðstjórn sinni. Ráðningar í hersveitina hafa haldist mjög vinsælar vegna þeirrar virðingar sem hún hefur áunnið sér í ferlinu.

Sama aðgerðasinni og upphaflega birtist hernaðarlega hafði þegar gert það pólitískt. Yfirlýst hægri öfgafull þjóðernishreyfing, Félagsþjóðarflokkur Úkraínu (SNPU), kom fram á árunum 1999 til 2004. SNPU breytti nafni sínu í Svoboda („Frelsi“) árið 2004 og tók á sig vægari tón til að laða að breiðari kjósendahóp. Aðskilnaðarflokkur innan SNPU, „Patríot Úkraínu“, hélt áfram upprunalegri afstöðu sinni sem „framvarðarlið“ þjóðernishreyfingar. Markmið flokksins er enn að styðja virka mótspyrnu gegn afskiptum Rússa af málefnum Úkraínu. Árið 2011 voru öfgahægri aðgerðasinnar handteknir fyrir að skipuleggja að sprengja styttu af Vladímír Lenín í borginni Boryspil í Kænugarði. Á Euromaidan-mótmælunum sem hófust seint á árinu 2013 stóðu vígamenn innan Patriot Úkraínu ásamt öðrum þjóðernisflokkum frammi fyrir óeirðalögreglu og réðust á höfuðstöðvar Svæðisflokksins í Kænugarði, sem var hliðhollur Rússlandi. Núverandi kynslóðir Úkraínumanna hafa orðið meðvitaðri um áform Rússa um að þvinga þá í átt sem þeir eru andvígir með því að skipta sér af stjórnmála-, efnahags- og menningarstofnunum þjóðarinnar. Viðnám gegn þessu hefur fest sig í sessi. En þetta er ekki nýtt af nálinni.
Þrá eftir sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétti innan þess hluta landsvæðis Úkraínu sem nú er undir stjórn Kósakkahetmanatsins hefur verið til staðar frá 16.og 17.öld . Á þeim tíma var stór hluti Úkraínu, eins og við þekkjum hana í dag, innan Pólsk-Litháíska samveldisins, sérstaklega undir stjórn pólsks aðals, sem átti land. Þrjár skiptingar Póllands af ríkjandi nágrannaveldunum Prússlandi, Austurríki og Rússlandi á árunum 1772 til 1795 leiddu til þess að stór hluti Mið- og Austur-Úkraínu var afhentur Rússlandi. Á sama hátt gengu vestur-úkraínskumælandi svæðin Galisía og Búkóvína til liðs við Transkarpatíu í Austurrísk-ungverska keisaradæminu þar sem öll þrjú héldust í 125 ár þar til það féll eftir fyrri heimsstyrjöldina. Krímska svæðið, sem hafði verið hluti af Ottómanveldinu, hafði verið samlagað rússneska keisaradæminu árið 1783.
Rússneska rétttrúnaðarkirkjan var þvinguð sem ríkjandi trú í Úkraínu og hún varð fljótt leið rússneskuvæðingarstefnunnar til að grafa undan úkraínskri tungu og menningu. Þrátt fyrir þetta kom úkraínsk þjóðarvakning fram vegna vaxtar bókmennta sem örvuð voru af hæfileikaríkum einstaklingum eins og Taras Shevchenko (1814-1861) sem hafði áhrif á úkraínska stjórnmálahugsun í nokkrar kynslóðir fram yfir sinn tíma. Ljóð hans stóðu sem ákæra gegn félagslegri kúgun sem varð vitni að í Úkraínu á þeim tíma og minntu Úkraínumenn á Kósakkaarfleifð þeirra og jafnréttisreglurnar sem bjuggu í stríðsmannasamfélaginu. Viðbrögð Rússa við þessari hreyfingu leiddu til þess að rit á úkraínsku, sem og leiksýningar, voru bannaðar. Takmarkanir voru settar á menntun sem leiddu til mikillar ólæsis meðal Úkraínumanna. Rússneskir sagnfræðingar veittu keisarastjórninni söguþráð sem tók upp það sem hafði tilheyrt mun eldri ríkjandi Kíev-rússneska tímabilinu í Úkraínu í frásögn sem sá yfirburði Rússa frá tíma sem teygði sig nokkrar aldir aftur í tímann. Með þessum hætti upphefði Rússland eigin fortíð á meðan það setti Úkraínumenn í stöðu „litlu Rússa“, meira og minna sem áhorfendur í stóru samhengi alþjóðamála.
