Animus Etniku Fi ħdan il-Federazzjoni Russa Lejn il-Kremlin

“Ftakru kliemi: Ir-Russja se tisparixxi meta titla’ x-xemx Ukrena” – Djokhar Dudayev, Mexxej Rivoluzzjonarju u President tar-Repubblika Ċeċena ta’ Ichkeria (1991-1996)

Djokhar Dudayev inqatel f'April 1996 minn attakk missilistiku Russu li mmirat lejn fejn kien jinsab. Erba' xhur wara, l-Ewwel Gwerra Ċeċena (1994–1996) intemmet bl-iffirmar tal-Ftehimiet Khasavyurt, wara li l-ġellieda Ċeċeni kienu ġiegħlu lit-truppi Russi joħorġu mill-kapitali tagħhom, Grozny. Iċ-Ċeċenja kienet l-ewwel repubblika li ħabtet mal-Kremlin wara li l-Unjoni Sovjetika xoljiet fl-1991. Iċ-Ċeċeni rrifjutaw li jibqgħu parti minn stat li kien ilu jgħaffeġhom. Kemm taħt il-ħakma Tsarista kif ukoll dik Sovjetika, id-deportazzjonijiet tal-massa u r-repressjoni kienu erodew art twelidhom u l-identità etnika tagħhom bit-tama li jrażżnu l-qawmien mill-ġdid ta' kwalunkwe sentiment nazzjonalista. Fl-1999, kampanja militari brutali mnedija mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien Vladimir Putin farrket it-tamiet Ċeċeni għas-sovranità fit-Tieni Gwerra Ċeċena (1999-2009). Grozny ġiet meqruda minn bumbardament mill-ajru indiskriminat, attakki bil-missili ballistiċi, u assedju kontinwu tal-artillerija tal-kapitali, li qatel madwar 8,000 ċivili. Il-kampanja saħħet il-pożizzjoni ta' Putin f'Moska, u għenet biex tiżgura t-tlugħ tiegħu permezz ta' tlugħ popolari għal presidenza effettivament mingħajr kontestazzjoni.

Djokhar Dudayev, Rivoluzzjonarju Ċeċen u President tar-Repubblika Ċeċena ta' Ichkeria (1991 – 1996) Kreditu.

Madankollu, kwistjonijiet ta’ identità etnika u sovranità baqgħu mhux solvuti mhux biss fiċ-Ċeċnija iżda fost il-bosta komunitajiet indiġeni konsiderevoli madwar l-art li nsejħulha r-Russja. Il-kwistjoni ilha tittektek għal żmien twil wisq u issa li l-eċċess ta’ Putin fl-Ukrajna jhedded l-ekonomija u t-telfa militari tar-Russja, forsi saħansitra jħabbar il-kollass tagħha, seħħ qawmien mill-ġdid ta’ aspirazzjonijiet simili ta’ indipendenza. L-għeruq storiċi hawnhekk huma fattur profond fl-eskalazzjoni tal-mibegħda lejn il-Kremlin li ħarġet bħala konsegwenza tal-gwerra tar-Russja fl-Ukrajna u jistħoqqilhom xi elaborazzjoni.

