Kif jista’ jkun evidenti għal ħafna mill-bnedmin senzjenti, il-Krimea tibqa’ ġeografikament kontigwa mat-territorju tal-Ukrajna, biżżejjed biex kulħadd ħlief ultranazzjonalista Russu jifhem il-loġika implakabbli ta’ sitwazzjoni li Putin jagħżel li jinjora. Il-Krimea hija vitali għall-interessi tar-Russja bħala fortizza militari li tipprovdi aċċess għall-Mediterran u, sa ċertu punt, għadha destinazzjoni favorita għall-vaganzi fil-qrib li r-Russi jixtiequ ħafna jsejħulha tagħhom.
Raġuni plawżibbli għall-invażjoni tar-Russja tal-Ukrajna, waħda li ġiet espressa tmien snin ilu mis-Senatur John McCain, tammonta għall-iżgurar ta' kuritur tal-art mill-Lvant tal-Ukrajna sal-Krimea, wieħed li Putin jista' jannetta b'mod simili għall-annessjoni illeġittima tiegħu tal-Krimea nnifisha fl-2014. Din il-peniżola li toħroġ fil-Baħar l-Iswed kellha storja distintament ikkumplikata li ġiet imċajpra aktar mir-retorika Russa li ppruvat tfassal mill-ġdid l-istorja tagħha bħala parti minn xenarju irredentista.

L-ilment ta’ Vladimir Putin għandu x’jaqsam mad-digriet tal-1954 tal-Presidju tas-Sovjet Suprem tal-Unjoni tar-Repubbliki Soċjalisti Sovjetiċi (USSR) li ttrasferixxa l-Krimea għall-ġurisdizzjoni tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukrajna (SSR). L-okkażjoni mmarkat it-300anniversarju tal-Ftehim Pereiaslav tal-1654, alleanza militari u politika, bejn l-istat Kosakki Ukren taħt it-tmexxija ta’ Bohdan Khmelnytsky u ż-Zar Alexis tar-Russja. Bi skambju għall-awtonomija tagħhom u ż-żamma tal-fidi tagħhom f’territorju kontenzjuż imdawwar mill-Commonwealth Pollakk-Litwan fil-punent u l-Imperu Ottoman fin-nofsinhar, il-kavallerija Kosakka Ukrena kienet se tipprovdi sigurtà kontra Imperu Ottoman li kien qed jespandi u setgħet tiġi msejħa għall-appoġġ fit-trattament tal-Commonwealth Pollakk-Litwan ġar.
Il-periklu partikolari, dak iż-żmien, kien jeżisti fil-Krimea u r-rabtiet tagħha mal-Imperu Ottoman. It-Tatari tal-Krimea, il-fdalijiet tal-Orda tad-Deheb tal-Mongoli li kienu invadew l-Ukrajna fis-seklu 13, kienu ddominaw il-peniżola għal sekli sħaħ. Fis-seklu 16, il-Khanat tal-Krimea ngħaqad mal-kontemporanji Iżlamiċi tagħhom fin-nofsinhar, l-Ottomani. Huma wettqu relazzjonijiet kummerċjali u kkollaboraw f'inkursjonijiet militari l-aktar fl-isteppi tan-nofsinhar tal-Ukrajna tal-lum.
Matul il-150 sena ta’ wara, bit-tkabbir tar-Russja tsarista, id-dgħufija tal-istat Kosakk u t-tnaqqis tal-Commonwealth Pollakk-Litwan, ħafna mit-territorju Ukren tal-lum inqabad mill-Imperu Russu. Sal-1783, fir-renju ta’ Katerina II, il-Khanat tal-Krimea, ġie inkluż fl-Imperu bit-telfa finali tal-Ottomani u t-Trattat ta’ Kuchuk Kainardzha.
