Khi lời lẽ hoa mỹ che khuất thực tế cuộc chiến của Nga - 
Phần I: Đánh giá thấp

Thật dễ hiểu làm sao mà sự hề hước hiện tại của nước Mỹ, thể hiện rõ ràng trên bàn đàm phán, lại có thể khiến người ta hoài nghi sâu sắc về ngoại giao khi nó được cho là hướng đến lợi ích của kẻ gây hấn và một bên trung gian hơn là nạn nhân của sự xâm lược và người hàng xóm ủng hộ họ, châu Âu. Bản chất của thỏa thuận được đề xuất để chấm dứt cuộc chiến của Nga ở Ukraine dường như chỉ nhằm trì hoãn sự tái bùng phát thù địch không thể tránh khỏi, xét đến tính không đáng tin cậy trong lịch sử của các đảm bảo an ninh, đặc biệt là đối với Nga. Có thể thấy những điểm tương đồng với sự tắc trách gần đây của chính quyền Trump trong các thỏa thuận thương mại với Trung Quốc khi theo đuổi những món hời một cách mù quáng mà không cân nhắc đến những lợi ích dài hạn thấu đáo hơn.

Jared Kushner và Steven Witkoff cùng Đặc phái viên Nga về Đầu tư Nước ngoài và Hợp tác Kinh tế, Kirill Dmitriev tại Điện Kremlin. Ảnh: kremlin.ru

Những sự kiện gần đây đã dẫn đến một loạt những tuyên bố khoa trương về hoàn cảnh của cuộc chiến này, nhiều trong số đó thiếu căn cứ và chắc chắn là thiếu cơ sở. Dù những tuyên bố này có thể không đáng tin cậy, chúng vẫn đưa ra những kết luận bóp méo thực tế và định hướng cho các cuộc thảo luận. Tệ hơn nữa là những luồng thông tin sai lệch trong xã hội chúng ta, tìm cách thao túng dư luận khi được lặp lại bởi những kẻ thiếu hiểu biết về bối cảnh cần thiết, chỉ đơn giản là câu kéo để được trả tiền hoặc cảm thấy ngu ngốc khi đưa ra ý kiến ​​ẩn danh.

Dù người ta tin nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột là gì đi nữa, không ai có thể phủ nhận rằng chính Nga đã xâm lược. Đối với Vladimir Putin, không còn bất kỳ lựa chọn hợp pháp hay chính đáng nào khác ngoài việc làm những gì ông cho là quyền của mình khi thấy Ukraine dần rời khỏi phạm vi ảnh hưởng của ông. Một Ukraine dân chủ tự do thực sự, từng là một nước cộng hòa phụ thuộc của Liên Xô, không thể bị coi là đang kiểm soát quyền lực hành pháp. Một chính phủ phục vụ ý chí của người dân sẽ là một sự bất thường không mong muốn trước cửa nhà Putin. Nhiều người Nga coi sự cai trị của Putin là bất hợp pháp và dựa trên một hệ thống độc tài bầu cử. Hệ thống đó, đến lượt nó, đã tạo ra một chế độ tham nhũng ngày càng đàn áp và cưỡng bức. Viễn cảnh một nền dân chủ Ukraine liên kết với Liên minh châu Âu (EU) có thể khơi dậy tình cảm của người Nga theo hướng tương tự.

Chiêu trò “phát xít” do Putin dựng lên để biện minh cho cuộc chiến tranh nhằm phi phát xít hóa Ukraine là một ý tưởng quá ngớ ngẩn để có thể tồn tại lâu dài. Chiêu trò “NATO xâm phạm” nhanh chóng thất bại khi Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO, chỉ nhận được những phản ứng im từ phía Nga. Cuộc cách mạng nhân dân được chờ đợi từ lâu ở Ukraine năm 2013-2014 đã khép lại cánh cửa với Nga. Nó tuyên bố một con đường hướng tới một xã hội dân chủ theo định hướng phương Tây và đoạn tuyệt với nạn tham nhũng do Nga dung túng đã làm ô nhiễm hệ thống quản trị của nước này trong những năm Liên Xô.

