Siç mund të jetë e vetëkuptueshme për shumicën e qenieve të ndjeshme, Krimea mbetet gjeografikisht e afërt me territorin e Ukrainës, mjaftueshëm sa të gjithë, përveç një ultranacionalisti rus, do ta kuptonin logjikën e paepur të një situate që Putini zgjedh ta injorojë. Krimea është jetike për interesat e Rusisë si një fortesë ushtarake që siguron qasje në Mesdhe dhe, në një farë mase, është ende një destinacion i preferuar pushimesh aty pranë që rusët do të donin shumë ta quanin të tyren.
Një arsye e besueshme për pushtimin e Ukrainës nga Rusia, një arsye që u shpreh tetë vjet më parë nga senatori John McCain, konsiston në sigurimin e një korridori tokësor përmes Ukrainës lindore në Krime, një korridor që Putini mund ta aneksonte në një mënyrë të ngjashme me aneksimin e paligjshëm të vetë Krimesë në vitin 2014. Ky gadishull që shtrihet brenda Detit të Zi ka pasur një histori të ndërlikuar, e cila është errësuar më tej nga retorika ruse që është përpjekur ta riformulojë historinë e saj si pjesë të një skenari irredentist.

Ankesa e Vladimir Putinit ka të bëjë me dekretin e Presidiumit të Sovjetit Suprem të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike (BRSS) të vitit 1954, i cili e transferoi Krimenë në juridiksionin e Republikës Socialiste Sovjetike të Ukrainës (RSS). Rasti shënoi 300- vjetorin e Marrëveshjes Pereiaslav të vitit 1654, një aleancë ushtarake dhe politike, midis shtetit kozak ukrainas nën udhëheqjen e Bohdan Khmelnytsky dhe Carit Aleksi të Rusisë. Në këmbim të autonomisë së tyre dhe ruajtjes së besimit të tyre brenda një territori të diskutueshëm të kufizuar nga Komonuelthi Polako-Lituanez në perëndim dhe Perandoria Osmane në jug, kalorësia kozak ukrainase do të ofronte siguri kundër një Perandorie Osmane në zgjerim dhe mund të thirrej për mbështetje në marrëdhëniet me Komonuelthin fqinj Polako-Lituanez.
Rreziku i veçantë, në atë kohë, ekzistonte në Krime dhe lidhjet e saj me Perandorinë Osmane. Tatarët e Krimesë, mbetjet e Hordhisë së Artë të Mongolëve që kishin pushtuar Ukrainën në shekullin e 13-të, e kishin dominuar gadishullin për shekuj me radhë. Në shekullin e 16-të , Khanati i Krimesë u bashkua me bashkëkohësit e tyre islamikë në jug, osmanët. Ata kryen marrëdhënie tregtare dhe bashkëpunuan në pushtime ushtarake kryesisht brenda stepave jugore të Ukrainës së sotme.
Gjatë 150 viteve në vijim, me rritjen e Rusisë cariste, dobësimin e shtetit kozak dhe rënien e Komonuelthit Polako-Lituanez, pjesa më e madhe e territorit të sotëm ukrainas u pushtua nga Perandoria Ruse. Deri në vitin 1783, gjatë mbretërimit të Katerinës II, Khanati i Krimesë u soll në Perandori me disfatën përfundimtare të osmanëve dhe Traktatin e Kuçuk Kainardzhës.
