Bir Alevi Yakmak ve Yanmaya Devam Etmesini Sağlamak

Bir yıl önce, İkinci Dünya Savaşı'ndan beri görülmemiş ölçekte bir savaş başladı; "ayı fareye karşı" senaryosunun yaşanması bekleniyordu. Ancak işler kısa sürede ayı için korkunç bir şekilde ters gitti. Bir başkan ve eşi kaçmak yerine, bir ülke saldırıya uğrarken halklarıyla birlikte evlerinde kaldılar. Sıradan vatandaşlar köylerini, kasabalarını ve şehirlerini savunmak için bölgesel savunma birlikleri kurdular. Müzisyenler, dansçılar, ofis çalışanları, çiftçiler, ev hanımları ve diğerleri savaş sanatını öğrendiler, kendilerini buna göre silahlandırdılar ve patlayıcı düzenekler ürettiler; bu ülkede uzun zamandır kök salmış bir tarihi hatırlatan bir partizan hareketi yeniden alevlendi. Ordu karşı koydu ve başlangıçta kaybedilenlerin çoğunu geri kazandı. Bu çok özel yıl boyunca ülke çok acı çekti; can kayıpları yaşandı, çocuklar kaçırıldı, aileler yerinden edildi. Vahşetler işlendi; toplu infazlar, tecavüz, işkence, evlerin, hastanelerin ve enerji kaynaklarının yıkımı, hepsi de tarihin çoktan reddettiği bir imparatorluğu yeniden kurma arzusundaki bir despotun tatmin edilmesi amacıyla yapıldı.

Ukrayna'nın Kiev kentinde siviller için askeri tatbikatlar. Fotoğraf: palinchakjr

Saldırgan için, fare sadece kolay bir zafer ve onaylanmaya ihtiyaç duyan bir rejimin yüceltilmesi beklentilerini boşa çıkarmakla kalmadı, aynı zamanda çatışma, demokrasiye yönelik bir saldırı ve işgalcinin hesap vermesi gereken bir suç eylemi olarak yeniden adlandırıldı. Küresel toplumun büyük bir kısmı, saldırının açık barbarlığı karşısında öfkelendi ve bu kınamanın arkasında birleşti. Bu, artık tecrit edilmeyi hak eden otoriter bir rejime karşı demokratik ilkeler için bir duruş olacaktı. Savaş, NATO'yu parçalamak yerine güçlendirdi. Ortakları bir araya gelerek kaynaklarını seferber etti ve egemen bir ulusa ve dünya sahnesine haksız yere saldıran bir düşmanı püskürttü. Hem komşu ülkeler hem de daha uzaktaki ülkeler, terörden kaçmak zorunda kalan birçok yerinden edilmiş aileyi kucaklayarak ve onlara bakarak insanlıklarını gösterdiler.   

Uluslararası toplumun Ukrayna'yı desteklemek için gösterdiği çaba, direniş için gerekli olan mücadeleyi sürdürmüştür. Yetenekli ve kararlı bir askeri güce sağlanan silahların, kazanılabilir bir savaş için gereken şey olduğu kanıtlanmıştır. Ukrayna'nın direnişini göstereceği yer burasıdır; direnci artık inkar edilemez. Dünyanın geri kalanının anlaması için, otoriter yönetimlerin istikrarsızlaştırıcı planlarından arındırılmış bir uluslararası düzeni yeniden kurmaya başlamak için kötü bir rejimin devrilmesi gereken yer burasıdır. Ancak o zaman Rusya, bütünlüğünü ve küresel bir topluluğun üye ülkesi olarak işlev görme yeteneğini yeniden kazanabileceği bir yol bulabilir.