Và giờ đây, một nhóm "đàm phán" tinh nhuệ của Mỹ, vốn đang thiếu tầm nhìn, dường như quyết tâm đưa Ukraine trở lại dưới ảnh hưởng của Nga bằng cách nhượng bộ các yêu cầu về lãnh thổ và phủ nhận chủ quyền của Ukraine. Putin vẫn quyết tâm chứng kiến ​​sự khuất phục hoàn toàn và chuẩn bị tiến quân vào châu Âu như thể đó là một kế hoạch phục thù nhằm giành lại quyền kiểm soát mà Nga từng có.

“Các quốc gia lớn hơn thắng trong chiến tranh”                                                                                 
Điều khiến các nhà lãnh đạo “các quốc gia lớn” không khỏi thất vọng là lịch sử đã nhiều lần chứng minh kết quả của bất kỳ cuộc xung đột nào cũng đều khó đoán, đặc biệt khi lý do biện minh cho “các chiến dịch quân sự đặc biệt” đơn giản là không hợp lý hoặc khi kẻ xâm lược bị một quốc gia đấu tranh vì quyền tồn tại của mình chống lại. Cần phải nói thêm rằng, khi quốc gia đó am hiểu tường tận các phương pháp chiến tranh của kẻ xâm lược và có khả năng kỹ thuật để đổi mới các phương pháp chiến tranh, thời gian và cường độ của cuộc xung đột có thể nhanh chóng tăng lên nhiều bậc. Thực tế cho thấy, Nga hoàn toàn có thể bị đánh bại ,xóa bỏ ảo tưởng về sự đặc biệt và bất khả chiến bại của nước này.

Về mặt quân sự, Nga còn lâu mới giành được chiến thắng trong cuộc chiến này. Nước này tiếp tục mất quân với tốc độ đáng kinh ngạc , phải hy sinh những tù nhân được tuyển mộ từ nhà tù, các dân tộc thiểu số trong Liên bang Nga (RF) và một nhóm hỗn hợp các chiến binh nước ngoài, tất cả chỉ nhằm mục đích làm cạn kiệt kho đạn dược của đối phương.

Cuộc bao vây Pokrovsk kéo dài 18 tháng của lực lượng Nga đã khiến thành phố này bị tàn phá nhưng vẫn chưa bị chiếm. Nguồn ảnh: Cục Quản lý Quân sự Dân sự Khu vực Donetsk

Cuộc tấn công trên bộ quy mô lớn của Nga tập trung ở tỉnh Donetsk, đặc biệt là thị trấn Pokrovsk, nơi diễn ra cuộc chiến kéo dài 18 tháng. Hiện tại, cuộc xung đột đã chuyển thành xung đột đô thị giữa các đơn vị xâm nhập của Nga và lực lượng phòng thủ Ukraine, với tổn thất hàng ngày của Nga lên tới hơn 800 người. Lữ đoàn Thủy quân lục chiến 155 tinh nhuệ của Nga đã bị suy yếu đáng kể và trở nên không còn khả năng chiến đấu. Cho đến nay, tuyên bố của Nga về việc chiếm được thị trấn chỉ là ảo tưởng hão huyền nhằm nâng cao tinh thần và tạo lợi thế trong các cuộc đàm phán với Mỹ. Nga đã đạt được những thắng lợi ở các tỉnh Dnipropetrovsk và Zaporizhia phía đông, mặc dù một số cuộc tấn công đã bị đẩy lùi và một số hệ thống phòng không đã bị phá hủy gần đây.

Ảnh chụp từ trên cao của mỏm đá Pokrovsk cho thấy vị trí (vòng tròn đỏ) của lính Nga bị máy bay không người lái tiêu diệt trong một cuộc đột kích. Lính Nga thường tiến công đơn lẻ hoặc theo cặp trong các đợt tiếp cận này. Nguồn ảnh: Robert Magyar

