Putin Kültünün Evrimi

Otoriter bir toplumda korkunun ince bir çekiciliği vardır. Savunmasız olanları, kendini koruma karşılığında korku yayan kişiye hayranlık duyma durumuna iter. Liderle ilişki kurmak, kişinin yaşam koşullarında güvenlik ve rahatlık bulması anlamına gelir. Dahası, liderin gözünde daha fazla itibar kazanmak, kişinin sadakatini başkalarınınkinden üstün tutması demektir.

Kişilik kültüyle aşina olduk ; bu, bir liderin kahramanca imajının, güç, vatanseverlik ve ulus idealini yansıtan bir şekilde yaratıldığı bir yöntemdir. Tarihsel olarak, Rus kültüründe güç, korku salma yeteneği olarak görülmüştür. Stalin kültü de böyleydi ve son on yıldan fazla bir süredir mevcut Rus rejiminde de benzer bir kült söz konusudur. Bu durum özellikle merkezi otoriteye yakın olanları etkiler, ancak bazen halka o kadar yayılır ki, rejimin en saçma açıklamaları bile doğru kabul edilir ve sorgulanmadan kalır. Uysal ve bağımlı devlet medyası, kusurlu bir toplumda doğruluk kavramını güçlendirmeye çalışan yanlış bilgilendirme, bağnazlık ve düpedüz yalanlardan oluşan bir maskaralığa katılır.

Otoriterlik yalnızca Rusya'ya özgü değildir. Rusya'nın Çarlık yönetimi altındaki bir ulus olarak kendini kurduğu dönem boyunca var olmuştur. Bu durum, 1918'de Bolşevikler tarafından yönetici ailenin idam edilmesiyle sona eren 300 yıllık Romanov hanedanlığı ile doruk noktasına ulaşmıştır. Rus Devrimi, yeni bir ulusun umudu olan sosyal eşitlikçi idealleri beraberinde getirmiştir. Bu yeni ulusun yeniden yapılanması, Rusya İç Savaşı'ndan (1917-1922) sonra başlamış, ancak amaçlanan hedefe hızla ulaşamamıştır. Devrimden önce var olan Rus İmparatorluğu, Vladimir Lenin'in liderliğinde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) olarak yeniden kurulmuştur. 1924'te 53 yaşında ölümü, Josef Stalin'in liderliğe yükselmesine olanak sağlamıştır. Tarihçi Serhy Yekelçik'in "Ukrayna: Modern Bir Ulusun Doğuşu" adlı kitabında belirttiği gibi, Stalin'in iktidarı "devrim efsanesine" son verdi ve "yeni bir patron sınıfının, Kremlin'deki yüce efendiye bağlılıklarını bildiren, güvensiz ve alaycı, bukalemun gibi bürokratlardan oluşan bir kuşağın ayrıcalıklarını pekiştirdi."

Devrim ve iç savaş döneminde kendi adına vahşetler işlediği bilinen Stalin (Robert Service. Stalin: Bir Biyografi. 2004. ISBN 978-0-330-41913-0; Simon Sebag Montefiore. Stalin: Kızıl Çarın Sarayı, Knopf, 2004 ISBN 1-4000-4230-5), artık siyasi güdümlü yargısal kovuşturmalara ve rakiplerinin idamına, hatta doğrudan suikastlara girişiyordu. Stalin'in vahşeti sadece kendi rejimi içinde değil, egemenliği altındaki herkes tarafından biliniyordu. Korkudan bir kült yaratılmıştı. Ukrayna'ya yönelik soykırımcı açlık grevi, Holodomor (1932-1933), tarım arazilerini kolektifleştiren, toprak sahiplerini suçlu ilan eden ve özellikle Ukrayna tahılını Rusya şehirlerini beslemek için çalan bir tarım politikasıyla gerçekleştirilmişti. Sovyet ekonomisinin görünürdeki başarıları, bu şehirlerde ikamet etmek zorunda kalan Batılı gazetecilere böylece gösterilebiliyordu. Bu, Stalin'in itaatsiz bir ulusu zayıflatarak ve boyun eğmeye zorlayarak terörize etme yöntemiydi.

