Evrópsk samstaða og tilgangur gagnvart rússneskri ógn

Ef eitthvað má læra af sögu hnattrænna átaka, þá hlýtur það að vera að friðarsátt leiðir sjaldan til varanlegs friðar þegar hún leiðir helst til tilslakana gagnvart árásaraðilanum. Hefndarmóðir vaknar og festist í kynslóðir og sár eru ekki fyrirgefin. Enn verra er að árásaraðilinn er óánægður þegar upphaflega markmiðinu var ekki náð. Þetta var lærdómurinn úr síðustu heimsstyrjöldinni og sá sem flestir virðast staðráðnir í að gleyma, sérstaklega þeir sem eru heimskulega sannfærðir um að vera einhvern veginn einangraðir frá skaða eða þeir sem vilja einfaldlega halda áfram að græða peninga undir stýrðari kringumstæðum. Að horfast í augu við þann harða veruleika að binda enda á stríð með því að stöðva opinbera árás í einu vetfangi býður upp á framtíð endurtekinna brota af sama árásaraðila eða einfaldlega öðrum af sama toga. Rússland verður að vera neydd til að hörfa frá Úkraínu og hætta þeirri fáránlegu hugmynd að það verði verðlaunað fyrir að ráðast inn í fullvalda ríki, sérstaklega með því að halda núverandi að hluta hernumdu svæðum, þar á meðal Krímskaga. Ennfremur ætti að gera sér grein fyrir því að allar aðrar hugmyndir um að gera slíkt hið sama annars staðar í Evrópu myndu aðeins tryggja tortímingu Rússlands.

Vandamál Rússlands                                                                                           
Vladímír Pútín hefur komið sér í sífellt ótryggari stöðu með stríði sínu gegn Úkraínu, að því marki að hann verður að íhuga að halda því áfram með árás á eitthvert af mörgum þjóðum Austur-Evrópu á komandi árum. Stríðshagkerfi, þar sem 40% af heildarútgjöldum alríkisstjórnarinnar fara í hernaðarþarfir, hefur að mestu leyti skilið innlend vandamál óleyst. Landið er mun verr í stakk búið til að takast á við vaxandi vandamál á heimavígstöðvunum en það var fyrir stríðið og verður enn verra með tímanum. Landið mun einfaldlega ekki hafa peningana.

Vladímír Pútín, forseti Rússlands, talar á árlegum blaðamannafundi sínum í Moskvu 14. desember 2023. Mynd: miss.cabul

Fjölmargar ófyrirséðar afleiðingar stríðs Pútíns flækja nú rússneskt samfélag. Rússland var í lýðfræðilegri hnignun fyrir stríðið en frá árinu 2022 hafa hundruð þúsunda Rússa fallið, særst alvarlega eða flúið land. Frá árinu 2023 hefur frjósemistíðnin einnig lækkað um 20% miðað við 2015, sem er langt undir endurnýjunarstigi. Mikið er rakið til sálfræðilegra áhrifa á rússneskt samfélag af völdum kúgunar stjórnvalda, stríðsástandsins og afleidds efnahagslífs. Pútín hefur skapað samfélag þar sem rússneskar konur geta ekki og vilja ekki íhuga að ala upp börn. Auk þess að bæta við plágu heimilisofbeldis sem er innbyggður í rússnesku samfélagi, ofbeldi yfir landamæri sem hefur áhrif á rússneska borgara og hermenn að aukast árið 2023 og hefur fallið saman við innri andstöðu sem leiðir til árása á bæði borgaralega og hernaðarlega innviði.

Talið er að um 15.000 fangar, sem hafa verið látnir lausir úr rússneskum fangelsum, reiki nú um götur borga og þorpa eftir að hafa lokið herþjónustu sinni í Úkraínu. Af þeim meira en 700.000 rússnesku sem áætluð eru að hafi fallið þurfa allt að 300.000 varanlega fatlaðir hermenn enn á langtímastuðningi að halda innan illa stjórnaðs heilbrigðis- og velferðarkerfis landsvísu. Fjárhagslegar bætur til sívaxandi fjölskyldna þeirra sem létust eða særðust halda áfram að aukast og nema nú þegar 6% af fjárhagsáætlun Rússlands fyrir árið 2024. Nokkrir fá nú enn ekki bætur vegna tafa á stjórnsýslu. Enn verra er að herinn getur ekki eða nær ekki að endurheimta stríðsföllna sína og fullyrðir að óvissa ríki um dauða þeirra til að komast hjá greiðslu.

Til að bæta við fjárhagsáhyggjur Rússlands gætu erlendar eignir sínar verið gerðar upptækar og notaðar til að kaupa hernaðaraðstoð fyrir Úkraínu. Bætur vegna tjóns á borgaralegum innviðum sem urðu í stríðinu eru önnur möguleg notkun slíkra fjármuna. Rússneskur þungaiðnaður er að láta undan þrýstingi alþjóðlegra viðskiptaþvingana, minnkandi fjárfestinga, aukins framleiðslukostnaðar, vaxandi verðbólgu og fækkunar vinnuafls sem hefur annað hvort verið ráðið af hernum eða beint í vopnaiðnaðinn. Svipaðar aðstæður hafa haft áhrif á rússneska landbúnaðariðnaðinn með 33% lækkun á markaði fyrir tengdar vélar, aðallega vegna hárra vaxta, en núverandi landbúnaðarvélar eru orðnar úreltar.