Nga chiếm đóng 19% lãnh thổ Ukraine, chỉ giành được chưa đến 1% trong năm 2025 với cái giá là 100.000 người chết chỉ trong nửa đầu năm. Từ khi bắt đầu cuộc xâm lược vào ngày 24 tháng 2 năm 2022 đến giữa năm 2025, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính số người Nga thiệt mạng là 250.000, gấp 15 lần so với tổng số người chết trong 10 năm chiến tranh của Nga ở Afghanistan. Tổng số thương vong của Nga ở Ukraine lên tới hơn 950.000 người vào giữa năm 2025, mặc dù các ước tính khác này vượt quá một triệu theo Bộ Quốc phòng Anh. Báo cáo về tổn thất vũ khí tính đến ngày 1 tháng 12 năm 2025 bao gồm 11.387 xe tăng, 23.678 xe bọc thép chiến đấu, 34.754 hệ thống pháo binh, 430 máy bay cánh cố định và 347 máy bay trực thăng cùng nhiều loại khác. Thêm vào đó là việc mất 28 tàu chiến, chiếm hơn một phần ba hạm đội Biển Đen của Nga. Ước tính chi phí cho những tổn thất này lên tới 1,13 nghìn tỷ đô la. Tác động lên ngân sách liên bang của Nga, với 38% dành cho bộ máy quân sự và an ninh trong ba năm tới, dường như không thể chấp nhận được khi cộng thêm khoản bồi thường cho các quân nhân đang tại ngũ và gia đình các quân nhân đã hy sinh. Chắc chắn rất khó để biện minh khi mà những vùng lãnh thổ giành được ở Ukraine trong năm qua không vượt quá 1%.

“Ukraine phải nhượng lại lãnh thổ”                                                                 
Nghe có vẻ phi lý khi một quốc gia bị chiếm đóng lại phải nhượng lại lãnh thổ cho kẻ xâm lược vì một cuộc xâm lược hoàn toàn vô cớ. Thực tế là như vậy. Trong một thế giới công bằng và lý tưởng, cộng đồng quốc tế sẽ đảm bảo rằng kẻ xâm lược bị buộc phải rút lui và phải bồi thường tương xứng với thiệt hại đã gây ra. Chế độ của chúng cũng sẽ bị đưa ra công lý như đã từng xảy ra trong một số trường hợp tương tự trong quá khứ.

Ngay từ đầu cuộc chiến, viện trợ quân sự của Mỹ cho Ukraine được tiến hành từng bước một, làm trì hoãn việc trang bị vũ khí cần thiết vào thời điểm mà việc đó sẽ mang lại lợi ích lãnh thổ lớn nhất. Chiến lược của Mỹ đã không hiểu được việc Nga sử dụng chiến thuật răn đe như một vũ khí để kiềm chế phương Tây. Hơn nữa, các hạn chế đã được áp đặt đối với việc sử dụng vũ khí chiến thuật tầm xa cho các cuộc tấn công xuyên biên giới, hạn chế khả năng của Ukraine trong việc phá hủy các địa điểm phóng tên lửa chiến lược và sân bay, kho quân sự, kho nhiên liệu và các cơ sở sản xuất vũ khí. Sự dè dặt này dường như phần lớn là do những lời đe dọa mơ hồ của Nga về việc vượt qua "lằn ranh đỏ" và làm leo thang thêm xung đột . Kết quả là chiến trường bị cố thủ và một cuộc chiến kéo dài không cần thiết.

Các vùng lãnh thổ phía đông, đặc biệt là các tỉnh Luhansk và Donetsk, chiếm phần lớn tài nguyên khoáng sản và nông nghiệp của Ukraine, cùng với sản lượng công nghiệp của nước này. Việc mất đi những tài nguyên này sẽ đe dọa sự tồn tại kinh tế của Ukraine và do đó, khả năng phục hồi sau sự tàn phá mà Nga gây ra. Hai tỉnh này, được gọi chung là Donbas, là trung tâm công nghiệp của Ukraine, chiếm 25% sản lượng công nghiệp của cả nước. Trên thực tế, riêng tỉnh Donetsk đã đứng thứ hai về GDP trong cả nước. Tài nguyên khoáng sản ở miền đông Ukraine ước tính trị giá hàng nghìn tỷ đô la, với 40% trữ lượng khoáng sản của cả nước , bao gồm cả đất hiếm, được tìm thấy ở đó. Lưu vực Dnipro-Donetsk, phía đông sông Dnieper, chứa 90% sản lượng dầu khí của Ukraine, nơi có trữ lượng khí đốt tự nhiên ước tính khoảng 900 tỷ mét khối.