Storja Qasira tal-Imperjaliżmu Russu                                                                             
L-espansjoni tar-Russja Tsarista mis-sit oriġinali tagħha, il-Prinċipalità l-Kbira ta’ Moska, bdiet lejn it-tramuntana fit-tieni nofs tas-seklu 15 u estendiet sal-kosta Artika tar-Russja Ewropea tal-lum. F’nofs is-seklu 16, il-marċ imperjali tagħha involva l-invażjoni tal-Kazan u Astrakhan Khanates lejn in-nofsinhar. Dan it-territorju kbir evolva fir-Repubbliki tal-lum ta’ Tatarstan, Bashkortostan, Chuvash, Mordova, Udmurtia, Kalmykia u Mari-El. Ftit wara, il-Muntanji Ural inqabżu fis-Siberja fejn is-Sibir Khanate ġie megħlub. Il-kosta tal-Paċifiku finalment intlaħqet sal-1639. L-espansjoni lejn in-nofsinhar fl-Asja ċentrali kompliet fis-sekli 18 u 19 flimkien mal-konkwista tat-tribujiet tal-muntanji tar-reġjun tat-Tramuntana tal-Kawkasu fejn issa jinsabu r-Repubbliki ta’ Ċeċnija, Dagestan, Ingushetia, Adygea, Kabardino-Balkar, Karachay-Cherkess u Ossezja tat-Tramuntana-Alania. Iktar fin-nofsinhar, it-territorji tan-nazzjonijiet tal-lum tal-Ġeorġja, l-Armenja u l-Ażerbajġan ġew akkwistati mill-imperi Ottomani u Persjani permezz tal-konkwista u d-diplomazija. Numru kbir ta’ etniċitajiet li jokkupaw art Ewroasjatika vasta kienu nġabru f’suċċessjoni rapida fil-qafas ta’ Imperu Russu ġdid u ġew soġġetti għal proċess ta’ Russifikazzjoni b’restrizzjonijiet imposti fuq il-ħafna kulturi u reliġjonijiet tagħhom. Il-proċess aktar tard intensifika ruħu fir-Russja Sovjetika tas-seklu 20 taħt ir-reġim ta’ Stalin bil-brutaliżmu notorju tagħha li jammonta għal ġenoċidju sfaċċat f’xi reġjuni. Din l-istorja mmarkata issa hija l-bażi tas-sentiment tad-dixxendenti ta’ traġedja ġenerazzjonali.

Mappa amministrattiva tal-Federazzjoni Russa li turi d-diversità territorjali tal-minoranzi etniċi madwar l-art kbira li ħafna drabi tissejjaħ sempliċement ir-Russja. Sors Grafiku: Porcupen

Ħolqien tal-Federazzjoni Russa                                                                                  
L-Unjoni Sovjetika ġiet iddikjarata formalment xolta f'Diċembru 1991. F'dak il-perjodu immedjat, minn qabel u mbagħad ftit wara d-dikjarazzjoni, il-15-il repubblika primarja tagħha ħabbru l-indipendenza tagħhom u stabbilewhom bħala n-nazzjonijiet iffurmati ġodda tal-Armenja, l-Ażerbajġan, il-Belarus, l-Estonja, il-Ġeorġja, il-Każakistan, il-Kirgiżistan, il-Latvja, il-Litwanja, il-Moldova, ir-Russja, it-Taġikistan, it-Turkmenistan, l-Ukrajna u l-Użbekistan. Kull waħda issa teżisti bħala membru individwali tan-Nazzjonijiet Uniti. Wara dawn is-seċessjonijiet ta' wara, ir-Russja nnifisha xorta baqgħet b'massa ta' art konsiderevoli ta' aktar minn 17,000,000 kilometru kwadru (6,600,000 mil kwadru) li tkopri 11-il żona tal-ħin. Madankollu, dak li komunement irreferu għalih bħala “r-Russja” huwa msejjaħ b’mod aktar xieraq il-Federazzjoni Russa peress li fiha 88 stat amministrati federalment li baqgħu fis-seħħ mill-bidu tagħha fl-1991. Il-Kremlin konvenjentement iqis iż-żewġ ismijiet bħala interkambjabbli iżda meta jagħmel dan, tinkiseb l-impressjoni li l-art kollha hija abitata minn Russi etniċi jew għall-inqas verżjoni omoġenizzata ta’ Russi etniċi u minoranzi mhux Russi li jgħixu flimkien f’armonija indiskutibbli. Dan mhux il-każ.