Pútín sjálfur og stjórn hans eru sakað um stríðsglæpi af Alþjóðadómstólnum, en innlend glæpastarfsemi er enn útbreidd með spillingu og ýtt enn frekar undir af stríðinu. Réttarkerfi sem er mikið undir áhrifum spillingar er talið ófært um að veita fullnægjandi réttlæti í umhverfi sem skortir gagnsæi og ábyrgð . Þess vegna mun óhagkvæmni í málsmeðferð og eftirliti halda áfram að hrjá þjóðina í fyrirsjáanlega framtíð.

Frá hernaðarlegu sjónarmiði ráða evrópskar aðildarþjóðir NATO samanlagt yfir 100 vel búnum herdeildum samanborið við um það bil 90 regluleg hersveitir Rússa. Meðalstærð rússneskrar herdeildar var áður talin jafnstór evrópskri herdeild en líklegt er að hún hafi nú minnkað vegna skorts á vopnum í Úkraínu. Í ljósi núverandi reynslu af vígvellinum virðast rússneskar einingar einnig ófullnægjandi birgða, ​​vanþjálfaðarog illa stjórnaðar. Tap rússneskra vopna í landstríðinu hefur einnig verið ótrúlegt, með íhaldssömum mati upp á yfir 14.000 skriðdreka, brynvarða flutningabíla og brynvarða flutningabíla. Samanlagður her fimm stærstu herja Evrópu, að Úkraínu undanskildum, telur næstum milljón vígmenn og virðist samanlagt mun betur þjálfaður með hæfa stjórnkerfi sem getur sigrast á landherjum Rússa. Annars hefur Rússland Pútíns misst að minnsta kosti þriðjung af Svartahafsflota sínum, sem nemur yfir 26 skipum , og flugherinn hefur minnkað verulega árásarþyrlum, orrustuþotum, stefnumótandi sprengjuflugvélum og eftirlitsflugvélum.

Samt sem áður er Pútín staðráðinn í að halda áfram stríði sínu eins og hann hefur alltaf gert þrátt fyrir að hernaðarlegt mannfall nálgist nú eina milljón þegar hann sér að stjórn Trumps hefur, eins og fyrirsjáanlegt er, afsalað sér landhelgisréttindum með landvinningum til glæpastarfsemi Pútíns. Bandalag hinna tilbúnu undir forystu Frakklands og Bretlands sameinaði 31 þjóð til að styrkja stuðning við fullveldi Úkraínu, tryggja 30 daga vopnahlé, koma á fót afvopnuðu svæði og safna friðargæsluliði til að tryggja að það yrði virt. Tilraunin mistókst þar sem Pútín vildi ekkert af því.

Skortur á ákveðni Bandaríkjamanna                                                                              
Þar sem Bandaríkin hafa dregið sig í hlé frá fyrri skuldbindingum sínum um hernaðarstuðning við Úkraínu er lítil ástæða til að efast um að meira sé í boði ef tími gefst. Vorsókn Rússa sem ógnar norðausturhluta Úkraínu er hafin á meðan ástandið í austri og á Krímskaga er enn óstöðugt. Efnahagsástand Rússlands gæti þó vel verið takmarkandi þáttur hans. Það er undir Evrópu og öðrum skuldbindandi alþjóðlegum samstarfsaðilum komið að taka að sér það verkefni að styðja Úkraínu með minnkandi þátttöku Bandaríkjanna. Það verður spurning um að lifa af rússneska hagkerfið þar sem hnignun þess heldur áfram og merki spá samdráttar árið 2025.

Löngu áður en Donald Trump sneri aftur til Hvíta hússins voru viðvaranir um að stjórn hans myndi vera hneigð til að styðja málstað Rússa í stríði sínu gegn Úkraínu, hversu ólíkleg sem réttlætingin væri. Á fyrsta kjörtímabili sínu, eftir innrás Rússa á Krímskaga, hægði Trump á sér viðskiptaþvingunum gegn varnar- og leyniþjónustum landsins. Nýlega, á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í febrúar 2025, studdu einræðisstjórnir Norður-Kóreu og Hvíta-Rússlands til að andmæla bæði ályktun sem fordæmdi stríð Rússa og studdi landhelgi Úkraínu. Nýlega stóð þetta í vegi fyrir því að G7 herti verðþak á útfluttri rússneskri olíu.

Sérstaklega sendiherra Bandaríkjanna, Steven Witkoff, hittir Vladímír Pútín í Moskvu 25. apríl 2025. Mynd: Opinber vefsíða forseta Rússlands.

Trúðaleg framkoma Stevens Witkoff, sérstaks sendiherra Trumps í Rússlandi, hefur aðeins hvatt Pútín til að spila þetta leiksvið á meðan hann heldur áfram stríði sínu ótruflað og gerir gys að ferlinu. Til að gefa bakgrunn fyrir þessa framkomu, þá stöðvaði fulltrúadeildin undir forystu Repúblikanaflokksins árið 2024 viljandi aðgerðir þingsins sem ollu verulegri töf á afhendingu vopna til Úkraínu, á meðan stjórn Bidens sjálf hafði frá upphafi stríðsins veitt stigvaxandi stuðning á hraða sem virtist alltaf of seint til að hafa gert mest gagn hernaðarlega.