Perandoria Ruse vazhdoi zgjerimin e saj territorial në drejtim të perëndimit dhe të lindjes gjatë gjysmës së parë të shekullit të 19-të . Duke kuptuar gjendjen e dobësuar të Perandorisë Osmane, Cari Nikolla I u përpoq të pushtonte tokat ballkanike në juglindje për të fituar qasje të lirë përmes ngushticës së Bosforit në Detin Mesdhe. Si pasojë, u ngritën shqetësime ekonomike për Britaninë, Francën dhe Sardenjë-Piemonten për shkak të interesave të tyre tregtare në Lindjen e Afërt. Kur luftanijet ruse sulmuan një forcë detare osmane në portin e Detit të Zi me predha ndezëse, duke i vënë flakën dhe duke vrarë mbi 2,000 personel detar, vendet perëndimore ndërmorën veprime duke nisur Luftën e Krimesë, e cila do të zgjaste deri në vitin 1856. Rusia u mund plotësisht duke pësuar më shumë se 450,000 viktima, Flota e saj e Detit të Zi u shkatërrua së bashku me portin e saj kryesor detar të Krimesë, Sevastopolin. Traktati i Parisit që pasoi çmilitarizoi Detin e Zi, duke e lënë bregdetin jugor të Perandorisë Ruse tërësisht të prekshëm. Historiani Shepard B. Clough identifikoi tejkalimin e Car Nikollës në përpjekjen e tij për të kontrolluar Detin e Zi dhe më gjerë, si dhe gjykimin e gabuar të reagimit të Evropës Perëndimore si dy nga shkaqet themelore të luftës dhe poshtërimit përfundimtar të Rusisë.
Tatarët mbetën shumicë e popullsisë në Krime deri në mesin e shekullit të 19-të . Një politikë diskriminuese ndaj tatarëve ekzistonte gjatë gjithë kohës së dinastisë Romanov dhe filloi të reflektohej në rënien e popullsisë së saj. Kërcënimi kulturor me shkatërrimin e monumenteve dhe xhamive, zhvendosjen me forcë dhe dhunën e vazhduar në shekullin e 20-të. Fshatarësia tatare u bë skllavëri pas vitit 1796, duke mbetur kështu deri në vitin 1861 kur bujkrobëria nën pronarët e tokave u zëvendësua nga një bujkrobëri ekonomike. Brenda 100 viteve të para të inkorporimit të Krimesë në Perandorinë Ruse, numërimet e regjistrimit treguan një rënie dramatike të përfaqësimit tatar nga 87.6% në 35.6% deri në fillim të shekullit të 20-të. Midis viteve 1820 dhe 1860, kolonistë rusë, ukrainasë, gjermanë dhe të tjerë u futën qëllimisht në Krime, duke e holluar popullsinë tatare gjatë këtij procesi.
Si Lufta e Parë Botërore ashtu edhe Revolucioni i Shkurtit i Rusisë i vitit 1917 sollën një ndryshim të papritur në fatin e Krimesë. Ndryshimi dramatik i rrethanave politike lejoi një numër nacionalistësh tatarë të ktheheshin nga mërgimi dhe të krijonin një parti nacionaliste tatare të Krimesë që kërkonte autonomi territoriale. Një asamble kushtetuese pasoi me qeverinë e vet. Kjo u mbështet nga udhëheqja ukrainase në atë kohë, por, me ardhjen e shkurtër të bolshevikëve në pushtet, përpjekja drejt autonomisë ishte jetëshkurtër. Një qeveri sovjetike e zëvendësoi shpejt këtë të fundit, por, nga ana tjetër, u zëvendësua nga mbërritja e trupave gjermane që vazhduan të rrëzonin bolshevikët. Disfata e Gjermanisë në vitin 1918 e solli Krimenë përsëri nën kontrollin rus në një kohë kur vendi ishte i përfshirë në luftë civile. Lufta kryesisht i vuri përballë Ushtrinë e Kuqe Bolshevike kundër Ushtrisë së Bardhë antisovjetike, megjithëse, në të vërtetë, disa elementë të tjerë të ndryshëm kombëtarë ishin përfshirë. Drejt fundit të luftës, Ushtria e Bardhë u tërhoq në Krime ku bëri rezistencën e saj të fundit dhe u mund përfundimisht në tetor 1920.