Ċensiment tal-2021 sab li r-Russi etniċi kienu jiffurmaw 72% tal-popolazzjoni totali tal-Federazzjoni Russa. Minn dawn, madwar 80% jgħixu fuq in- naħa Ewropea tal-Federazzjoni Russa, fil-punent tal-Muntanji Ural, filwaqt li l-bqija huma mxerrda fuq il-madwar 75% li fadal tal-art li tikkostitwixxi n-naħa Asjatika. Madwar 40 miljun miċ-ċittadini tagħha jqisu lilhom infushom bħala parti minn etniċità distinta mhux Russa, li 40 minnhom huma rikonoxxuti mill-Kremlin. Dawn il-minoranzi mhux Russi jiffurmaw madwar 28% tal -popolazzjoni attwali tar-Russja ta’ 143,258,559. Madwar nofs il-popolazzjoni mhux Russa li fadal hija Musulmana, li tammonta għal aktar minn 25 miljun ruħ, l-akbar komunità bħal din fl-Ewropa. L-aktar popolazzjonijiet densi jgħixu fir-reġjun tal-Kawkasu tat-Tramuntana f’repubbliki bħal Dagestan, Ċeċnja u Ingushetia fost oħrajn b’aktar li jokkupaw ir-reġjun distali tal-Volga, b’mod partikolari, Tatarstan u Bashkortostan. It-Tatari huma l-akbar grupp etniku mhux Russu b'popolazzjoni ta' madwar 4.71 miljun ruħ, filwaqt li erbgħa oħra mill- 195 grupp etniku fil-Federazzjoni Russa għandhom popolazzjonijiet ta' aktar minn miljun ruħ kull wieħed. Interessanti, ċensiment tal-2021 irreġistra tnaqqis ta' kważi 5.1% fil-popolazzjoni etnika Russa matul l-għaxar snin ta' qabel, filwaqt li dik tar-reġjuni predominantement Musulmani żdiedet b'mod sproporzjonat fin-numru bħal fil-każ taċ-Ċeċnija b'popolazzjoni attwali ta' aktar minn 1.6 miljun li kienet kibret b'17.1% matul l-istess perjodu.

Il-firxa tal-Muntanji Ural tifred ir-Russja Ewropea lejn il-punent u r-Russja Asjatika lejn il-lvant. 

Mit-88 stat federali tal-Federazzjoni Russa, 21 huma ddeżinjati bħala repubbliki "awtonomi" li jirrappreżentaw maġġoranza relattiva ta' poplu etniku indiġenu partikolari li jgħix f'art twelidu tradizzjonali bl-istess mod kif wieħed jista' jimmaġina pussess kolonjali. Kull wieħed minnhom ingħata kostituzzjoni li baqgħet subordinata għall- Kostituzzjoni tal-Federazzjoni Russa. Kull wieħed ingħata l-użu tal-lingwa uffiċjali tiegħu stess għall-affarijiet amministrattivi lokali għalkemm ir-Russu jibqa' l-lingwa uffiċjali tal-istat li għandha tintuża għall-affarijiet amministrattivi u legali federali kollha. Awtorità predominanti ċentralizzata ħafna baqgħet f'Moska. Ir-repubbliki individwali ma tħallewx jagħmlu seċediment u kwistjonijiet relatati mas-sigurtà interna, il-politika barranija, id-difiża nazzjonali u l-munita kienu kwistjonijiet li kienu jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kremlin.