Leynileg bókmenntafélög („hromadas“) komu fram í nokkrum borgum sem studdu stjórnmála-, menningar- og menntastarfsemi sem lagði áherslu á þjóðernissinnaða stefnu fyrir Úkraínu á seinni hluta 19.aldar . Byltingarflokkurinn í Úkraínu kom fram um aldamótin 1900 og kallaði eftir einni sjálfstæðri Úkraínu. Rússneska byltingin 1905 breytti einræði keisaraveldisins í hálfgerða stjórnarskrárbundna konungsstjórn sem veitti nokkurt svigrúm fyrir útgáfur á úkraínsku, leikhússýningar og fræðimennsku sem endurlífguðu þjóðernishyggjuna. Stjórnmálaaðgerðir náðu þó ekki að koma til verulegra breytinga á árunum fyrir og meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð (1914-1918). Rússneska byltingin 1917 leiddi til falls keisarastjórnarinnar og síðan langvarandi borgarastyrjaldar sem náði til alls rússneska heimsveldisins. Í lok byltingarinnar kynntu bolsévíkar enn grimmari bælingu á þjóðernishyggju sem átti eftir að vara í nokkra áratugi.

Hins vegar fékk sá hluti vesturhluta Úkraínu sem varð hluti af Austurrísk-ungverska keisaradæminu mun meiri tækifæri til þjóðlegrar viðurkenningar. Þetta átti sérstaklega við á svæðunum Galisíu og Búkóvínu, þar sem aðallega var úkraínskt. Félagslegar og stjórnarfarslegar umbætur veittu bændum meira frelsi og tækifæri til framfara, bæði í dreifbýli og þéttbýli. Menntunarumbætur kynntu kennslu á úkraínsku í hverfisskólum. Meira trúarlegt umburðarlyndi gerði Úkraínumönnum kleift að iðka rómversk-kaþólska trú. Úkraínskur fagstétt reis upp og blandaðist saman við rithöfunda sem flúðu kúgun Rússneska keisaradæmisins í austri. Um miðja 19.öld spratt upp pólitískt átak sem barðist fyrir sameiningu úkraínskumælandi Galisíu við Búkóvínu og Transkarpatíu. Þjóðvarðlið var stofnað og fyrsta dagblaðið á úkraínsku var gefið út. Fjölmörg samtök sköpuðust sem efla úkraínskar bókmenntir ásamt þekktum rithöfundum eins og Ivan Franko (1856-1916) og Lesya Ukrainka (1871-1913). Kvenna- og ungmennasamtök lögðu sitt af mörkum til samræðnanna og efla bæði félagsleg og pólitísk markmið sem efldu þjóðernishyggju.
Við upphaf fyrri heimsstyrjaldarinnar voru úkraínskar menningarstofnanir lokaðar og þjóðernissinnar handteknir, og sumir sendir í útlegð innan Rússneska heimsveldisins. Þegar rússneskir hermenn hertóku Galisíu var úkraínska tungumálið bannað og stofnunum lokað. Þessari rússnesku tilraun var snúið við þegar Austurríkismenn endurheimtu svæðið. Bráðabirgðastjórn var stofnuð í Rússlandi eftir rússnesku byltinguna 1917 sem gerði kleift að endurreisa Úkraínu með stuttu tímabili þjóðlegrar endurreisnar, þar á meðal endurreisn fjölmiðla og menningarfélaga. Al-úkraínskt þjóðarþing var kallað saman. Það veitti nýstofnuðu Mið-Rada („ráðið“) þjóðarvald og kaus Mykhailo Hrushevsky sem leiðtoga þess. Stefnt var að fullkomnu landfræðilegu sjálfstjórnarsvæði fyrir Úkraínu. Ekki óvænt versnuðu samskiptin við Rússland þegar Miðstjórnin neitaði að viðurkenna yfirráð bráðabirgðastjórnar Rússlands yfir Úkraínu og lýsti yfir stofnun úkraínska þjóðlýðveldisins (UNR) með fullu sjálfstæði 22. janúar 1918. Á þessu stigi var fyrri heimsstyrjöldinni ekki enn lokið og Miðstjórnin hóf aðskildar friðarviðræður við Þýskaland og Austurríki-Ungverjaland sem leiddu til undirritunar friðarsamningsins í Brest-Litovsk þann 9. febrúar. Rússneskir herir hörfuðu frá Úkraínu í apríl þegar ný sókn Þjóðverja og Austurríkismanna hófst.