Bản đồ Ukraine hiển thị vị trí các mỏ khoáng sản quan trọng, 40% trong số đó nằm ở các vùng lãnh thổ phía đông. Nguồn bản đồ: Đài quan sát xung đột và môi trường.

Sự tàn phá và di dời hàng triệu người do chiến tranh gây ra đã khiến GDP giảm hơn 30% trong năm đầu tiên. Đã có sự phục hồi nhất định với ước tính tăng trưởng GDP năm 2023 là 5,5% và năm 2024 là 2,9%, được thúc đẩy bởi viện trợ quốc tế. Có nhiều triển vọng cho thấy quốc gia này có đủ sức mạnh và khả năng phục hồi để phục hồi nếu được cung cấp viện trợ cần thiết, không chỉ để xây dựng lại mà còn để hiện đại hóa, vượt qua những tàn tích của di sản Xô Viết.

Ngày 21 tháng 2 năm 2022, vài ngày trước cuộc xâm lược, Putin đã tuyên bố mỗi tỉnh Luhansk và Donetsk là "Cộng hòa Nhân dân Tự trị", công nhận nền độc lập của chúng khỏi Ukraine. Năm 2014, vào thời điểm bắt đầu các cuộc xung đột, dân cư trong khu vực này, Donbas, là người Ukraine. Trong thời Liên Xô, người Nga đã thực hiện chính sách Nga hóa văn hóa trong khu vực, và các nước cộng hòa mới dưới sự lãnh đạo của phe ly khai sau đó đã tiếp tục phổ biến chính sách này bằng chính sách tuyên truyền chính trị Nga. Ấn tượng của phương Tây rằng miền đông Ukraine thân Nga bắt nguồn từ điều này và càng được củng cố thêm bởi những tuyên bố của Đặc phái viên Mỹ Steven Witkoff rằng người dân miền đông Ukraine nói tiếng Nga, ngụ ý rằng họ cam kết trung thành với nước Nga. Bất chấp những lời lẽ như vậy, ý kiến ​​cho rằng dân cư ở Donbas thực sự chọn ly khai khỏi Ukraine là sai lầm, vì chỉ có một phần ba cư dân thực sự ủng hộ chủ nghĩa ly khai thân Nga.

Phong trào ly khai năm 2014 ở Donbas được hỗ trợ bởi lực lượng chính quy Nga, các đơn vị bán quân sự và các nhà hoạt động nhập khẩu, gây ra cuộc nội chiến trong khu vực. Nó trở thành tiền đề cho cuộc xâm lược của Putin năm 2022, tám năm sau đó. Vào tháng 5 năm đó, 82% dân số Donbas có thái độ tiêu cực đối với Nga và đến tháng 7, 81% muốn gia nhập EU trong khi 71% thích ý tưởng trở thành một phần của NATO.

Người dân miền đông Ukraine đã chứng kiến ​​những cuộc oanh tạc bừa bãi vào cơ sở hạ tầng dân sự, gây ra hơn 53.000 thương vong, trong đó có 14.534 người thiệt mạng tính đến cuối tháng 11 năm 2025.Khoảng 20.000 trẻ em được xác nhận đã bị bắt cóc, mặc dù con số thực tế được cho là vượt quá 35.000. Nhiều em bị đưa vào các trại "cải tạo" nhằm xóa bỏ bản sắc Ukraine của mình, một số sau đó bị tuyển mộ vào quân đội Nga. Những hành động tàn bạo này cộng thêm vô số trường hợp tra tấn, hãm hiếp và hành quyết dân thường do quân đội Nga gây ra trong bối cảnh chiến tranh và cần phải bác bỏ quan niệm rằng người dân miền đông Ukraine muốn sống dưới ách thống trị của một chế độ Nga độc đoán và đàn áp.

Người Ukraine không muốn từ bỏ bất kỳ phần đất nào của mình. Người dân Ukraine có ý thức tốt về đất nước mà họ mong muốn và có quyền tự do xây dựng nó theo hình ảnh của riêng họ cho tương lai, chứ không phải hình ảnh do một kẻ đế quốc ích kỷ mà họ tình cờ coi là láng giềng tạm thời tạo ra cho họ.