L-Iżball Fundamentali ta' Putin
Maż-żmien, limitazzjonijiet aktar stretti fil-Federazzjoni Russa li jillimitaw l-indipendenza politika tar-repubbliki. Matul il-biċċa l-kbira tal-amministrazzjoni Sovjetika (1922-1991), il-Kremlin aċċerta ruħu li t-tmexxija reġjonali ġiet ivverifikata bir-reqqa għal leali tar-reġim fost il-minoranzi etniċi sabiex iżżomm estensjoni bla xkiel tal-poter tagħha fir-renju kollu. Taħt Putin u partikolarment mill-invażjoni tal-Ukrajna fl-2022, segwiet aktar repressjoni tal-Kremlin biex trażżan id-dissens u tinforza l-koskrizzjoni fost il-komunitajiet etniċi minoritarji. L-awtonomija lokali naqset u l-kulturi lokali reġgħu ġew imrażżna b'sens qawwi ta' ritorn ta' marġinalizzazzjoni li jfakkar fi żminijiet Stalinisti. Metodi ta' kostrizzjoni rreklutaw b'mod sproporzjonat lil dawk ta' etniċità mhux Russa, u affettwaw predominantement lil dawk li jgħixu fil-partijiet Kawkasi u Asjatiċi tal-Federazzjoni Russa aktar milli fit-territorju Ewropew fil-punent tal-Urali. Dawk ir-Russi etniċi li jgħixu f'Moska u San Pietruburgu u l-viċinanza immedjata tagħhom, fejn tirrisjedi madwar 12% tal-popolazzjoni tal-Federazzjoni Russa, ġew imġiegħla jħossu li l-"operazzjoni militari speċjali" ta' Putin kienet kunflitt remot li x'aktarx ma jaffettwax l-istil ta' ħajja tagħhom.

Biex tkompli taggrava s-sitwazzjoni, Putin għamel punt li joħloq identità nazzjonali li tenfasizza l-wirt Slaviku tar-Russi etniċi u jerġa' jintroduċi l-passat spiritwali tar-Russja li ilu abbandunat u li huwa inkorporat fil-Knisja Ortodossa Russa. Ma jingħata l-ebda rikonoxximent lill-kulturi u r-reliġjonijiet tal- minoranzi etniċi fqar filwaqt li t-territorji tagħhom ikomplu jiġu sfruttati għaż-żejt, il-gass u l-minerali tagħhom u jħallu warajhom rovina ambjentali mingħajr kumpens. Huma reġgħu saru abitanti kolonjali ta' dominju imperjali mqajjem mill-ġdid. Ir-rappreżentanza reġjonali fil-parlament tneħħiet mill-poter għall-fini ta' effiċjenza allegata fil-ġestjoni tal-leġiżlazzjoni fuq il-Federazzjoni Russa u biex tiġi żgurata l-koeżjoni tagħha taħt awtorità ċentralizzata. Dan kiser il-wegħda ta' sovranità reġjonali magħmula minn Boris Yeltsin fil-kostituzzjoni u effettivament żarma s-sistema federali. Billi tneħħew il-mezzi biex jiġu rimedjati l-inugwaljanzi reġjonali, l-istruttura tal-Federazzjoni Russa issa m'għadhiex teżisti.

Forum tan-Nazzjonijiet Ħielsa ta' Wara r-Russja (FSNPR) 
Ladarba intitolata, il-"Forum tal-Popli Ħielsa tar-Russja" fit-twaqqif tagħha f'Mejju 2022 waqt il-laqgħa inawgurali f'Varsavja, l-organizzazzjoni ġiet isimha mill-ġdid intenzjonalment, il-"Forum tal-Popli Ħielsa ta' Wara r-Russja" f'Settembru 2022. Ġie organizzat inqas minn tliet xhur wara l-invażjoni tar-Russja tal-Ukrajna mill- Fondazzjoni ta' Solidarjetà mal-Ġurnalisti u ġabar flimkien emigranti politiċi Russi prominenti, separatisti eżiljati, u simpatizzanti barranin fl-ewwel laqgħa tiegħu. L-FSNPR argumenta għas-separazzjoni tar-repubbliki b'minoranzi etniċi prominenti mhux Russi u l-formazzjoni ta' stati tassew indipendenti. Qabel ma ngħalqet is-sena, kienu saru erba' laqgħat, segwiti minn ħamsa fl-2023. L-10 Forum f'April 2024 sar f'Washington DC fejn dikjarazzjoni li takkuża lill-Kremlin bl-okkupazzjoni u l-iskjavitù tal-popli indiġeni tal-Federazzjoni Russa. Sal-2023, l-attendenza inkludiet 27 organizzazzjoni membru minn madwar il-Federazzjoni Russa flimkien ma' diplomatiċi barranin, ġurnalisti, ekonomisti, figuri reliġjużi u xjentisti politiċi.