Me përfundimin e luftës civile, Vladimir Lenini u përball me një problem kombësie që rrjedhte nga shpërbërja e Perandorisë Ruse. Për të ruajtur integritetin e saj territorial, ai argumentoi për një bashkim të republikave të njohura nacionaliste, secila prej të cilave do të ofronte autonominë e vet, por nën një autoritet të centralizuar në një qeveri përfaqësuese që garantonte sigurinë dhe mirëqenien e tyre ekonomike. Lenini gjithashtu e kuptoi nevojën për të nënshtruar një ndjenjë mjaft universale ruse të superioritetit mbi kombësitë e tjera të Perandorisë së vjetër Ruse, pasi kjo nuk përputhej me ideologjinë e re të egalitarizmit komunist që ai po promovonte. Si pasojë, në tetor 1921, Republika Socialiste Sovjetike Autonome e Krimesë (ASSR) u bë pjesë integrale e Republikës Socialiste Federative Sovjetike Ruse (RSFSR) së bashku me disa entitete të tjera, përfshirë SSR-në e Ukrainës, të gjitha, në fakt, të sunduara nga Moska. Shovinizmi rus, megjithatë, kaq thellë i rrënjosur dhe i ngulitur në të kaluarën, do të vazhdonte si një tipar i vështirë për t'u përmbajtur edhe në ditët e sotme.
Lenini vdiq në vitin 1924 dhe u pasua nga Josef Stalini, i cili do të udhëhiqte Bashkimin Sovjetik deri në vdekjen e tij në vitin 1953. Në fund të viteve 1920, Stalini braktisi pretendimin e idealit egalitar të mishëruar në revolucion dhe mori rolin e një diktatori të një regjimi që tani vepronte si përhapës frike. Tatarët e Krimesë në mesin e viteve 1920 përbënin vetëm një të katërtën e popullsisë së gadishullit, pasi mbërritja e rusëve të rinj ishte rritur në 42.2% të asaj popullsie. Politika e Re Ekonomike e Stalinit me kolektivizimin e saj të detyruar dhe rekuizicionin e grurit shkaktoi zi buke të përhapur në vitet 1931-32 në pjesën më të madhe të Ukrainës dhe Krimesë me humbjen e 100,000 jetëve vetëm brenda gadishullit. Terrori i Stalinit vazhdoi me arrestimin e figurave politike, akademikëve, gazetarëve dhe profesionistëve tatarë, të ndjekura nga ekzekutimi ose internimi në zona të largëta të Bashkimit. Sipas regjistrimit të vitit 1939, tatarët e Krimesë përbënin 19.4% të popullsisë, kultura dhe gjuha e tyre ishin margjinalizuar dhe identiteti i tyre ishte nënshtruar nga mbërritja e mëtejshme e rusëve. Një spastrim etnik kishte filluar me largimin e tatarëve dhe disa pakicave të tjera.
Pushtimi gjerman i Bashkimit Sovjetik në Luftën e Dytë Botërore përfshiu një pushtim të Krimesë ku u kapën dhe u vranë 40,000 hebrenj. Rreth 3,500 tatarë të Krimesë, të cilët kundërshtuan represionin dhe persekutimin stalinist, u bashkuan me forcat gjermane për t'iu kundërvënë rusëve. Kur forcat ruse rimorën Krimenë në vitin 1944, Stalini ndërmori një gjenocid kulturor hakmarrës ndaj tatarëve me deportimin e pothuajse 240,000, kryesisht gra, fëmijë dhe të moshuar, kryesisht në SSR-në Uzbeke dhe vende të tjera të Azisë Qendrore. Brenda 18 muajve të parë të mërgimit të detyruar, pothuajse gjysma kishin vdekur nga ekspozimi dhe privimi, me deri në 8,000 që vdiqën në transport. Regjistrimi i vitit 1979 zbuloi se popullsia tatare ishte zvogëluar në 5,422, që përfaqësonte vetëm 0.2% të popullsisë. Pas një mërgimi prej 45 vitesh, 260,000 tatarë u kthyen në Krime gjatë kohës së perestrojkës në fund të viteve 1980. Nuk u ofruan dëmshpërblime. 80,000 familjet dhe 360,000 hektarët tokë që ishin braktisur më parë, tani ishin në zotërim të të tjerëve. ASSR-ja e Krimesë u shfuqizua në vitin 1945, jo më një shtet autonom, por një oblast, një rajon tjetër administrativ brenda RSFSR-së.