Muhafazakar tahminlere göre, bu trajedi 5 milyondan fazla Ukraynalının ölümüne ve 300.000'den fazlasının SSCB'nin ücra bölgelerine sürülmesine neden oldu. Malcolm Muggeridge (Manchester Guardian) ve William Henry Chamberlin (Christian Science Monitor) tarafından yaşananları o dönemde haberleştirmelerine rağmen, Rusya'nın inkarları konuyu sonraki birkaç on yıl boyunca gölgeledi. glasnost veya 'açıklık' ruhu, olayın tüm gerçekliğiyle ortaya konmasına olanak sağladı. Bu durum, 1986'daki ABD Kongre komitesi oturumlarıyla da desteklendi. Benzer şekilde, Robert Conquest'in 1986'da yayınlanan bilimsel çalışması ('Acı Hasadı'), işlenen vahşetlerin ayrıntılarını ortaya koyarak Rusya'nın inkarcılığını sona erdirdi.

1930'lar henüz sona ermeden paranoyak Stalin, "Büyük Tasfiye" veya daha doğru adıyla "Büyük Terör"ü (1936-1938) başlattı; bu dönemde gerçek veya algılanan rakiplerinden ve otoritesini zayıflatabileceği düşünülen herkesten kurtuldu. Bu, toplamda bir milyondan fazla insanın ölümüne yol açtı. Bu vahşetlerin çoğu Ukrayna'da askeri liderleri, aydınları ve siyasi figürleri hedef alarak gerçekleştirildi. Odessa'da en az 29 toplu mezar tespit edildi ve burada 8.000'den fazla ceset bulundu. Vinnytsia'da da11.000'e kadar ceset olduğu tahmin edilen daha fazla toplu mezar keşfedildi.

Ukrayna'daki en büyük toplu mezar, Bykivniabölgesinde keşfedildi ve burada 100.000'den fazla cesedin olduğu tahmin ediliyor. Kurbanlar, Stalin'in terör rejimine yenik düşenler ve 1941'deki Nazi işgali sırasında geri çekilen Sovyet birlikleri tarafından yargısız infaz edilen yerel mahkumların bir karışımıydı. Bu vahşet daha sonra Sovyetler tarafından Nazilerin işi olarak suçlandı ve anıt olarak dikilen bir anıta da bu şekilde yazıldı. Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (SSR) Bakanlar Kurulu tarafından Aralık 1988'de kurulan bir hükümet komisyonu, bu kurbanların büyük bir kısmını mezarlarından çıkardı ve 200'den fazla görgü tanığının ifadesini aldı. İdamların gerçekten de Stalinist unsurlar, rejimin gizli polisi NKVD de dahil olmak üzere, tarafından gerçekleştirildiğini doğruladılar. Anıt üzerindeki sorumlularla ilgili yazı da buna göre NKVD'ye atfedildi. Bu trajediye, haksız yere mahkum edilen ve ömürlerinin geri kalanını Sovyetler Birliği'nin daha sert bölgelerine sürgün edilerek bir daha asla evlerine dönmeyen bireylerin ve ailelerinin sayısını da eklemek gerekir.  

Stalin, II. Dünya Savaşı'nın başlamasından hemen önce, Molotov-Ribbentrop Saldırmazlık Paktı'nda (1939) kararlaştırıldığı üzere Nazi Almanyası ile ittifak kurdu. Rusya daha sonra yakınlardaki Polonya'yı işgal etti ve Nazilerin batıdan kendi işgallerini başlatmasından kısa bir süre sonra doğu topraklarının büyük bir bölümünü ele geçirdi. Burada vahşetler devam etti ve 1940 yılında, 22.000 Polonyalı askeri subay ve akademisyen, profesyonel ve siyasi lider de dahil olmak üzere Polonya toplumunun önde gelen üyelerinin Sovyet planlı toplu infazları gerçekleştirildi. Bunlar günümüzde topluca Katyn katliamı olarak anılmaktadır. Ruslar, Kasım 2010'a kadar bu olaydan sorumlu tutulmayı reddetti; o tarihte Duma nihayet sorumluluğu kabul ederek bu yönde bir bildiri yayınladı. Ancak, ülkede eski Sovyet yalanının yanlış bilgilendirilmesi ve yayılması yaygınlığını koruyor ve mahkemeler bu konuda sessiz kalıyor.