L-Imperu Russu kompla l-espansjoni territorjali tiegħu lejn il-punent u l-lvant matul l-ewwel nofs tas-seklu 19.Meta rrealizza l-istat dgħajjef tal-Imperu Ottoman, iż-Zar Nikola I pprova jaħtaf l-artijiet Balkani fix-xlokk biex jikseb aċċess liberu mill-istretti tal-Bosporan għall-Baħar Mediterran. Konsegwentement, tqajjem tħassib ekonomiku għall-Gran Brittanja, Franza u Sardinja-Piemonte dwar l-interessi kummerċjali tagħhom fil-Lvant Qarib. Meta vapuri tal-gwerra Russi attakkaw forza navali Ottomana f'port fil-Baħar l-Iswed b'artikli inċendjarji, tawha n-nar u qatlu aktar minn 2,000 persunal navali, il-pajjiżi tal-Punent ħadu azzjoni u bdew il-Gwerra tal-Krimea li damet sal-1856. Ir-Russja ġiet megħluba b'mod aħrax u sofriet aktar minn 450,000 vittma, il-Flotta tal-Baħar l-Iswed tagħha nqerdet flimkien mal-port navali ewlieni tagħha tal-Krimea, Sevastopol. It-Trattat ta' Pariġi li segwa ddemilitarizza l-Baħar l-Iswed u ħalla l-kosta tan-nofsinhar tal-Imperu Russu kompletament vulnerabbli. L-istoriku Shepard B. Clough identifika l-eċċess ta' kontroll ta' Tsar Nicholas fit-tfittxija tiegħu għall-kontroll tal-Baħar l-Iswed u lil hinn minnu u l-ġudizzju ħażin tiegħu tar-reazzjoni tal-Ewropa tal-Punent bħala tnejn mill-kawżi sottostanti għall-gwerra u l-umiljazzjoni aħħarija tar-Russja.
It-Tatari baqgħu l-maġġoranza tal-popolazzjoni fil-Krimea sa nofs is-seklu 19.Politika diskriminatorja lejn it-Tatari eżistiet matul iż-żmien tad-dinastija Romanov u bdiet tirrifletti ruħha fit-tnaqqis tal-popolazzjoni tagħha. L-intimidazzjoni kulturali bil-qerda ta’ monumenti u moskej, ir-risistemazzjoni furzata u l-vjolenza komplew fis-seklu 20.Il -bdiewa Tatari ġew imqaddsa wara l-1796, u baqgħu hekk sal-1861 meta s-servitù taħt is-sidien tal-art ġiet sostitwita b’servitù ekonomika. Fl-ewwel 100 sena mill-inkorporazzjoni tal-Krimea fl-Imperu Russu, l-għadd taċ-ċensimenti indika tnaqqis drammatiku fir-rappreżentazzjoni Tatara minn 87.6% għal 35.6% sal-bidu tas-seklu 20.Bejn l-1820 u l-1860, kolonisti Russi, Ukreni, Ġermaniżi u oħrajn ġew introdotti intenzjonalment fil-Krimea u b’hekk il-popolazzjoni Tatara naqqsu fil-proċess.
Kemm l-Ewwel Gwerra Dinjija kif ukoll ir-Rivoluzzjoni ta' Frar tar-Russja tal-1917 ġabu bidla f'daqqa fid-destin tal-Krimea. Il-bidla drammatika fiċ-ċirkostanzi politiċi ppermettiet lil numru ta' nazzjonalisti Tatari jirritornaw mill-eżilju u joħolqu partit Nazzjonalista Tatar tal-Krimea li talab awtonomija territorjali. Segwiet assemblea kostitwenti bil-gvern tagħha stess. Dan kien appoġġjat mit-tmexxija Ukraina dak iż-żmien iżda, bl-aċċess qasir tal-Bolxeviki għall-poter, l-ispinta lejn l-awtonomija kienet ta' żmien qasir. Gvern Sovjetiku malajr ħa post dan tal-aħħar iżda, min-naħa tiegħu, ġie sostitwit bil-wasla ta' truppi Ġermaniżi li pproċedew biex ikeċċu lill-Bolxeviki. It-telfa tal-Ġermanja fl-1918 ġabet lill-Krimea lura taħt kontroll Russu fi żmien meta l-pajjiż kien involut fi gwerra ċivili. Il-gwerra fil-biċċa l-kbira poġġiet lill-Armata l-Ħamra Bolxevika kontra l-Armata l-Bajda anti-Sovjetika għalkemm, fil-verità, kienu involuti diversi elementi nazzjonali disparati addizzjonali. Lejn tmiem il-gwerra, l-Armata l-Bajda rtirat fil-Krimea fejn għamlet l-aħħar reżistenza tagħha u finalment ġiet megħluba f'Ottubru 1920.