Þar sem Pútín heldur áfram að vera óbilgjarn í viðræðum um vopnahlé hefur Bandaríkin nýlega stefna að því að útvega Úkraínu um 50 milljónir Bandaríkjadala í vopnasölu. Einnig var samþykkt að veita stuðningspakka fyrir rekstur F-16 orrustuþotna í Úkraínu og fyrir flutning 125 langdrægra fallbyssuskotflauga og 100 Patriot loftvarnaflauga frá Þýskalandi til Úkraínu. Ekki eru allar fréttir af stjórn Trumps jákvæðar, sérstaklega með nýlegri ákvörðun hennar um að beina 20.000 drónaflaugum, sem stjórn Bidens lofaði Úkraínu, í staðinn til Mið-Austurlanda. Þessi aðgerð á sér stað á þeim tíma þegar Rússland hefur hafið langvarandi loftárásir, aðallega með drónum, á helstu borgir Úkraínu, þar sem óbreyttir borgarar hafa verið drepnir og íbúðarhúsnæði og læknisaðstöðu hafa verið eyðilögð. Viðbragðs- og ófyrirsjáanlegur stuðningur Bandaríkjanna lofar ekki þeirri fyrirbyggjandi íhlutun sem þarf til að halda uppi hernaðaraðgerðum Úkraínu og neyða Pútín til að binda enda á stríðið.

evrópskum                                                                          
leiðtogum ljóst, í ljósi þessa blandaða bakgrunns óákveðni og vanframmistöðu Bandaríkjamanna, að það þyrfti verulega aukningu á aðgerðum til að styrkja varnir samfélagsins og grípa til afgerandi aðgerða gegn útbreiddum afskiptum Rússa af eigin innri málum? Þar að auki, þar sem Úkraína er í fullum gangi í beinum átökum við Rússland, var það þá ekki forgangsverkefni að tryggja að landið hefði þau úrræði sem það þurfti, ekki aðeins til að reka óvininn af yfirráðasvæði sínu heldur einnig til að veikja hernaðargetu sína alvarlega áður en hún ógnaði restinni af Evrópu? Þó að hagsmunir sem aflað hefur verið með erlendum eignum í Evrópu hafi verið notaðir til að styðja Úkraínu, hvers vegna eru eignirnar sjálfar ekki gerðar upptækar? Er það vegna þess að við hugsum meira um lagalegan ramma sem umlykur fjárhagslegar eignir glæpamanna fremur en velferð mannkynsins?

Þessi gagnrýni kemur þó fram með þeirri skilningi að enn eru ágreiningsmál, bæði pólitísk og efnahagsleg, meðal Evrópuþjóða sem stundum koma í veg fyrir tímanlega samstöðu um málefni eins og öryggis- og varnarmál. Evrópusambandið (ESB) með 27 aðildarríkjum sínum, sem nú eru undir forystu Ursulu von der Leyen, hefur sameiginlega öryggis- og varnarstefnu (CSDP) undir forystu Kaju Kallas, æðsta fulltrúa ESB, til að fjalla um varnarmál og kreppustjórnun. Það hefur ekki fasta sameinaða hernaðaruppbyggingu og er að hluta til háð herstjórn aðgerða (ACO) hjá Norður-Atlantshafsbandalaginu (NATO) fyrir verkefni. Það getur þó dregið til herafla aðildarríkja sinna til að stjórna átökum og sinna friðargæsluverkefnum eins og í tilviki áframhaldandi aðskilnaðaraðgerða Rússa í Bosníu.

Ursula van der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, og Kaja Kallas, fyrrverandi forsætisráðherra Eistlands og núverandi æðsti fulltrúi ESB, á fundi í Brussel í Belgíu þann 28. júní 2024. Mynd: Alexandros Michailidis

Evrópski varnarmálasjóðurinn (EDF) kynnti útgjöld til öryggis- og varnarmála inn í fjárhagsáætlun ESB árið 2021 með áherslu á iðnaðargetu og vopnabúnað. Fjölárafjárhagsáætlun hans fyrir árin 2021-2027 í febrúar 2024 nam samtals 18,6 milljörðum dala. Tilraun ESB til að vinna bug á meintu afturköllun stuðnings Bandaríkjanna hefur nú beinst að því að afla yfir 900 milljarða dala í heildina til öryggis- og varnarmála. Sem hluti af þessari viðleitni felur hún í sér um 170 milljarða dala í lánum til aðildarríkja til að styðja sameiginlegar hernaðarinnkaup og fjármögnun varnarmálaátaks. Breið samstaða náðist um þetta verkefni með stuðningi 26 af 27 ESB-ríkjum; Ungverjaland, undir stjórn Viktors Orban, sat hjá.

Frá innrásinni í febrúar 2022 hefur Evrópa veitt 138 milljarða dala , 23 milljörðum dala meira en Bandaríkin. Fyrir árið 2025 hefur ESB veitt yfir 26 milljarða dala í hernaðaraðstoð og mögulega er gert ráð fyrir að þessi aðferð tvöfaldist í 40 milljarða dala til viðbótar eftir þörfum á árinu. Síðasta hernaðaraðstoð Bandaríkjanna (500 milljónir dala) til Úkraínu í byrjun janúar 2025 undir stjórn Bidens fól í sér loftvarnir, loft-til-yfirborðs eldflaugar og búnað fyrir F-16 orrustuþotur. Á sama tíma tilkynntu nokkrar Evrópuþjóðir - Svíþjóð, Danmörk, Noregur, Þýskaland og Bretland - nýjar aðstoðarpakkningar að upphæð samtals yfir 3,6 milljarða dala, ásamt því að framkvæmdastjórn ESB veitti fyrsta lán sitt upp á 3,4 milljarða dala.

Hernaðaraðstoðarsveit ESB hefur þjálfað yfir 75.000 úkraínska hermenn á undanförnum árum. Til að bæta upp þörfina fyrir skotfæri í núverandi aðstæðum á vígvellinum var lofað að útvega yfir 1,35 milljónir fallbyssuskota árið 2025 og aukalega 676 milljónir Bandaríkjadala verða notaðar í fallbyssuskot. Við þetta síðarnefnda ákvæði bætist frönsk áætlun um að úthluta hagnaði af frystum rússneskum eignum til viðhalds á nokkrum Caesar 155 mm haubitsum sem þegar hafa verið í notkun í Úkraínu frá árinu 2022. Þetta hefur einnig verið gert með nýlegum samningi milli Úkraínu og ESB um að tengja fyrirtæki þess við Evrópska samtök flug-, öryggis- og varnariðnaðarins, sem gerir kleift að samræma þau verkefni sem auðvelda framboð og eftirspurn.