Il-Ħmistax-il Forum tal-Popli Ħielsa ta' wara r-Russja f'Bukarest, ir-Rumanija (19 ta' Marzu, 2025) Kreditu tar-Ritratt: FSNPR

L-FSNPR ġiet ikkritikata talli għamlet dikjarazzjonijiet dwar il-kollass ta’ stat sovran mingħajr ma kellha awtorità sanzjonata mill-istat. Propagandisti ppruvaw jiddieħku bil-proċedimenti filwaqt li l-Kremlin iddeżinja l-FSNPR bħala organizzazzjoni mhux mixtieqa. Il-fatt li l-FSNPR ġibdet din l-attenzjoni għandu jenfasizza s-sinifikat tagħha fl-espressjoni tal-ilmenti leġittimi tal-popli indiġeni, aktar u aktar fi żmien meta r-reġim ħa aktar miżuri li jimmalafamaw il-minoranzi etniċi mhux Russi. F’Novembru 2024, il-Qorti Suprema Russa kompliet tiddikjara l-FSNPR u l-172 organizzazzjoni tal-fergħa tagħha bħala aġenzija terroristika internazzjonali għall-promozzjoni tas-separatiżmu, u apparentement tat lill-Kremlin aktar awtorità biex jikkastiga b’mod aktar sever id-dissens intern. L-organizzazzjoni tkompli tiltaqa’ f’diversi ċentri globalment biex tirrevedi l-istatus attwali tal-popli indiġeni tal-Federazzjoni Russa u tiddiskuti l-mezzi biex titwettaq riforma demokratika fost id-diversi reġjuni f’ambjent li qed jinbidel.

Impenn Armat għall-Ġlied                                                                                                        
Hekk kif ir-Russja ilha tikkoltiva l-minoranzi etniċi tagħha biex jiġġieldu f'isimha, diversi minn dawn l-istess nies marru lejn l-Ukrajna biex jingħaqdu mal-forzi armati tagħha biex jiġġieldu kontra r-Russja. Matul il-Gwerer Ċeċeni, in-nazzjonalisti Ukreni ġġieldu mal-forzi ribelli Ċeċeni kontra l-forzi armati tar-Russja minħabba xewqa kondiviża li jirreżistu l-imperjaliżmu Russu. Bl-istess mod, l-unitajiet militari Ċeċeni bdew jiffurmaw fl-2014 meta l-forzi paramilitari Russi qabżu l-Krimea għall-ewwel darba. Veterani tal-gwerer Ċeċeni ġġieldu flimkien mal-Forzi Armati Ukreni (UAF) fuq numru ta' fronti fit- territorju Ukren okkupat . Għaċ-Ċeċeni, il-gwerra l-ġdida reġgħet kebbset l-isforz li jerġgħu jattakkaw għadu li ilu jiġi mistmerr u reġgħet rabbiet l-aspirazzjonijiet lejn l-indipendenza għal arthom stess. Ġew iffurmati ħames battaljuni Ċeċeni, fosthom, il- Battaljuni Djokhar Dudayev u Sheikh Mansur , tal-aħħar imsemmi għal mexxej militari Ċeċen tas-seklu 18 li mexxa l-ewwel reżistenza armata (1784-1785) kontra l-espansjoni Russa fil-Kawkasu ta' Fuq. Iż-żewġ battaljuni kienu parti mill-Leġjun Internazzjonali tad-Difiża Territorjali tal-Ukrajna qabel ma din tal-aħħar ġiet xolta kmieni fl-2026 biex tiġi rriformata f'reġimenti ta' assalt speċjalizzati fi ħdan l-UAF. L-Ukrajna tkompli topera unità internazzjonali separata li tirrekluta ġellieda barranin b'esperjenza preċedenti fil-ġlied taħt l-unità tal-intelligence militari tagħha (HUR).