Herhangi bir uzun soluklu çabada olduğu gibi, gerekli devlet fonlarının sürdürülmesi için kamuoyu desteği kritik öneme sahiptir. Suçluları adalete teslim etme, demokratik değerleri güvence altına alma, otoriter rejimlerin tehdidini azaltma ve Rusya'nın küresel müdahalesinin finansal yükünü sona erdirme gibi mevcut koşullardaki apaçık argümanlara rağmen, Ukrayna'ya verilen desteğin sona erdirilmesini savunan güçler de bulunmaktadır. En son girişim, Münih Güvenlik Konferansı'nın ardından Münih ve Washington DC'de düzenlenen Rus yanlısı savaş karşıtı gösterilerle gerçekleşti. İronik bir şekilde Lincoln Anıtı'nda gerçekleşen gösteriye yüzlerce kişi katıldı. Talepler arasında, on binlerce insanın ölümüne, milyonlarca insanın yerinden edilmesine ve nükleer savaş tehdidine yol açtığı gerekçesiyle Ukrayna'ya verilen fonların sona erdirilmesi çağrısı da yer aldı. Ukrayna sivil nüfusuna karşı soykırım yapanın Rusya olduğu, bu işgalde paralı asker olarak savaşmaları için suçluları topladığı, artan terörün önünde kitlelerce sivili yerinden ettiği ve egemen bir devleti, bir despotun iradesine boyun eğmezlerse yok etmekle tehdit ettiği gerçeğinden hiç bahsedilmedi. Bunun yerine, "çöküşte olan ABD hegemonyacı dünya düzeninin yerine her bireye savaştan ve imparatorluktan özgürlük garantisi veren bir dünya" inşa edilmesi gerektiği savunuldu. Hepsi çok övgüye değer, ancak Vladimir Putin'inki gibi otoriter bir rejim insanlığa karşı suç işlemeyi seçtiğinde özgürlük nasıl garanti edilebilir? Bu anlamsız söylemi destekleyen etkinliğin konuşmacı-katılımcılarının birçoğu, Moskova merkezli Russia Today (RT) televizyon ağı aracılığıyla Kremlin tarafından finanse ediliyor; etkinlikte yer alan daha az bilinen siyasi figürler de dahil olmak üzere diğerleri, geçmişte ABD'nin mevcut çatışmayı desteklediği yönünde kötü çerçevelenmiş ve yetersiz bilgilendirilmiş önerilerle Rusya yanlısı ve Putin yanlısı duygular ifade etmişlerdir.

Rus hükümetinin sıkça atıfta bulunulan başlıca propaganda organı Russia Today (RT), 2014 yılında Washington merkezli sunucularından Liz Wahl'ın canlı yayında istifasını açıklamasıyla dikkatleri üzerine çekti. Wahl, RT'yi "Putin'in propaganda ağının bir parçası" ve "Putin'in eylemlerini aklamakla" suçladı. RT'nin "bir ülkeyi işgal eden ve sonra da bunun hakkında yalan söyleyen birinin dış politikasını desteklediğini" belirtti. David Z. Morris, Fortune dergisinde "RT, Amerikan kamuoyunda çeşitli uç teorilere veya basitçe yanlış anlatılara platform sağladı" diye yazdı. Rus işgalinin hemen ardından RT, küresel kablo ve uydu yayınlarının büyük çoğunluğunu kaybetti ve Mart 2022'nin başlarında faaliyetlerini durdurdu.

Putin rejiminin tipik özelliği olan yanlış suçlamalar, dezenformasyon ve kendini mağdur gösterme ile dolu Rus propaganda çabası, Ukrayna'da ortaya çıkan durumun gerçekliğiyle kıyaslandığında sönük kalmıştır. Sayısız yabancı muhabirin video görüntüleri ve yorumları, Rusya'nın sivil yerleşim altyapısını kasıtlı olarak hedef alması, Doğu ve Orta Ukrayna'da işlenen vahşetler ve kitlesel sivil yer değiştirme, maruz kalma ve can kaybının yol açtığı acılarla Rusya'nın acımasızlığını açıkça göstermiştir. Bunun ötesinde, cephede sergilenen kahramanlıklar ve başarılar, metronun yer altı sığınaklarında kendiliğinden yükselen direniş şarkıları, yaşlı bir Ukraynalı kadının Rus askerlerine bakıp lanet okuması, binlerce yabancı savaşçının Ukraynalılarla birlikte işgalciye karşı koyması, yıkılmış evlerden eskisinden daha öfkeli ve meydan okuyan insanların çıkması ve nihayetinde, bu savaşla aslında neyi başardıklarını merak eden hayal kırıklığına uğramış Rus askerleri de var.

Çeşitli sosyal medya platformları, hem karada hem de denizde Rus silahlarının imhasına dair sayısız görsel paylaştı. Her yerde bulunan dronlar sayesinde elde edilen havadan görüntüler, aktif savaş sahnelerini gösterdi; bazıları ise Ukraynalıların temel bir meydan okuma duygusunu yansıtan müzikle ustaca harmanlanmıştı ve bu duygu tüm cephe hattına da yayılmış gibi görünüyordu. Hem çok sayıda Twitter hesabındaki bu anekdotların mikrokozmosunda hem de askeri uzmanların genel değerlendirmelerinde Rus askeri stratejisinin başarısızlığı, tiranlığa karşı savaşan bir ulusa verilen desteğin biçimine olumlu bir ışık tuttu; bu da ABD'nin kendisinin de dayandığı ilkeleri hatırlatıyor.