1930'ların vahşet mirası, Nazi Almanyası'nın SSCB'yi işgali ve ardından gelen şiddetli mücadeleyle gölgede kaldı. Sovyet propagandası bunu Rusların önderliğindeki Büyük Vatanseverlik Savaşı olarak resmetti ve Stalin'i yeni bir çağın çok ihtiyaç duyulan kahraman lideri olarak gösterdi. Ancak 1930'ların terörünün hatırası, özellikle rejim içindekiler arasında, Stalin'in 74 yaşında 1953'te ölümüne kadar devam etti. Nikita Kruşçev, Komünist Parti Birinci Sekreteri olarak göreve geldi ve sonunda Stalin'i çeşitli suçlarından ve kurduğu "kişilik kültünden" dolayı kınadı. Bu, Kruşçev'in 1956'da Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin 20. Kongresi'ne sunduğu bir raporda yer aldı.Soğuk Savaş bu zamana kadar iyice yerleşmişti ve 1991'de SSCB'nin çöküşüne kadar devam etti.

Ardından gelen siyasi ve ekonomik kargaşada, 1991'de Boris Yeltsin liderliğindeki yeni hükümet yolsuzlukla boğuştu . Rus toplumundaki suç unsurları, gizli polisin dışlanmış mensupları ve merkezi yönetimle ilişkili önde gelen isimlerle bir araya geldi. Sonuncular, sanayi ve finansın özelleştirilmesindeki aceleden önemli ölçüde kazanç sağlamayı amaçlıyordu. Bu koşullar, devlet işleyişinin mekaniğini etkilemeye devam edecekti. İşte bu ortamda, Vladimir Putin adında isimsiz bir bürokrat, önce St. Petersburg belediye başkanı olan Anatoly Sobchak'ın yönetiminde siyasi sahneye girdi. Bunu, Cumhurbaşkanlığı Mülk Yönetimi Müdürlüğü'nde halkla ilişkiler sorumlusu olarak Kremlin'e girişi ve ardından Cumhurbaşkanlığı idaresinde genelkurmay başkan yardımcısı olarak görev yapması izledi. Putin'in yükselişinin ayrıntıları Craig Unger'ın " House of Trump House of Putin" , Masha Gessen'in "The Man Without a Face", Philip Short'un "Putin", Fiona Hill ve Clifford Gaddy'nin "Mr. Putin: Operative within the Kremlin (Geopolitics in the 21st Century)" ve Steven Lee Myers'ın "The Rise and Reign of Vladimir Putin" adlı eserlerinde anlatılmaktadır

Putin, KGB'nin halefi olan yeni Federal Güvenlik Servisi'nin (FSB) kontrolünü ele geçirdiğinde, günün olaylarını kendi lehine manipüle etmeye başladı. Yeltsin tarafından kendisine devredilen başkanlığın, milenyumun başında kendisine gelmesini kolaylaştıracak eylemleri gerçekleştirmek için elindeki kaynakları kullandı. Bunların en dikkat çekici olanı, Çeçen terörizmi suçlamalarına yol açan ve Putin'in 1999'daki Çeçenya işgalini haklı çıkaran apartman binalarına yönelik bombalamaların düzenlenmesiydi. Dört bombalamadan ikisi Moskova'daki apartman binalarını hedef aldı ve toplamda 300 kişi öldü. Bu olaylar, Yuri Felshtinsky ve Alexander Litvinenko'nun "Rusya'yı Bombalamak: KGB Terörünü Geri Getirme Gizli Komplosu" ve Karen Dawisha'nın "Putin'in Kleptokrasisi" adlı kitaplarında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Hatırlanacağı üzere, Litvinenko , Putin'in suç dünyasıyla bağlantılarını ifşa etmesinden kısa bir süre sonra, 2006 yılında İngiltere'de Rus ajanlar tarafından radyoaktif polonyum-210 ile öldürülmüştü