Mappa li turi r-repubbliki tal-Federazzjoni Russa fir-reġjun tal-Kawkasu tat-Tramuntana bejn il-Baħar l-Iswed fil-punent u l-Baħar Kaspju fil-lvant. Kreditu tal-Mappa: TKalinovskaya

Il- Battaljun Sibir kien iffurmat l-aktar minn Buryats, Tuvans u Yakuts li artijiethom fihom ħafna mit-territorji rikki fir-riżorsi fil-Lvant tal-Muntanji Ural u li minnhom il-Kremlin jiġbed ħafna mill-ġid li jħaddem l-ekonomija tal-gwerra tiegħu. Dawn l-istess territorji ssagrifikaw ħafna miż-żgħożija tagħhom f'isem il-gwerra ta' Putin meta kienu mmirati b'mod sproporzjonat għall-lieva fis-snin bikrija u ntużaw fl-attakki fuq quddiem nett tar-Russja. Fil-Buryatia, rapporti ta' xhieda indikaw li rġiel lokali ġew imkaxkrin minn djarhom bil-lejl u miġjuba f'faċilitajiet ta' rekrutament. Skont iċ-ċensiment Russu tal-2021, it-territorju kellu popolazzjoni ta' 978,588 jew 0.3% tal-popolazzjoni totali tal-Federazzjoni Russa iżda kien jammonta għal 1.16% tal-vittmi kollha fuq in-naħa Russa matul l-ewwel sentejn tal-gwerra. Battaljun Sibir ġġieled fid-Donbas primarjament fil-Battalja ta' Avdiivka u fil-fatt wettaq rejds transkonfinali flimkien ma' żewġ gruppi paramilitari Russi oħra allinjati mal-Ukrajna, il- Leġjun tal-Libertà tar-Russja (FRL) u l- Korp tal-Voluntiera Russi (RVC) fl-Oblasts ta' Belgorod u Kursk fil-Federazzjoni Russa.

Lejn it-tramuntana ta’ Moska u San Pietruburgu fir-Repubblika tal-Karelia u t-territorji ġirien jgħixu l- popli Finno-Ugriċi li diversi minnhom għażlu li jiġġieldu kontra r-Russja. L-ilmenti tagħhom mhumiex differenti minn dawk tal-minoranzi etniċi li jgħixu fil-Lvant tal-Muntanji Ural li jqisu l-politiki repressivi tal-Kremlin bħala riflessjoni ta’ attitudni imperjalista ċentralizzata. Ingħaqdu biżżejjed nies mal-Ukreni biex jiġġustifikaw il-ħolqien tal-Operazzjoni Kmand Tramuntana jew l-unità militari NORD irreġistrata taħt l-HUR. Ħafna jaraw dan bħala t-taqbida tagħhom għall-indipendenza mhux differenti minn dik li laħqet il-qofol tagħha fl-indipendenza tal-Finlandja mill-gvern rivoluzzjonarju emerġenti tar-Russja fil-bidu tas-seklu 20.

Fl-aħħar tas-seklu 15, qamet klassi gwerriera ta’ rikkieba taż-żwiemel f’dak li kien jissejjaħ l-artijiet tal-fruntiera tal-Ukrajna tan-nofsinhar tal-lum. L-iskop tagħhom inizjalment kien li jiddefendu l-irziezet u l-komunitajiet ta’ art twelidhom kontra r-rejds frekwenti tat-Tatari tal-Krimea ġirien li aktar tard kienu allinjaw ruħhom mal-Imperu Ottoman. Dawn kienu l-Kosakki li evolvew f’unità militari awtonoma ċċentrata fl-Oblasts ta’ Kherson u Zaporizhia tal-Ukrajna tal-lum. L-għadd tagħhom żdied għal 40,000 sa nofs is-seklu 17 u saru forza formidabbli li ġġieldet kontra l-Ottomani fin-nofsinhar, il-Pollakki fil-punent u r-Russi fit-tramuntana. L-istorja partikolari tagħhom bħala ġellieda għal-libertà kienet fundamentali għall-ispirtu tal -Ukrajna moderna u hija l-bażi tar-reżiljenza tagħha kontra l-aggressjoni Russa. Maż-żmien, l-etos Kosakki ġie adottat minn oħrajn fir-reġjuni tal-isteppa ġirien tal-Imperu Russu, li wħud minnhom ġew integrati fil-forzi armati imperjali tar-Russja.