Yabancı basın, bu savaş öyküsünü aktif olarak takip ederek, bu tür bir ortamda yaşamanın günlük koşullarını detaylandırmanın yanı sıra, bu çatışmadaki yaşam perspektifleri de oluşturdu. Kyle Brandt'ın Ukrayna Amerikan Futbol Ligi'nin NFL 360 öyküsünü anlatan benzersiz ve başarılı bir belgeseli, savaşta savaşçıya dönüşen oyuncuların öyküsünü somutlaştırdı ve sıradan insanların ve sporcuların ailelerine ve ülkelerine olan bağlılıklarının doğasını kişiselleştirdi. Bir Frontline belgeseli, Kharkiv'de yeraltında hayatta kalan yerinden edilmiş aileleri ve savaş bölgesinde çalışan ilk müdahale ekiplerini takip ederek, sivil yerleşim yerlerinin ayrım gözetmeksizin bombalanmasının yakın tehlikelerini herkese hatırlattı. Bir diğeri, Associated Press'in yardımıyla, özellikle Kiev'in Bucha banliyösünde Rus ordusunun savaş suçlarını inceledi. CNBC'den Amanda Macias, Rusya genelinde zorla evlat edinme programlarıyla Ukraynalı çocukların kaçırılması ve gözaltına alınması hakkında haber yaptı. Bu tür bir programda tespit edilen en küçük çocuk 4 aylıktı; Rusya'nın 14 yaşındaki çocukları askere alması da aynı derecede rahatsız ediciydi. YouTube'da yayınlanan birçok haberde, çocukların da dahil olduğu benzer savaş suçları ele alındı. Bu tür sunumlar, Rus istihbarat teşkilatlarının ve yurtdışındaki "kullanışlı aptallarının" mağduriyet fantezilerini resmetme girişimlerini boğarak, bu çatışmadan sürekli olarak ortaya çıkıyor.

Başkan Biden'ın Ukrayna'ya yaptığı son ziyaret, bu savaşın bir kez daha sembolize ettiği anlatıyı daha da güçlendirdi. Geçtiğimiz yüzyılın ve şimdiki yüzyılın otoriter rejimleri, uluslararası düzeni kendi iradelerine göre şekillendirmek için kendilerini dayatmaya çalıştılar. Kendi ülkelerinin pahasına başarısız oldular, çünkü nihayetinde hesap vermek ve sonuçlarına katlanmak zorunda kaldılar. Değişen dünya, gelişen teknolojik kaynakları ve sosyal medya platformlarıyla hem bilgilendirilme hem de yanlış bilgilendirilme, gerçeğin altında yatan tarihi anlama veya sadece kişinin önyargısına uygun olabileceği için retorik ve temelsiz atmosferi kabul etme fırsatı sunuyor. Bir çatışma sırasında zaman geçtikçe yorgunluk ve bir son görme arzusu ortaya çıkıyor. Kararlılığı zayıflatıyor ve bazılarını hazır çözümlere yönlendiriyor. Suçlunun zemin kazanmasına ve hesap vermekten kaçmasına olanak tanıyor. Nitekim Putin Batı'yı böyle görüyor.

Batı'da birçok kişi bu savaşı uzayıp gidecek, muhtemelen bir tür uzlaşmayla geçici olarak sona erecek ve gelecekte yeniden başlayacak bir olay olarak görüyor. Başka bir bakış açısı ise çok farklı bir şey savunuyor: Askeri ve ekonomik olarak yenilgiye uğratılan, liderleri avlanıp adalete teslim edilen ve yaralı bir ülkenin yeniden inşa edildiği bir otoriter rejim. En önemlisi, böyle bir darbeyle dünya, savaş yoluyla kasıtlı saldırganlığın benzer bir sonla karşılaşabileceğini ve bu dersin öğrenilmesinin zamanının geldiğini anlayabilir. Tüm despotlar bunu anlamalı ve hesap vermeli. Şu anki mesele, saldırganı yenmek için gerekli askeri desteğin sağlanmasıyla bu savaşın kesin olarak sona ermesini ve medyanın gerçeği yayma ve yalanları denetleme çalışmalarına devam etmesini sağlamaktır.

Telif hakkı ©Kost Elisevich, MD, PhD 2023. Tüm hakları saklıdır. Bu içeriğin yasa dışı çoğaltılması derhal yasal işlem başlatılmasına neden olacaktır.