Franska hersins CAESAR Mk1 155 mm sjálfknúna haubitsa. Mynd eftir: Karolis Kavolelis

Evrópsk bandalög                                                                                        
Þótt sögulega sterkt samstarf NATO og ESB hafi tryggt netvarnir, siglingaöryggi og kreppustjórnun, þá er núverandi stríð við Rússland af annarri stærðargráðu. NATO, sem var undir stjórn Bandaríkjanna, sýndi feimni í viðbrögðum við árásargirni Rússa í samræmi við stefnu Bandaríkjanna á þeim tíma, en undir stjórn Trumps er óvissa hrjáð af sérstakri samþykki Trumps við óskum Pútíns. Þörfin fyrir sjálfstæð evrópsk varnar- og öryggismál hefur því orðið forgangsverkefni, sérstaklega með þeirri andúð sem Trumps stjórn hefur sýnt gagnvart NATO . Þótt sameinað sjónarmið ESB og annarra þjóða eins og Bretlands og Noregs í nágrenninu virðist augljós leið, þá krefst það tíma til að ná samstöðu sem er ekki lengur tiltækur þegar sjálfstæði frá Bandaríkjunum er skyndilega forgangsverkefni í ljósi ógnar Rússa.

Fimm ríkjanna                                                                                                                             
Í kjölfarið hafa myndast minni bandalög svipaðra ríkisstjórna til að takast á við yfirvofandi ógn. Fundur , skipaður þeim ríkjum Evrópu sem eyða mest í hermál, kom saman í nóvember 2024 í samræmdu átaki til að auka og flýta fyrir aðstoð við Úkraínu. Að öðru leyti var hvert þeirra að fjárfesta verulega í varnarmálum sínum. Þau eru líkleg til að mynda kjarna samræmdrar mótspyrnu gegn Rússlandi ef Bandaríkin og NATO grípa ekki til árangursríkra inngripa.

Þýskaland hefur stofnað 547 milljarða dala sjóð fyrir varnar- og öryggisinnviði. Heildarútgjöld til hermála árið 2024 námu 88,5 milljörðum dala en árið 2025 munu þau nema 1,9% af landsframleiðslu landsins, sem er 28% aukning frá 2023. Pöntun á 50 Puma fótgönguliðsökutækjum (IFV) að fjárhæð 1,7 milljarða dala var lögð inn árið 2023 og áætlanir voru gerðar um kaup á 105 Leopard 2A8 skriðdrekum til viðbótar árið 2024. Varnarmálaráðherrann Boris Pistorius staðfesti skuldbindingu Þýskalands um að kaupa 35 F-35A flugvélar, fimmtu kynslóðar laumuflugvélar frá Bandaríkjunum, og áætlað er að afhendingar hefjist árið 2026.

Rheinmetall AG, einn af leiðandi varnarmálaframleiðendum Evrópu og lykilbirgir stórskotaliða fyrir NATO, mun auka árlega framleiðslu sína á stórskotaliðssprengjum í 350.000 skothylki. Fyrirtækið keypti spænska varnarmálafyrirtækið Expal Systems árið 2023 og er gert ráð fyrir að framleiðslan verði 450.000 skothylki á ári. Viðbótarframleiðsluaðstöður í Þýskalandi, sem og í Litháen, Lettlandi, Eistlandi, Danmörku og Úkraínu munu stuðla að ótruflaðri framboði á skotfærum, ekki aðeins til að takast á við stríðið í Úkraínu heldur einnig allar ógnir handan við það. Þýskaland og Úkraína hafa nýlega undirritað 5,6 milljarða dala samning sem felur í sér fjármögnun Þjóðverja til framleiðslu á langdrægum vopnum í Úkraínu, sem og nýja samninga um loftvarnarkerfi, skotfæri, flutninga og gervihnattasamskipti.

Pólland hefur innleitt sjálfboðavinnu í herþjálfun fyrir alla karla og er að stækka her sinn í 300.000 starfsmenn. Árið 2024 jukust útgjöld til varnarmála í 4,12% af landsframleiðslu og spár gera ráð fyrir frekari vexti fyrir árið 2025, upp í 4,7%. Pöntun var lögð inn á 180 suðurkóreska K2 skriðdreka og 366 Abrams skriðdreka sem munu bætast við 247 þýska Leopard 2 skriðdreka sem nú eru í notkun og áætlað er að þeir verði nútímavæddir fyrir árið 2027.Uppfærslur hafa verið hafnar á Borsuk og Rosomak vígvélunum með rammasamningi fyrir 1.014 einingar. Til að nútímavæða fallbyssur sínar hefur Pólland pantað 218 K0A1 155 mm sjálfknúnar haubitsur (SPH) frá Suður-Kóreu og 170 Krab SPH til viðbótar framleiddar af pólska varnarmálafyrirtækinu Huta Stalowa Wola (HSW).

Yfir 22 milljarðar Bandaríkjadala voru varið til herflugvéla og tilheyrandi skotfæra, sérstaklega fyrir bandarískar Apache-árásarþyrlur, F-16V og einkum 32 F-35A orrustuþotur. 48 FA-50 léttar árásarþotur til viðbótar hafa verið keyptar frá Korea Aerospace Industries (KAI). Landamæri Póllands við Hvíta-Rússland og Kaliningrad eru styrkt með jarðsprengjusvæðum, skriðdrekavörnum og háþróuðum eftirlitskerfum yfir um það bil 405 mílur á kostnað 2,7 milljarða Bandaríkjadala; allt þetta til að hindra hugsanlega árás rússneskra hermanna frá norðri og austri.