Wirt Kosakki ġenerazzjonali baqa' fost dawk fl-artijiet tan-nofsinhar tal-Federazzjoni Russa, iżda firda ġiet esposta fost in-numri tagħhom mill- gwerra tar-Russja fl-Ukrajna. Filwaqt li l-Kosakki appoġġjati mill-Kremlin komplew jiġġieldu għar-Russja, dawk ta' oriġini antenata attwali ngħaqdu mal-gradi tal-UAF, speċifikament l-RVC, kontra r-Russja. Dawn il-"Kosakki ħielsa," kif inhuma msejħa, huma magħmula fil-biċċa l-kbira minn żewġ gruppi fil-Federazzjoni Russa ġirien tal-Ukrajna, il-Kosakki ta' Don tal- Baċir tax-Xmara Don u l-Kosakki ta' Kuban tar- reġjun ta' Krasnodar Krai. It-tnejn li huma kellhom rabtiet storiċi, kulturali u etniċi profondi li ilhom jeżistu mal-Ukrajna. Fil-fatt, fi żmien il-kollass tal-Imperu Russu, ir-Repubblika Popolari ta' Kuban fittxet, mingħajr suċċess, għaqda politika mar-Repubblika Popolari tal-Ukrajna. Huma appoġġjaw il-liberazzjoni tal-artijiet tagħhom mill-Federazzjoni Russa billi vviżwaw id-diżintegrazzjoni attwali tagħha b'viżjoni ġdida ta' Russja ta' wara Putin. Dan, imbagħad, stieden il- korla tal-Kremlin li wasslet għall-persekuzzjoni tagħhom. Ironikament, il-Kremlin ilu xi żmien jipprova b'mod iddisprat jikkoopta l-wirt tal- Kosakki oriġinali tar-reġjuni ta' Kherson u Zaporizhia u jagħmlu parti min-narrattiva storika tar-Russja iżda għalxejn.

It-Tatari tal-Krimea tal-lum huma poplu indiġenu li jitkellem bit-Turkiku li għandu mibegħda partikolari lejn ir-Russi li tmur lura għaż-żminijiet Tsaristi tas-seklu 18 sal-bidu tas-seklu 20. Il- ġenoċidju tal-era Stalinista (1944-1947) tat-Tatari jispikka bħala forsi wieħed mill-aktar episodji brutali tal-perjodu Sovjetiku sussegwenti mmarkat mid-deportazzjoni furzata f'daqqa tal-popolazzjoni Tatara tal-Krimea lejn l-Asja predominantement ċentrali. Aktar minn 240,000 ġew eżiljati b'sa 30,000 mietu fl-istadji inizjali mill-ġuħ, l-għatx, il-mard u l-esponiment. Aktar tard ġie żvelat li aktar minn 46% jew 109,956 tal-popolazzjoni Tatara deportata mietu matul l-intervall kollu. Ħafna Tatari rritornaw lejn il-Krimea matul l-era tal-Perestroika fl-1989 u partikolarment wara li l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha. Sal-2001, ċensiment Ukren identifika 243,433 Tatar tal-Krimea li jirrappreżentaw pass importanti fir-ripatrijazzjoni tagħhom.