Áður en Miðveldin gáfust upp var lýst yfir sérstöku Vestur-Úkraínsku þjóðlýðveldi (WUNR) í október 1918, sem innihélt Galisíu, Norður-Búkóvínu og Transkarpatíu, en það leiddi til landhelgisdeilu og átaka við Pólverja. Síðari sameiningaraðgerð úkraínsku ríkjanna tveggja reyndist erfið þegar Pólverjar náðu Galisíu á sitt vald og neyddu leiðtoga WUNR í útlegð. Skömmu síðar, í Kænugarði, var UNR endurreist í desember 1918 eftir valdarán með stuðningi Þjóðverja sem átti sér stað í apríl sama ár. Nýstofnaða UNR tókst þó ekki að tryggja sér stjórn á yfirráðasvæði sínu í miðjum ringulreiðinni í rússneska borgarastyrjöldinni. Bæði rauðu og hvítu rússnesku hersveitirnar áttu í átökum á úkraínsku landsvæði. Þar að auki voru UNR hersveitir og flokkshópar sem komu saman sérstaklega meðal bænda og voru skipt í hollustu við annað hvort rauðu eða hvítu hersveitirnar eða UNR sjálfar.
Sjálfar sveitir UNR stóðu frammi fyrir Pólverjum í vestri, Rauðu í norðri og Hvítu í suðri. Til að takast á við áskorunina sneru þeir sér að skæruhernaði, líkt og bændur þeirra og samningaviðræður hófust við pólsku ríkisstjórnina undir stjórn Jozefs Pilsudskis. Pólsk-úkraínska bandalagið náðist í apríl 1920 en var komið í staðinn fyrir síðari samning milli Póllands og Sovétríkjanna í mars 1921 sem viðurkenndi aðeins Sovétríkjanna Úkraínu og leyfði Póllandi að halda Galisíu og vesturhluta Volhyníu. Stuttri fullveldi UNR (1918-1921) lauk nú. Forstjóri þess, Symon Petlyura, leitaði hælis í Póllandi þar sem hann var verndaður fyrir framsalskröfum Sovétríkjanna. Hann hélt til Parísar árið 1924 þar sem hann stofnaði dagblað á úkraínsku en var að lokum myrtur árið 1926 af rússnesku leyniþjónustunni, Þjóðarkommissariatinu fyrir innanríkismál eða, í rússneskri þýðingu, NKVD.
Bolsévíkar lýstu fyrst yfir stofnun Úkraínska sósíalíska sovétlýðveldisins í desember 1917 til að sporna gegn vaxandi þjóðernishyggju Úkraínu. Þetta skapaði samhliða stjórnarfar sem myndi skora á UNR sem yfirráðavald í Úkraínu, þar sem borgarastyrjöldin var enn í hávegum höfð. Síðari styrjöldin lauk að lokum árið 1922 með yfirlýsingu um Samband sovéskra sósíalískra lýðvelda (Sovétríkin) sem samanstóð af Rússlandi, Hvíta-Rússlandi, Úkraínu og Transkákasíska sovéska sambandslýðveldinu (SFSR). Með því að gera það takmarkaðist stjórnun Sovétlýðveldisins Úkraínu og hinna lýðveldanna við innanríkismál en vald yfir hernaði, viðskiptum, samgöngum og utanríkismálum var afhent Moskvu; í raun Sovétríkjunum og kommúnistaflokknum. Réttur einstaklingsins til að segja skilið við Sovétríkin reyndist vera rökvilla. Það er kaldhæðnislegt að við stofnun var Kommúnistaflokkur Úkraínu aðeins 7% úkraínskur að uppruna, meirihlutinn samanstóð af rússneskum bolsévíkum, að mestu leyti frá austurhéruðum Úkraínu. Í heildina, með 80% íbúa úkraínskra, var mjög takmarkaður stuðningur við bolsévisma.