Macron, forseti Frakklands, sem er dyggur stuðningsmaður fullveldis og varnar Úkraínu, tekur á móti Zelensky, forseta Úkraínu, í Élysée-höllinni. Mynd: Antonin Albert

Í Frakklandi hefur Emmanuel Macron forseti hafið umræður um samnýtingu kjarnorkuvopnaverndar þjóðarinnar með Evrópu, auk þess að flýta fyrir enduriðnvæðingu til stuðnings hernum í öllum héruðum. Varnarmálafjárveitingar hafa aukist í yfir 57 milljarða dala og munu halda áfram að vaxa á næstu fimm árum. Varnarmálafyrirtækið Eurenco hefur opnað nýja verksmiðju í Bergerac í suðvesturhluta Frakklands og mun framleiða næstum 2.000 tonn af byssupúðri árlega, aðallega til notkunar í fallbyssum. Í samstarfi við það keypti vopnaframleiðandinn Europlasma nýlega steypustöð í Bretagne til að umbreyta framleiðslu sinni á bílahlutum í daglega framleiðslu upp á 24.000 málmhylki fyrir fallbyssuskot. Franski herinn pantaði nýlega 42 Rafale orrustuþotur og hefur pantað 109 Caesar-haubitsur að verðmæti 378 milljóna dala frá dótturfyrirtæki KNDS, Nexter, sem stefnir að því að framleiða 12 haubitsur á mánuði árið 2025. Hin vinsæla Caesar-haubitsa hefur einnig verið send til Litháen og Úkraínu þar sem áætlað er að afhenda 144 einingar til viðbótar árið 2025.

Bretland hefur tilkynnt um miklar fjárfestingar í uppfærslu hernaðar síns og tekið þátt í varnarsjóðsátaki ESB. Stærsti varnarmálaiðnaður, British Aerospace (BAE) Systems, hefur aukið framleiðslugetu skotfæra og hyggst sextánfalda framleiðslu á 155 mm fallbyssum sínum á næstu fimm árum með verksmiðjum sem eru opnar allan sólarhringinn. Fyrirtækið hefur bætt við 15.000 starfsmönnum á síðustu fimm árum og fjárfest 1,1 milljarði Bandaríkjadala til viðbótar í Bretlandi. BAE hefur einnig tekið höndum saman við Rheinmetall um framleiðslu á Boxer IFV. Sem hluti af 5 milljarða Bandaríkjadala fjárfestingu mun fyrirtækið útvega 623 Boxer ökutæki ásamt 148 Challenger 3 skriðdrekum. Breska varnarmálafyrirtækið Babcock tryggði sér fimm ára viðhaldssamning að verðmæti 1,8 milljarða Bandaríkjadala til að tryggja bardagahæfni hergagna, þar á meðal Challenger 2 skriðdreka, 105 mm fallbyssur og Trojan brynvarða verkfræðiökutækja sem notuð eru til að brjóta niður jarðsprengjusvæði og til annarra verkefna.

Keir Starmer, forsætisráðherra Bretlands, er sá leiðtogi Breta sem hefur stöðugt stutt Úkraínu í heimsókn sinni til Kænugarðs í Úkraínu (16. janúar 2025). Mynd: photowalking

Fjármálaráðherra Ítalíu, Giancarlo Giorgetti, tilkynnti að útgjöld til varnarmála myndu hækka í 2% af landsframleiðslu árið 2025 eða 43 milljarða Bandaríkjadala eftir að útgjöld til hernaðarinnkaupa næstum tvöfölduðust árið 2024 úr 6,2 milljörðum Bandaríkjadala árið 2020 í 10,6 milljarða Bandaríkjadala. Þetta felur í sér skuldbindingu um að kaupa 25 F-35 orrustuþotur fyrir um 8 milljarða Bandaríkjadala, sem bætist við þær 90 sem áður höfðu verið pantaðar. Einnig eru pantaðar Gulfstream-flugvélar sem notaðar eru til viðvörunar, upplýsingaöflunar og rafeindaárása. Tíu næstu kynslóðar SAMP/T loftvarnarkerfi, framleidd af franska Eurosam, munu veita vernd gegn loftárásum, þar á meðal ofurhljóðflaugar.

Samstarfsverkefni þýska fyrirtækisins Rheinmetall og ítalska fyrirtækisins Leonardo SpA mun útvega 1.050 Lynx KF41 fljúgandi orrustuþotur og 132 Panther KF51 skriðdreka fyrir 8,4 milljarða dala fjárfestingu . Fyrir ítalska sjóherinn afhenti annað samstarfsverkefni ítalska fyrirtækisins Fincantieri og Leonardo SpA nýlega níundu fjölnota fregattuna í röð 10 nýrra evrópskra fjölnota fregattu (FREMM) sem hluta af alþjóðlegu samstarfssamningi milli Ítalíu og Frakklands. Þessi skip eru búin til kafbátahernaðar auk almenns sveigjanleika í hernaði.