“Một chiến thắng của Ukraine là điều không tưởng”                                                                    
Có phải vậy không? Hay chúng ta nên bàn về một sự sụp đổ khác của Nga? Mọi thứ dường như luôn ổn thỏa ở Nga cho đến khi không còn ổn nữa. Thế kỷ trước là một minh chứng rõ ràng cho khuynh hướng sụp đổ chính phủ đột ngột của Nga. Cuộc cách mạng và nội chiến Nga năm 1917 đã chấm dứt 300 năm cai trị của chế độ Sa hoàng và chưa đầy 70 năm sau đó là sự tan rã hỗn loạn của Liên Xô (Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết), đi kèm với sự sụp đổ kinh tế của chế độ Xô Viết năm 1991. Chế độ tham nhũng của Putin sẽ tồn tại được bao lâu sau khi bước vào vực thẳm của cuộc chiến với Ukraine?

Thế giới ngầm của sự bất mãn ở Nga:                                                
Việc Putin trở lại nhiệm kỳ tổng thống thứ ba vào năm 2012 đã vấp phải các cuộc biểu tình bạo lực với sự tham gia của hàng chục nghìn người ở Moscow do cáo buộc gian lận bầu cử. Mặc dù bị cảnh sát đàn áp với hàng trăm vụ bắt giữ và truy tố, cảnh tượng biểu tình liên tục diễn ra trong suốt năm tháng năm 2012 đã cho thấy mức độ bất mãn chưa từng thấy kể từ khi Liên Xô sụp đổ. Năm năm sau, vào ngày 6 tháng 5 năm 2017, hàng nghìn nhà hoạt động đối lập đã trở lại trung tâm Moscow để biểu tình kỷ niệm ngày biểu tình chống chính phủ và để cho thấy rằng sự phản đối chế độ vẫn chưa tan biến bất chấp sự đàn áp mạnh mẽ đối với những người bất đồng chính kiến, gợi nhớ đến nước Nga thời Stalin. Cuộc chiến hiện nay đã khiến Điện Kremlin phải leo thang hơn nữa các biện pháp đàn áp nhằm dập tắt những gì được dự đoán là sự phản đối ngày càng gia tăng đối với "chiến dịch quân sự đặc biệt" kéo dài bốn năm của Putin.

Tháng 2 năm 2012. Người dân Nga biểu tình tại Quảng trường Bolotnaya ở Moscow phản đối gian lận bầu cử giúp Vladimir Putin trở lại vị trí tổng thống. Nguồn ảnh: Bogomolov.PL

Những thế hệ người Nga lớn tuổi, có lẽ vẫn còn say mê ký ức về chế độ Stalin, thường bị phương Tây coi là những người khắc kỷ, thích nghi với thực tế khắc nghiệt của cuộc sống nhờ sự hỗ trợ của tuyên truyền nhà nước. Những thế hệ trẻ hơn dường như cũng coi trọng sự ổn định và an ninh hơn tự do chính trị, nhưng chỉ đến một mức độ nhất định, như đã thấy vào tháng 9 năm 2022, khi Putin tuyên bố lệnh tổng động viên một phần để hỗ trợ một cuộc chiến tranh đang diễn ra bất ngờ và bất lợi cho Nga. Thực tế của cuộc xung đột tưởng chừng như xa xôi đã trở nên rõ ràng và kích động một làn sóng di cư ồ ạt của hàng trăm nghìn người Nga đủ điều kiện nhập ngũ sang các nước láng giềng vì lo sợ bị cưỡng bức nhập ngũ.