Bit-tmiem tal-gwerra ċivili, Vladimir Lenin iffaċċja problema ta’ nazzjonalità li rriżultat mix-xoljiment tal-Imperu Russu. Sabiex iżomm l-integrità territorjali tiegħu, huwa argumenta għal għaqda ta’ repubbliki nazzjonalisti rikonoxxuti, kull waħda bl-awtonomija tagħha stess iżda taħt awtorità ċentralizzata fi gvern rappreżentattiv li jiggarantixxi s-sigurtà u l-benesseri ekonomiku tagħhom. Lenin irrealizza wkoll il-ħtieġa li jrażżan sentiment Russu pjuttost universali ta’ superjorità fuq nazzjonalitajiet oħra tal-Imperu Russu l-qadim peress li dan ma kienx allinjat mal-ideoloġija l-ġdida tal-ugwaljanza komunista li kien qed jippromwovi. Bħala konsegwenza, f’Ottubru 1921, ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika Awtonoma tal-Krimea (ASSR) saret parti integrali mir-Repubblika Soċjalista Federata Sovjetika Russa (RSFSR) flimkien ma’ diversi entitajiet oħra inkluża l-SSR Ukrajna kollha, fil-fatt, immexxija minn Moska. Iċ-ċoviniżmu Russu, madankollu, tant msejjes u mdaħħal fil-passat, ikompli bħala karatteristika diffiċli biex tiġi kkontrollata anke sal-lum.
Lenin miet fl-1924 u ġie suċċess minn Josef Stalin li mexxa l-Unjoni Sovjetika sal-mewt tiegħu fl-1953. Sa tmiem is-snin 20, Stalin abbanduna l-pretensjoni tal-ideal egalitarju inkorporat fir-rivoluzzjoni u assuma r-rwol ta’ dittatur ta’ reġim li issa kien jopera bħala fornitur tal-biża’. It-Tatari tal-Krimea f’nofs is-snin 20 kienu jiffurmaw biss kwart tal-popolazzjoni tal-peniżola hekk kif il-wasla ta’ Russi ġodda kienet żdiedet biex tinkludi 42.2% ta’ dik il-popolazzjoni. Il-Politika Ekonomika l-Ġdida ta’ Stalin bil-kollettivizzazzjoni furzata u r-rekwiżizzjoni tal-qamħ tagħha pproduċiet ġuħ mifrux fl-1931-32 fil-biċċa l-kbira tal-Ukrajna u l-Krimea bit-telf ta’ 100,000 ħajja fil-peniżola biss. It-terrur ta’ Stalin kompla bl-arrest ta’ figuri politiċi Tatari, akkademiċi, ġurnalisti u professjonisti segwiti minn eżekuzzjoni jew eżilju lejn żoni remoti tal-Unjoni. Saċ-ċensiment tal-1939, it-Tatari tal-Krimea kienu jiffurmaw 19.4% tal-popolazzjoni, il-kultura u l-lingwa tagħhom kienu ġew marġinalizzati, u l-identità tagħhom ġiet assorbita mill-wasla ulterjuri tar-Russi. Tindif etniku kien beda bit-tneħħija tat-Tatari u diversi minoranzi oħra.
L-invażjoni Ġermaniża tal-Unjoni Sovjetika fit-Tieni Gwerra Dinjija inkludiet okkupazzjoni tal-Krimea fejn 40,000 Lhudi ġew arrestati u maqtula. Madwar 3,500 Tatar tal-Krimea, li opponew ir-repressjonijiet u l-persekuzzjoni Stalinista, ingħaqdu mal-forzi Ġermaniżi biex jopponu lir-Russi. Meta l-forzi Russi ħatfu lura l-Krimea fl-1944, Stalin wettaq ġenoċidju kulturali ta’ ritaljazzjoni tat-Tatari bid-deportazzjoni ta’ kważi 240,000, predominantement nisa, tfal u anzjani, l-aktar lejn l-SSR Użbeka u pajjiżi oħra tal-Asja Ċentrali. Fl-ewwel 18-il xahar tal-eżilju furzat, kważi nofshom mietu minħabba l-esponiment u l-privazzjoni, b’sa 8,000 fil-fatt iċedu fit-trasport. Iċ-ċensiment tal-1979 żvela li l-popolazzjoni Tatara kienet naqset għal 5,422, li tirrappreżenta biss 0.2% tal-popolazzjoni. Wara eżilju ta’ 45 sena, 260,000 Tatar irritornaw lejn il-Krimea matul iż-żmien tal- perestroika fl-aħħar tas-snin tmenin. Ma ġew offruti l-ebda riparazzjonijiet. It-80,000 familja u t-360,000 acre ta’ art li kienu ġew abbandunati qabel issa kienu fil-pussess ta’ oħrajn. L-ASSR tal-Krimea ġiet abolita fl-1945, ma baqgħetx stat awtonomu iżda oblast, reġjun amministrattiv ieħor fi ħdan l-RSFSR.