Norræni hópurinn                                                                                                                 
Norðurlöndin – Danmörk, Noregur, Svíþjóð og Finnland – mynda annan samstarfsaðila á svæðinu . Skemmdarverk Rússa á neðansjávarsamskiptastrengjum í Eystrasalti eru dæmi um illgjarn starfsemi sem ógnar öryggi í svæðinu. Nýleg útvíkkun rússneskra hernaðarinnviða meðfram finnsku landamærunum eykur áhyggjur af því að Pútín haldi áfram að stefna að einhvers konar átökum. Varnaráætlun Norður-Evrópu á rætur að rekja til ársins 2008 þegar Norræna varnarsamstarfið (NORDEFCO) var upphaflega stofnað til að sameina auðlindir til vopnakaupa og viðhalds. Eftir innrás Rússa í Úkraínu árið 2014 beindist markmið þess að einbeita sér að öryggi svæðisins með sameiginlegri upplýsingaöflun, sameiginlegum heræfingum og auðveldari hreyfanleika.

Í mars 2023 þróaði norræni flugherinn samþætta stjórn- og eftirlitsinnviði innan NATO fyrir sveigjanlega dreifingu, loftrýmiseftirlit, flutninga, hraðvirka hernaðarstyrkingu og sameiginlegar æfingar. Danmörk, Noregur og Finnland reka Lockheed Martin F-35 orrustuflugvélar en Svíþjóð er búin Saab JAS 39 Gripen sem er ekki með laumuspilstækni þótt undirbúningur fyrir hana sé hafinn. Á sama hátt hafa landherinn tryggt sameiginlegar aðgerðaáætlanir með samþættingu yfir landamæri fyrir stórfelldar bardagaaðgerðir.

Eystrasaltsríkin                                                                                                                      
Það virðist viðeigandi að norræni samstarfshópurinn bæti einnig við Eystrasaltsríkin ef ekki væri fyrir óþægindi vegna landfræðilegrar staðsetningar. Eistland, Lettland og Litháen mynda tiltölulega einangrað svæði sem aðskilið er frá Finnlandi af Finnlandsflóa í norðri og deilir aðeins 65 mílna landamærum, Suwalki-ganginum, við Pólland í suðri. Breidd þessa gangar er á bilinu 37 til 62 mílur og tengir bandamann Rússa, Hvíta-Rússland, við rússnesku úthverfuna Kaliningrad í vestri. Hann skapar viðkvæmt skarð fyrir hernaðarlega nýtingu. Í fjarveru viðeigandi landtengingar myndu aðgerðir á Eystrasalti ekki nægja sem öryggi. Utan núverandi aðildar sinnar að NATO hafa þjóðirnar þrjár ekki formlegt hernaðarbandalag en vinna saman að öryggis- og varnarmálum með sameiginlegum upplýsingaöflun auk þess að framkvæma sameiginlegar heræfingar. Eistland og Lettland deila 359 mílna austurlandamærum sínum við Rússland en Litháen deilir 422 mílna austurlandamærum sínum við rússneska bandamann sinn, Hvíta-Rússland. Til að tryggja austurlandamærin hefur Þýskaland nýlega sent herlið til Litháens og stefnir að því að koma sér upp um 5.000 hermönnum innan austurvængsins fyrir árið 2027.

Kort af Austur-Evrópu sem sýnir landamæri þeirra þjóða sem liggja að Rússlandi og bandamanni þess, Hvíta-Rússlandi. Einnig sjást landamæri Ungverjalands og Slóvakíu meðfram vesturlandamærum Úkraínu og landamæri Póllands og Litháens hvoru megin við rússneska úthverfið Kaliningrad. Stuttu landamærin milli Póllands og Litháens sjálfra eru kölluð Suwalki-skarðið. Mynd: Peter Hermes Furian

Litháen mun hækka varnarmálaútgjöld sín í 3,5 milljarða Bandaríkjadala eða 3,9% af landsframleiðslu sinni og hyggst kaupa 44 þýska Leopard 2A8 skriðdreka og 100 sænska CV90 fljúgandi eldflaugar með það að markmiði að þróa eigin varnarmálaiðnað með einkafjárfestingum. Rheinmetall er þegar að byggja skotfæraverksmiðju í Litháen til að framleiða 155 mm fallbyssuskot. Lettland, sem liggur norðarlega, hefur sett 3,45% af landsframleiðslu sinni í varnarmálaútgjöld árið 2025 og mun auka þetta í 4% árið 2026 með langtímamarkmiði um 5%. Forgangsröðun þess mun einnig fela í sér innkaup á fljúgandi eldflaugum, þróun dróna- og gagndrónakerfa, loft- og strandvarnir og framleiðslu skotfæra. Eistland samþykkti nýlega viðbótarfjárfestingaráætlun í varnarmálum þar sem að meðaltali eru 5,4% af landsframleiðslu sinni úthlutað og 3,2 milljörðum Bandaríkjadala eru áætlaðir yfir fjögur ár. Áherslan mun liggja á að byggja upp loftvarnir, fallbyssuskot og dróna og rafræna hernað.

Búkarest níu                                                                                                                  
Búkarest níu (B9) er svæðisbundið samstarf níu NATO-ríkja sem samanstendur af austurvæng bandalagsins, sem samanstendur af Búlgaríu, Tékklandi, Eistlandi, Lettlandi, Litháen, Póllandi, Rúmeníu, Slóvakíu og Ungverjalandi. Það var stofnað fyrir tilstilli Andrzej Duda, forseta Póllands, og Klaus Iohannis, fyrrverandi forseta Rúmeníu, stuttu eftir innrás og innlimun Rússa á Krímskaga árið 2014, til að efla sameiginlegt samstarf í öryggis- og varnarmálum. Þetta yrði gert með þróun hernaðarinnviða sem beinist að flugstöðvum, sjóhershöfnum, flutningsmiðstöðvum og stjórnstöðvum. B9 hefur tekið höndum saman við ESB og, miðað við nálægð sína við átakasvæðið, hefur það orðið mikilvægur þáttur í stefnumótandi fælingarmátt NATO og framtíðarviðbúnaðarsvæði. Það hefur forgangsraðað stuðningi við Úkraínu og nágrannaríkið Moldóvu gegn rússneskum blönduðum og augljósum hernaðarógnum .