Në vitin 1991, Ukraina fitoi pavarësinë si një komb sovran, pjesë e të cilit ishte tani Krimea. Një referendum në dhjetor dha një votë prej 92% të popullsisë së përgjithshme pro, ndërsa 54% e popullsisë së Krimesë, e cila në atë kohë ishte 60% ruse në përbërje, votuan njësoj. Midis regjistrimeve të vitit 1989 dhe 2014, përbërja përqindjeje e tatarëve brenda popullsisë së Krimesë u rrit nga 1.6% në 12.6%. Ata u njohën me të drejtë nga Ukraina dhe Bashkimi Evropian si një popull indigjen në kontrast me atë të një "minoritet kombëtar" nga rusët.
Transferimi i Krimesë në RSS-në e Ukrainës në vitin 1954 u shpall si një njohje e "dashurisë dhe besimit të madh vëllazëror të popullit rus për Ukrainën" dhe kishte për qëllim të ilustronte qëndrimin proletar marksist-leninist të vëllazërisë universale. Një pamje më e plotë e rrethanave të asaj kohe tregon se përshtatshmëria politike mund të ketë luajtur një rol më të rëndësishëm në vendim, siç është vënë re në një ese nga Mark Kramer, drejtor i Programit të Studimeve të Luftës së Ftohtë në Universitetin e Harvardit dhe Anëtar i Lartë i Qendrës Davis për Studime Ruse dhe Euroaziatike. Ngjitja e Hrushovit në pushtet në vitet 1953-54 nuk ishte e qetë. Një luftë për pushtet pas Stalinit me kryeministrin e atëhershëm sovjetik Georgi Malenkov kërcënoi ambiciet e tij. Hrushovi si pasojë kërkoi të siguronte mbështetjen e elitave të tjera brenda partisë, përfshirë Oleksi Kyrychenko, Sekretarin e Parë të Partisë Komuniste të Ukrainës dhe anëtar të Presidiumit të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik (CPSU). Transferimi i tokës së Krimesë në RSS-në e Ukrainës do të siguronte llojin e mbështetjes politike që nevojitej. Për më tepër, ky veprim me sa duket do të rriste opinionin e përgjithshëm publik në Ukrainë ndaj Rusisë me përfshirjen e një shumice ruse në Krime në popullsinë votuese të vendit.
Ka pak për të thënë në lidhje me zhvillimin e mëtejshëm politik dhe ekonomik brenda Krimesë gjatë gjithë epokës së mbetur sovjetike, pasi fati i saj ishte i lidhur me RSS-në e Ukrainës dhe ndoshta më shumë me pjesën tjetër të BRSS-së. Asaj iu dha statusi autonom edhe një herë në vitin 1991, tani nga RSS-ja e Ukrainës. Menjëherë pas rënies së Bashkimit Sovjetik, zëvendëspresidenti rus Alexander Rutskoy, deri në vitin 1992, tashmë po bënte thirrje për shkëputjen e Krimesë nga Ukraina. Frytet e spastrimit etnik të Krimesë dhe pushtimit të saj gradual nga rusët, kryesisht përmes krijimit të një pranie ushtarake, filluan të jepnin efekt me zgjedhjen e një udhëheqësi separatist pro-rus, Yuri Meshkov, i cili siguroi më shumë se 70% të votave në zgjedhjet presidenciale të vitit 1994. Një referendum regjistroi miratimin e 80% për autonomi më të madhe nga Ukraina dhe shtetësi të dyfishtë ruso-ukrainase. Megjithatë, ekonomia e Krimesë po zhvendosej drejt një varësie më të madhe nga Ukraina për tregti me 80% të mallrave të saj të prodhuara të shitura atje. Zhgënjimi me Meshkov dhe konfliktet politike brenda fraksionit politik pro-rus çuan në një prishje të lidershipit. Më në fund, Parlamenti ukrainas ndërhyri në vitin 1995 dhe anuloi kushtetutën e Krimesë, duke hequr postin e Presidentit. Një ndjenjë mbizotëruese ruse vazhdoi, siç pritej, në një popullsi prej 2.3 milionë banorësh në vitin 2014, nga të cilët 68% ishin rusë, 16% ukrainas dhe 13% tatarë.