Fl-1991, l-Ukrajna kisbet l-indipendenza tagħha bħala nazzjon sovran li minnu l-Krimea issa kienet parti. Referendum ta’ Diċembru rritorna vot ta’ 92% tal-popolazzjoni ġenerali favur b’54% tal-popolazzjoni tal-Krimea li, sa dak iż-żmien, kienet 60% Russa fil-kompożizzjoni, ivvutat l-istess. Bejn iċ-ċensimenti tal-1989 u l-2014, il-perċentwal tal-kompożizzjoni tat-Tatari fil-popolazzjoni tal-Krimea tela’ minn 1.6% għal 12.6%. Huma ġew rikonoxxuti bi dritt mill-Ukrajna u l-Unjoni Ewropea bħala poplu indiġenu għall-kuntrarju ta’ dak ta’ “minoranza nazzjonali” mir-Russi.
It-trasferiment tal-Krimea lill-SSR tal-Ukrajna fl-1954 ġie pproklamat bħala rikonoxximent tal-"imħabba u l-fiduċja fraterna kbira tal-poplu Russu għall-Ukrajna" u kellu l-għan li jkun eżempju tal-attitudni proletarja Marxista-Leninista tal-fraternità universali. Stampa aktar kompluta taċ-ċirkostanzi ta’ dak iż-żmien tindika li l-konvenjenza politika setgħet kellha rwol aktar sinifikanti fid-deċiżjoni kif innutat f’esej minn Mark Kramer, direttur tal-Programm ta’ Studji tal-Gwerra Bierda fl-Università ta’ Harvard u Senior Fellow taċ-Ċentru Davis għall-Istudji Russi u Ewrasjatiċi. L-axxendenza ta’ Khrushchev għall-poter fl-1953-54 ma kinitx waħda faċli. Ġlieda għall-poter wara Stalin mal-Prim Ministru Sovjetiku ta’ dak iż-żmien Georgi Malenkov heddet l-ambizzjonijiet tiegħu. Konsegwentement, Khrushchev fittex li jiżgura l-appoġġ ta’ elite oħra fi ħdan il-partit inkluż Oleksi Kyrychenko, l-Ewwel Segretarju tal-Partit Komunista tal-Ukrajna u membru tal-Presidju tal-Partit Komunista tal-Unjoni Sovjetika (CPSU). It-trasferiment tal-art tal-Krimea lill-SSR tal-Ukrajna kien jipprovdi t-tip ta’ appoġġ politiku li kien meħtieġ. Barra minn hekk, il-mossa milli jidher ittejjeb l-opinjoni pubblika ġenerali fl-Ukrajna lejn ir-Russja bl-inklużjoni ta' maġġoranza Russa fil-Krimea fil-popolazzjoni votanti tan-nazzjon.
Ftit hemm xi tgħid dwar l-iżvilupp politiku u ekonomiku ulterjuri fil-Krimea matul il-bqija tal-era Sovjetika peress li d-destin tagħha kien marbut mal-SSR Ukraina u forsi aktar mal-bqija tal-USSR. Ingħatat status awtonomu għal darb'oħra fl-1991, issa mill-SSR Ukraina. Ftit wara l-kollass tal-Unjoni Sovjetika, il-Viċi President Russu Alexander Rutskoy, sal-1992, kien diġà qed jitlob is-seċessjoni tal-Krimea mill-Ukrajna. Il-frott tat-tindif etniku tal-Krimea u l-okkupazzjoni gradwali tagħha mir-Russi, l-aktar permezz tal-ħolqien ta' preżenza militari, bdew jidħlu fis-seħħ bl-elezzjoni ta' mexxej separatista favur ir-Russja, Yuri Meshkov, li kiseb aktar minn 70% tal-voti fl-elezzjonijiet presidenzjali tal-1994. Referendum irreġistra approvazzjoni ta' 80% għal awtonomija akbar mill-Ukrajna u ċittadinanza doppja Russa-Ukraina. Madankollu, l-ekonomija tal-Krimea kienet qed tinbidel lejn dipendenza akbar fuq l-Ukrajna għall-kummerċ bi 80% tal-prodotti manifatturati tagħha jinbiegħu hemmhekk. Id-diżappunt b'Meshkov u l-kunflitt politiku fi ħdan il-fazzjoni politika favur ir-Russja wasslu għal kollass fit-tmexxija. Fl-aħħar, il-Parlament Ukren intervjena fl-1995 u rrevoka l-kostituzzjoni tal-Krimea li abolixxiet il-kariga ta’ President. Kif kien mistenni, sentiment Russu prevalenti kompla fost popolazzjoni fl-2014 li kienet tgħodd 2.3M ruħ li minnhom 68% kienu Russi, 16% Ukreni u 13% Tatari.