Fyrir utan Pólland og Eystrasaltsríkin eru varnarmálaútgjöld hinna B9-ríkjanna að aukast umfram 2% af landsframleiðslu, þar sem Rúmenía hefur skuldbundið sig til að veita 3,5% af þeim í 9,1 milljarð dala hernaðaruppfærslu, sem er aukning frá 2,25% árið 2024. Einnig árið 2024 gerði varnarmálaráðuneyti landsins samning við Hanwha Aerospace í Suður-Kóreu um kaup á 54 K9 Thunder sjálfknúnum 155 mm haubitsum við tyrkneska varnarmálafyrirtækið Otokar og 150 Piranha 5 fljúgvélum til viðbótar, framleiddum af General Dynamics European Land Systems, til að bæta við núverandi flota landsins sem telur 142 fljúgvél. Þetta, ásamt kaupum á 54 M1A2 Abrams skriðdrekum, mun útbúa allt að 15 hersveitir Rúmeníu. Viðbótarkaup fela í sér 32 F - 35A orrustuþotur, ný Patriot eldflaugakerfi og fjórar Sentinel lofteftirlitsratsjár .

Rúmenía býr yfir 152 mílum af strandlengju Svartahafsins sem nær frá Úkraínu í norðri til Búlgaríu í ​​suðri. Rúmenski sjóherinn hefur verið í mikilli uppfærslu með því að skipta út gömlum skipum sínum frá Sovéttímanum fyrir tvo nýja kafbáta af Scorpene-flokki, tvo breska sprengjusópara af Sandown-flokki (MCM) ogfjórar franskar korvettur. Í desember 2022 fékk Raytheon 209 milljóna dala samning um strandvarnarkerfi sjóhersins (NSM) sem samanstendur af færanlegum skipflaugaskotbátum með stjórnstöð og flutningatækjum með valfrjálsum eftirlits- og mælingarratsjá.

Tékkland eyddi yfir 2% af landsframleiðslu sinni árið 2024 í varnarmál, eða sem nam 7,25 milljörðum Bandaríkjadala, eftir að hafa meira en tvöfaldað varnarmálafjárveitingu sína frá 2021, sérstaklega eftir innrás Rússa í Úkraínu. Meðal hernaðarkaupa landsins eru 24 F-35 orrustuþotur, tvær C-390 herflutningaflugvélar, 246 CV90 fljúgandi þotur og 77 Leopard 2AB skriðdrekar. Búlgaría eyddi 2,18% af landsframleiðslu sinni eða 2,3 milljörðum Bandaríkjadala í varnarmál árið 2024. Bæði sjó- og loftvarnir eru forgangsverkefni til að verja 235 mílna langa strandlengju sína við Svartahaf. Fyrsta af 16 F-16 orrustuþotum var afhent í janúar 2025. Sjóherinn hefur gert samning við þýska NVL Group um smíði þriggja korvetta sem bera loftvarna- og skipflaugar, tundurskeyti og fallbyssur, og verða afhentar bráðabirgða árið 2025. Áætlanir eru einnig um að útbúa landherinn með 198 Stryker flaugum að verðmæti 1,2 milljarða Bandaríkjadala og 107 Javelin skriðdrekaflaugum að verðmæti 153 milljónir Bandaríkjadala.

Árið 2025 gerir Ungverjaland ráð fyrir að eyða 4,8 milljörðum Bandaríkjadala í varnarmál, sem er rétt rúmlega 2% af landsframleiðslu landsins. Í fjárlögum til varnarmála árið 2024 voru 47,8% varið í innkaup á búnaði, rannsóknir og þróun. Nýleg nútímavæðing hersins hefur falið í sér kaup á 218 Lynx KF-41 fljúgvélum frá Rheinmetall, en 45 þeirra voru afhentar snemma árs 2025. Samhliða þessu bættust við 48 Leopard 2A7HU skriðdrekar, en 24 þeirra hafa verið afhentir og sumir þeirra voru framleiddir innanlands. Þessir kerfi munu koma í staðinn fyrir mun eldri T72M1 skriðdreka frá Sovéttímanum fyrir 40 árum. Frönsku Mistral loftvarnarkerfin voru keypt árið 2023 og frekari kerfi keypt frá Noregi og Bandaríkjunum verða sett upp í norðausturhluta landsins þar sem Ungverjaland liggur að Úkraínu, greinilega vegna áframhaldandi átaka við Rússland.

Slóvakía hefur náð 2% af landsframleiðslu sinni til varnarmála en hefur verið treg til að auka það frekar. Með um 5,5 milljónir íbúa var landherinn um 14.300 árið 2023.Landið á 5 F-16C/D Fighting Falcon flugvélar á herflugvelli sínum í Kuchyna þótt það eigi pöntun upp á 14 alls sem enn á eftir að klára og eiga að afhendast árið 2026. Kaup á 152 CV90 IFV flugvélum fyrir 1,37 milljarða Bandaríkjadala voru gerð í desember 2022 og áætlað er að afhending hefjist árið 2026. Vopnaðir herir reka nú 30 úrelta sovéska T-72M1 skriðdreka og 15 Leopard 2A4 skriðdreka en hyggst eignast allt að 104 nýja skriðdreka með kauptilboði líklega árið 2025.