Í tilraun til að bæla enn frekar niður þjóðernishyggju meðal annarra þjóðernishópa, fóru sovésk yfirvöld nú að kynna verkefni sem studdu menningarlega þjóðarvitund. Skólar á úkraínsku hófust á ný og bókmenntaútgáfur komu fram á ný. Hreyfingin gaf sumum rödd til að efla nánari tengsl við Evrópu. Þetta úkraínavæðingarferli vakti nokkra áhyggjur innan sovéskra leiðtoga á þeim tíma þegar Stalín varð ráðandi persóna sem aðalritari kommúnistaflokksins, formaður ráðherraráðs Sovétríkjanna og að lokum varð einræðisherra á fjórða áratugnum. Djúpstæð breyting varð nú á þeim framförum sem höfðu orðið í átt að þjóðarvitund og var skipt út fyrir verkefni sem myndi algjörlega eyðileggja það. Fimm ára efnahagsáætlun var sett árið 1928 sem gerði ræktarland að sameiginlegri stofnun, afnam einkaeign á landi og þvingaði fram töku á korni til að fæða rússneskar borgir. Á árunum 1931-33 leiddi verkefnið til dauða milljóna Úkraínumanna. Þessum harmleik fylgdi fljótlega hryðjuverk Stalíns sem leiddi til morða eða útlegðar á hundruðum þúsunda úkraínskra sérfræðinga, trúarbragða, hermanna og fræðimanna á síðari hluta fjórða áratugarins, fyrir upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar.
Baráttan fyrir þjóðarvitund hafði nú staðið yfir í meira en 250 ár og hugmyndin hefur tekist að lifa af þrátt fyrir kúgun sem rússneska heimsveldið beitti henni. Henni var leyft að koma á framfæri að miklu leyti í vesturhluta Úkraínu innan Austurrísk-ungverska heimsveldisins, nægilega til að veita henni nægilega nærveru til að takast á við hryllinginn sem átti eftir að eiga sér stað á fyrri hluta 20.aldar og síðan halda áfram út það sem eftir var af Sovéttímanum. Samhliða þessu hefur verið meðfædd hæfni innan þjóðarinnar, sögulega séð ríkjandi bændastéttarinnar, til að bera þjóðernisfána upp á eigin spýtur, ef nauðsyn krefur, til að standast kúgun með vopnaðri uppreisn eða með stofnun óbilandi neðanjarðarhreyfinga.
Þannig er það nú til dags. Skæruliðahernaður er rótgróinn í sál þjóðarinnar þannig að viðbrögð við árásargirni eru sjálfkrafa og tafarlaus. Stuðningur við úkraínska þjóðernishyggju í þessum núverandi átökum við Rússland hefur tekið á sig margar myndir en hefur ekki falið í sér nýnasisma af því tagi sem Rússland hefur sýnt innan eigin raða og samfélags. Úkraínskir skæruliðar starfa nú innan rússneskra stjórnaðra svæða í Úkraínu og ráðast á herstöðvar á Krímskaga og í Donbas; bera kennsl á rússnesk skotmörk fyrir stórskotaliðs- og eldflaugaárásir; raska járnbrautum; og myrða hermenn og stjórnvöld. Þjálfun nýrra borgaralegra nýliða af úkraínska hernum og hernaðaraðgerðahópum hefur verið í gangi allan átta ára stríðið við Rússa-studda aðskilnaðarsinna í Austur-Úkraínu. Það heldur áfram og mun halda áfram svo lengi sem Rússland heldur áfram árásarstríðinu og minnir hernámsmenn á að þeir geta ekki sofið öruggir á þessu landi.
Höfundarréttur @Kost Elisevich, MD, PhD 2023. Allur réttur áskilinn. Öll ólögleg afritun þessa efnis mun leiða til tafarlausra lagalegra aðgerða.