Ir-Rivoluzzjoni ta' Maidan tal-2014 fl-Ukrajna wasslet għat-tkeċċija tal-president favur ir-Russja, Victor Yanukovych, li ħarab lejn ir-Russja għall-protezzjoni. Fi żmien ftit ġimgħat mill-aħħar ta' Frar sal-bidu ta' Marzu, b'mod bla dubju ppjanat minn qabel, it-truppi Russi kienu assiguraw il-Krimea kollha u vot mill-Kunsill Suprem tal-Krimea ddikjara għaqda mar-Russja. Referendum li sar b'mod redikoli fi żmien 10 ijiem wara d-dikjarazzjoni offra l-għażliet jew ta' sħubija mar-Russja jew ta' ritorn għall-istat tal-affarijiet tal-passat bħala parti integrali awtonoma mill-Ukrajna. Ġiet irrappurtata parteċipazzjoni ta' 83% b'vot ta' 96.7% favur l-għaqda mar-Russja, riżultat li deher improbabbli meta wieħed iqis li kważi 30% tal-popolazzjoni kienet magħmula minn Ukreni etniċi, Tatari u minoranzi marġinalizzati oħra. Mhux ta' b'xejn, rapport li ħareġ mill-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tar-Russja identifika li l-parteċipazzjoni kienet fil-fatt ta' 30% b'nofs biss jivvutaw biex jingħaqdu mar-Russja. Barra minn hekk, iċ-ċertifikazzjoni minn awtorità internazzjonali rikonoxxuta ma kinitx kunsiderazzjoni u għalhekk l-avveniment kien meqjus mill-biċċa l-kbira tad-dinja bħala l-falz li kien.
Madankollu, ir-riżultat dubjuż ma kienx jikkonċerna lill-popolazzjoni Russa li dehret li kienet qed tieħu gost bl-idea li terġa’ tieħu lura territorju li kienet tqis bħala tagħha minkejja l-passat dubjuż li kienet ħolqot huma stess. Il-preservazzjoni tal-fruntieri nazzjonali u s-sovranità ta’ stati eletti kif suppost, kif stipulat fil-Karta tan-NU, l-Att ta’ Helsinki, il-Ftehim ta’ Almaty, il-Memorandum ta’ Budapest u, b’mod partikolari, it-Trattat dwar il-Ħbiberija, il-Kooperazzjoni u s-Sħubija mal-Ukrajna, jidhru li huma protezzjoni suffiċjenti f’dinja ċivili kontra t-tip ta’ trasgressjoni sfaċċata mwettqa hawn, iżda dawn il-ftehimiet ma offrew xejn minn dan. Dan kollu wera issa li r-Russja hija nazzjon li wieħed ma jistax joqgħod fuq il-fiduċja tiegħu.
L-istorja twila ta’ abbużi mwettqa fuq il-Krimea, miżjuda mal-gwerra attwali li ħakmet l-Ukrajna kollha, b’mod partikolari r-reġjun tal-lvant tagħha, se tintemm dalwaqt. It-telf militari tar-Russja ta’ armamenti u persunal li qed ikompli jiżdied, id-diffikultà tagħha biex iżżomm provvisti u partijiet ta’ sostituzzjoni u l-kollass ekonomiku inevitabbli tagħha permezz ta’ sanzjonijiet u l-qbid neċessarju ta’ assi ma jawgurawx tajjeb għal pajjiż daqshekk iżolat. Agħar minn hekk, it-telf ta’ fiduċja fost dawk tal-ġenerazzjoni żagħżugħa tagħha li jaraw lil hinn mir-retorika tad-diżinformazzjoni tagħha u li qed jabbandunaw pajjiżhom biex jirkupraw futur li fih huma liberi li jeżerċitaw l-intellett tagħhom x’imkien ieħor se jfixkel lis-soċjetà tagħha. Id-destin tal-Krimea fl-aħħar mill-aħħar, ikun xi jkun id-demografija tagħha fl-aħħar mill-aħħar, se jkun iddettat minn fejn se tara l-futur tagħha. Ir-Russja għad trid tara tmiem fl-ispirall ’l isfel tagħha u se jkollha wkoll il-ġurnata tagħha fil-qorti għat-terrur li ġabet magħha.
Drittijiet tal-awtur @Kost Elisevich, MD, PhD 2022. Id-drittijiet kollha riżervati. Kwalunkwe riproduzzjoni illegali ta' dan il-kontenut tirriżulta f'azzjoni legali immedjata.
Grazzi tal-perspettiva storika. Kemm ma kontx naf, kemm tgħallimt!