Bæði Slóvakía undir stjórn Roberts Fico forsætisráðherra og Ungverjaland undir stjórn Viktors Orban forsætisráðherra hafa tekið rússneska afstöðu í andstöðu við restina af ESB og hin B9 ríkin. Það er frekar óskynsamlegt að þau hafa orðið háð rússneskum orkugjöfum og hafa orðið fyrir þrýstingi til að leita annarra orkugjafa. Þau hafa einnig verið andvíg því að styðja Úkraínu. Því er óvíst hvort hægt sé að treysta á þau til að taka þátt í einhverri tilraun til að takast á við Rússland sjálft við þessar aðstæður. Þar að auki hefur endurreisnarsinnaði öfgahægriflokkurinn Heimaland okkar í Ungverjalandi barist fyrir því að gera tilkall til Transkarpatíu í vesturhluta Úkraínu fyrir Ungverjaland ef Úkraína tapar stríðinu við Rússland. Þetta er þrátt fyrir að Ungverjar séu aðeins 12,1% íbúa svæðisins. Þessi viðleitni var knúin áfram af rússneskum áróðri og varð enn ljósari þegar Rússland flutti 11 úkraínska stríðsfanga af ungverskum ríkisborgararétti til Ungverjalands, framhjá Úkraínu. Það er einnig spurning hvort Ungverjaland hafi verið að undirbúa innrás í Úkraínu á upphafsstigi innrásar Rússa í febrúar 2022.

Staða NATO                                                                                                
Í undirbúningi fyrir NATO-ráðstefnuna í Haag, sem haldin verður 24.-25. júní, fundur þjóðhöfðingja frá B9-ríkjunum og Norðurlöndunum í Vilnius íLitháen til að forgangsraða sérstökum málum sem varða varnarmál Úkraínu og styrkingu fælingarmúrs Austur-Evrópu. Slík samhæfing er nauðsynleg miðað við hernaðarlega nærveru Rússlands í Úkraínu og stöðu þess gagnvart Eystrasaltsríkjunum og Finnlandi.

Fundurinn í Vilnius var undir formennsku Gitanas Nauseda, forseta Litháens, Andrzej Duda, forseta Póllands og Nicusor Dan, forseta Rúmeníu, og Mark Rutte, framkvæmdastjóri NATO, og Volodymyr Zelensky, forseti Úkraínu, voru viðstaddir fundinn. Þjóðirnar skuldbundu sig sameiginlega til að auka varnarmálaútgjöld í að minnsta kosti 5% af landsframleiðslu, hugsanlega með því að skipta þeim niður í 3,5% til kjarnavarnarmála og 1,5% til tvíþættrar tækni. Auk þess að ítreka stuðning við Úkraínu, þar á meðal aðild landsins að NATO, náðist samkomulag um frekari viðskiptaþvinganir, þar sem Rússland var kallað á ábyrgð Rússa fyrir stríðsglæpi sína og þörfina á skaðabótum, og staðfest að frystar eignir landsins yrðu áfram þannig þar til bætur væru greiddar.

Það er erfitt að giska á hvers konar bakherbergisumræður kunna að hafa átt sér stað við fulltrúa frá Ungverjalandi og Slóvakíu í fjarveru bæði Orbans og Fico. Þeir tveir síðarnefndu hittust nýlega í Búdapest í tilefni af CPAC Ungverjalandsráðstefnunni 2025 til að ræða orkuöryggi í ljósi þess hve háð þjóðirnar eru rússneskum jarðefnaeldsneytisauðlindum og áætlunar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um að hætta innflutningi á rússnesku jarðgasi fyrir lok árs 2027. Bæði löndin gætu staðið frammi fyrir tapi á fjármögnun frá ESB fyrir að neita að hætta að treysta á rússneskt eldsneyti þrátt fyrir langtímaáhættu af pólitískum áhrifum Rússa. Það sem gæti að lokum leitt til þess að Ungverjaland og Slóvakía yrðu útilokuð frá ákvarðanatöku ESB varðandi öryggismál. Pólitísk ólga í báðum löndunum vegna afstöðu leiðtoga þeirra til Rússa og mótmæla ESB gæti að lokum steypt stjórnvöldum þeirra af stóli.

Eftirmáli                                                                                                                            
Evrópa hefur orðið vitni að ósigri Rússa í Úkraínu í meira en þrjú ár, nóg til að afhjúpa umtalsverða hernaðarlega og efnahagslega galla landsins á meðan það heldur áfram að takast á við illgjarnar aðgerðir Kremls sem reyna að grafa undan pólitískum vilja og öryggi innan ESB. Álfan í heild sinni hefur aukið verulega viðbúnað sinn til að takast á við Rússa auk þess að veita Úkraínu nauðsynlega aðstoð og virðist tilbúin að taka að sér réttmætt hlutverk sitt í að verja landhelgisöryggi sitt. Því miður hefur bandarísk aðstoð reynst óstöðug, ófullkomin og einfaldlega óáreiðanleg til langs tíma litið.                                                                                                           

Rússland hefur hins vegar að lokum sýnt sig vera óheiðarlegt ríki undir forystu glæpsamlegs stjórnkerfis sem hefur gert þjóð sína fátæka og vandræðalega með stríði sem það hóf fyrir rétt rúmum þremur árum við þjóð sem er 28 sinnum minni en það sjálft. Pútín mun hvorki vinna hér né annars staðar í Evrópu. Hann er leifar síðustu aldar og afleiðing þeirrar fyrri með úreltum og stórfenglegum hugmyndum um landvinninga og yfirráð. Stjórn hans verður að líða undir lok og heimurinn verður að halda áfram að sópa til hliðar svipuðum stjórnkerfum með svipaða metnað.

Höfundarréttur @Kost Elisevich, MD, PhD 2025. Allur réttur áskilinn. Öll ólögleg afritun þessa efnis mun leiða til tafarlausra lagalegra aðgerða.