Çeçen Savaşı (1999-2000), Putin'in Rusya'ya yönelik somut bir tehdit olarak algılanan bu durumu aşma kararlılığını Rusya'ya gösterdi ve cumhurbaşkanlığına yükseldiği sırada ülke tarafından fiilen tanınmayan bir kişiliğin yükselişini sağladı. FSB'yi zaten suç unsurları tarafından yozlaştırılmış bir hükümet sistemine entegre etme süreciyle Putin, sürekli bir özelleştirme süreciyle zenginleştirdiği kendi bağımlı oligark sınıfını oluşturdu. Artık Rus ekonomisinin büyük bir kısmı ve Putin'in kendi güvenliği üzerinde kontrol merkezileşmişti. Her şey, Stalin'de olduğu gibi, ona bağımlı hale getirilecekti.

Ancak dikkat çekici bir fark, Putin'in Rus Ortodoks Kilisesi'nin (ÇK) Rus yaşamındaki bir faktör olarak yeniden canlanmasına verdiği destekti. Sovyet rejimi tarafından Rus halkının yaşamıyla ilgisiz olarak görülen ÇK, Rusya'nın tarihinin ve milliyetçilik duygusunun temel bir unsuru olarak yeniden kuruldu. Ama bir de ters köşe vardı. ÇK, ideallerini desteklemek için Hristiyan inancını teşvik etme rolünü yeniden üstlenmek yerine, siyasi bir araç haline gelmesine izin verdi . Derinlere kök salmış bir inanç, milliyetçilik ve kader duygusu ile Putin'de güçlü ve korkutucu bir liderin yaratılması, Rus ahlakına yerleşmiş bir başka kişilik kültü yarattı. Savaşçı söylemler bu anlatıyı besliyor. Kader ne kadar yanlış yönlendirilmiş olursa olsun, önemli olan niyet gibi görünüyor.

Kültü destekleyen söylemin ne kadar vahim bir örneği, Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı ve eski Rusya Devlet Başkanı (2008-2012) Dmitry Medvedev'in son zamanlarda satanizmi desteklemesidir. Yakın tarihli bir konuşmasında, Ukrayna'daki "çılgın Nazi uyuşturucu bağımlılarından" ve "cehennemin yüce hükümdarını durdurma" ihtiyacından bahsetmekte, belki de ABD'nin Batılı müttefikleriyle birlikte Ukrayna'yı destekleme rolüne işaret etmektedir. Basitçe söylemek gerekirse, bu iyilik ve kötülük arasındaki bir savaştır ve Putin rejiminin tek gerçek kaynağı olduğu ve diğer her şeyin "karmaşık yalanlar" olduğu fikrine vurgu yapılmaktadır.

Voltaire'in "Saçmalıklara inanmanızı sağlayabilenler, size vahşet de işletebilirler" uyarısı burada daha da netleşiyor. Bir ulus bir kültün etkisi altına girdiğinde vahşet işlemeye yönlendirilebiliyor ve bir ulus da saçmalıklara inanmaya başladığında bir kültün etkisi altına giriyor.

Putin'in meşruiyetini veya rejimini sorgulayan siyasi rakipleri, gazetecileri, aktivistleri, hükümet yetkililerini ve oligarkları hedef alan bir dizi cinayet, muhalefeti susturmayı başaramadı. Ancak aynı ölçüde, Putin, açıkça suç unsurları içeren temellerine rağmen, ulusal kader duygusunu somutlaştıran bir anlatıyla Rus toplumuna hükmetmeye devam eden, korkuya dayalı otoriter bir rejim yaratmayı ve sürdürmeyi başardı. Bu nedenle, bir kez daha, paranoyak bir lider, bunun tek başına ülkenin geleceğini güvence altına alacağı fikrini sürdürmeyi amaçlayan bir kült kurdu, ancak gerçek bundan çok uzaktır.

Telif hakkı ©Kost Elisevich, MD, PhD 2022. Tüm hakları saklıdır. Bu içeriğin yasa dışı çoğaltılması derhal yasal işlem başlatılmasına yol açacaktır.


“Putin Kültünün Evrimi”

  1. Vay canına. Bir kez daha teşekkür ederim.

Yorumlar kapalı.