Revolucioni i Maidanit i vitit 2014 në Ukrainë solli rrëzimin e presidentit pro-rus, Viktor Janukoviç, i cili iku në Rusi për mbrojtje. Brenda disa javësh jashtëzakonisht të shkurtra nga fundi i shkurtit deri në fillim të marsit, në një mënyrë padyshim të paraplanifikuar, trupat ruse kishin siguruar të gjithë Krimenë dhe një votim nga Këshilli i Lartë i Krimesë shpalli bashkimin me Rusinë. Një referendum i kryer qesharake brenda 10 ditëve pas deklaratës ofroi opsionet e bashkimit me Rusinë ose kthimit në gjendjen e mëparshme si një pjesë integrale autonome e Ukrainës. U raportua një pjesëmarrje prej 83% me një pjesëmarrje prej 96.7% në favor të bashkimit me Rusinë, një rezultat që dukej i pabesueshëm duke pasur parasysh se pothuajse 30% e popullsisë përbëhej nga ukrainas etnikë, tatarë dhe pakica të tjera të margjinalizuara. Jo çuditërisht, një raport i rrjedhur nga Këshilli i të Drejtave të Njeriut i Rusisë identifikoi se pjesëmarrja ishte në fakt 30% me vetëm gjysmën që votuan për t'u bashkuar me Rusinë. Për më tepër, certifikimi nga një autoritet ndërkombëtar i njohur nuk ishte një konsideratë dhe kështu ngjarja u pa nga pjesa më e madhe e botës si mashtrimi që ishte.
Rezultati i dyshimtë, megjithatë, nuk e shqetësoi popullsinë ruse, e cila dukej se kënaqej me idenë e rimarrjes së një territori që e perceptonte si të vetin, pavarësisht të kaluarës së dyshimtë që kishin krijuar vetë. Ruajtja e kufijve kombëtarë dhe sovranitetit të shteteve të zgjedhura me ligj, të përcaktuara në Kartën e OKB-së, Aktin e Helsinkit, Marrëveshjen e Almatit, Memorandumin e Budapestit dhe, veçanërisht, Traktatin për Miqësi, Bashkëpunim dhe Partneritet me Ukrainën, do të dukej mbrojtje e mjaftueshme në një botë të civilizuar kundër llojit të shkeljes së hapur të kryer këtu, por këto marrëveshje nuk ofruan diçka të tillë. E gjithë kjo ka treguar tani se Rusia është një komb, besimi i të cilit nuk mund të mbështetet.
Historia e gjatë e abuzimeve të kryera ndaj Krimesë, e lidhur me luftën aktuale që ka përfshirë të gjithë Ukrainën, veçanërisht rajonin e saj lindor, do të marrë fund së shpejti. Humbjet ushtarake të Rusisë në armatim dhe personel, të cilat vazhdojnë të shtohen, vështirësia e saj në mirëmbajtjen e furnizimeve dhe pjesëve zëvendësuese dhe kolapsi i saj i pashmangshëm ekonomik përmes sanksioneve dhe sekuestrimit të domosdoshëm të aseteve, nuk janë shenjë e mirë për një vend kaq të izoluar. Më keq akoma, humbja e besimit midis atyre të brezit të ri që e shohin retorikën e saj dezinformuese dhe që po e braktisin vendin e tyre për të rikuperuar një të ardhme në të cilën janë të lirë të ushtrojnë intelektin e tyre diku tjetër, do ta paralizojë shoqërinë e saj. Fati i Krimesë në fund të fundit, cilado qoftë demografia e saj, do të diktohet nga vendi ku do ta shohë të ardhmen e saj. Rusia ende nuk ka parë një pikë fundi në spiralen e saj në rënie dhe gjithashtu do të ketë ditën e saj në gjyq për terrorin që ka sjellë.
Të drejtat e autorit @Kost Elisevich, MD, PhD 2022. Të gjitha të drejtat e rezervuara. Çdo riprodhim i paligjshëm i këtij përmbajtjeje do të rezultojë në veprime të menjëhershme ligjore.
Faleminderit për perspektivën historike. Kaq shumë gjëra që nuk i dija, sa shumë kam mësuar!