Ħmar il-lejl ġdid għat-Tatari kien se jirritorna fl-2014 bl-invażjoni u l-annessjoni tal-Krimea mir-Russja li nediet il-kunflitt tagħha mal-Ukrajna. Meta bdiet l-invażjoni fuq skala sħiħa tagħha tal-Ukrajna fl-2022, iffurmat netwerk partiġġjan ta’ Ukreni u Tatari tal-Krimea taħt l- isem ATESH, il-kelma Tatara għal “nar.” L-unità topera bħala organizzazzjoni paramilitari sigrieta deċentralizzata u hija appoġġjata minn unità tal-Forzi ta’ Operazzjonijiet Speċjali tal-AFU. Huma jipprovdu intelligence biex jolqtu miri strateġiċi, iwettqu operazzjonijiet ta’ sabotaġġ fit-territorji okkupati mir-Russja tal-Ukrajna u fil-Federazzjoni Russa, billi jfixklu l-linji tal-provvista u jeqirdu l-loġistika ferrovjarja primarjament. Intervent ewlieni kien l-eliminazzjoni ta’ sistemi ta’ gwerra elettronika li jippermettu lid-drones Ukreni jolqtu depożiti u raffineriji vitali tal-fjuwil. ATESH żviluppat netwerk taħt l-art konsiderevoli effettiv fiż-żarmar tal-infrastruttura ta’ appoġġ ta’ wara Russa u l-operazzjonijiet ta’ difiża tal-ajru tagħha. B’tali tfixkil fil-Krimea b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet issa laħqu punt fejn il-militar Russu kien qed jevakwa l-persunal tal-kmand navali mal-familji tagħhom u dak li fadal mill-Flotta tal-Baħar l-Iswed tagħha lejn ix-xtut Russi. Anke s-sistemi ta' difiża tal-ajru qed jiġu rtirati minħabba l-vulnerabbiltà tagħhom, li bilkemm huwa sinjal ta' fiduċja għal dawk li fadal.

Epilogu
Ikun żbaljat li wieħed jinjora r-riżentiment attwali tal-minoranzi etniċi lejn il-Kremlin. Dan eskala minn stadji bikrija tal-gwerra ta’ Putin fl-Ukrajna sal-punt fejn jista’ jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għad-diżintegrazzjoni aħħarija tal-Federazzjoni Russa. Is-sentiment huwa mifrux u jammonta għal theddida serja għal reġim li mhux biss qed jitlef l-art militarment fl-Ukrajna iżda qed jitlef il-futur tar-Russja ekonomikament. L-iskuntentizza pubblika ġenerali kibret minħabba gwerra mtawla, inflazzjoni persistentement għolja u tassazzjoni dejjem tiżdied. Numri sinifikanti mill-komunitajiet etniċi tar-Russja ħadu l-armi kontra l-Kremlin fuq il-front Ukren filwaqt li l-vittmi militari Russi joqorbu l-1.4 miljun. Il-moral u l-koeżjoni tal-unità ddeterjoraw konsiderevolment. Id-diżerzjonijiet irduppjaw mill-2024 sal-2025 bi stimi li jaqbżu s-70,000. Hekk kif il-marea tal-gwerra tinbidel favur l-Ukrajna u aktar qligħ territorjali jirnexxi f’żoni bħall-Krimea, jista’ jinġabar momentum fuq il-front domestiku tar-Russja li joħloq it-tip ta’ riżultat mhux mistenni li l-aktar jibża’ minnu fil-Kremlin – il-kollass tar-reġim u r-ritorn tal-kaos fuq skala massiva. Russja ġdida tista' tkun imġiegħla terġa' tikkunsidra kif taħseb dwarha nfisha mingħajr federazzjoni allinjata ta' minoranzi etniċi li ġew ripetutament miċħuda l-indipendenza tagħhom għall-konvenjenza ta' Moska.

“Meta l-Ukreni jerġgħu lura lejn l-art fejn huma midfuna l-antenati tagħhom, dawk li jgħixu f’din l-art se jgħiru għall-mejtin.”
– Djokhar Dudayev

Drittijiet tal-awtur @Kost Elisevich, MD, PhD 2026. Id-drittijiet kollha riżervati. Kwalunkwe riproduzzjoni illegali ta' dan il-kontenut tirriżulta f'azzjoni legali immedjata.