Đa số thanh niên Nga dường như không quan tâm đến các vấn đề chính trị , chỉ có 30% trong số họ đã bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử trong hai năm trước đó. Trong suốt 25 năm kể từ năm 1999, một cuộc khảo sát thường niên do Trung tâm Levada, một cơ quan thăm dò dư luận phi chính phủ độc lập của Nga, thực hiện đã hỏi thanh niên Nga liệu họ có coi người Nga là một dân tộc vĩ đại có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử thế giới hay không. Kết quả cho thấy tỷ lệ này giảm từ mức cao nhất là 64% vào năm 2017 xuống còn 52% vào năm 2024, mức thấp nhất của cuộc khảo sát kể từ khi bắt đầu. Ba năm trước chiến tranh, một nghiên cứu năm 2019 của Trung tâm Levada đã báo cáo rằng 53% thanh niên Nga muốn di cư, trong đó 42% viện dẫn tình hình chính trị, 40% vì nền kinh tế bất ổn và 39% vì tìm kiếm một mức sống tốt hơn. Một nghiên cứu năm 2021 của Trung tâm Levada cho thấy 48% người Nga từ 18-24 tuổi cảm thấy đất nước đang đi sai hướng và 44% người từ 25-39 tuổi cũng có cùng cảm nhận. Tỷ lệ ủng hộ sự lãnh đạo của Putin trong nhóm người từ 18 đến 24 tuổi đã giảm từ 62% năm 2020 xuống còn 51% năm 2021, một năm trước khi chiến tranh nổ ra. Sự bùng nổ chiến tranh đã dẫn đến một chiến dịch đàn áp và gây sợ hãi mạnh từ Điện Kremlin, khiến cho các cuộc thăm dò dư luận trở nên đáng ngờ hơn. Tuy nhiên, ẩn sâu bên trong, bộ máy tuyên truyền đang thất bại trong việc thu hút sự ủng hộ của giới trẻ Nga đối với lập trường chủ nghĩa biệt lập cực đoan của Putin về lòng yêu nước, vốn không phù hợp với tình cảm của họ.

Nền kinh tế Nga:                                                                                           
Nền kinh tế thời chiến của Nga đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự sụt giảm 20% doanh thu dầu mỏ do giá dầu toàn cầu giảm, tác động tích lũy của các lệnh trừng phạt và chiến dịch tấn công quy mô lớn của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu, kho chứa, đường ống dẫn dầu, cảng biểnvà tàu chở dầu. Lạm phát duy trì ở mức 8%, chủ yếu do chi tiêu quân sự, khiến lãi suất của ngân hàng trung ương vẫn ở mức cao, hiện tại là 16,5%. Thâm hụt ngân sách năm 2025 tăng từ 0,5% lên 2,6% trong khi chi tiêu quân sự đạt 142 tỷ USD. Tệ hơn nữa, Nga bị cấm vay vốn trên thị trường trái phiếu quốc tế và thay vào đó phải vay vốn thông qua các ngân hàng trong nước đang thiếu tiền mặt. Tài sản thanh khoản trong Quỹ Tài sản Quốc gia (NWF) đã giảm xuống còn 35,7 tỷ USD sau khi bù đắp thâm hụt ngân sách bằng cách bán vàng và ngoại tệ. Trước chiến tranh, NWF cao hơn gấp năm lần, ở mức 185 tỷ USD. Việc bán vàng từ dự trữ là chiến lược của Nga để nhanh chóng điều chỉnh thâm hụt ngân sách và ổn định đồng rúp. Lượng dự trữ vàng đã giảm từ 405,7 tấn xuống còn 173,1 tấn, giảm 57% so với hiện tại. Trọng tâm hiện nay chuyển sang huy động vốn thông qua thuế, tăng thuế giá trị gia tăng (VAT) lên 22% và nhắm mục tiêu vào các doanh nghiệp hơn nữa bằng cách hạ thấp ngưỡng thu VAT để chống lại các biện pháp trốn thuế. Các doanh nghiệp nhỏ cũng không còn được miễn trừ khỏi chế độ thuế hiện hành. Biện pháp này có khả năng làm tăng lạm phát và làm trầm trọng thêm tình trạng giá cả tiêu dùng khi áp lực kiểm soát thâm hụt ngân sách ngày càng gia tăng.

Nghệ thuật của: Sugi Ando

Phúc lợi xã hội Nga                                                                                                
. Những mối lo ngại trong nước khác cũng ngày càng gia tăng. Mặc dù người ta có thể không nghĩ rằng những mối lo ngại này sẽ ảnh hưởng nặng nề trong bối cảnh chiến tranh, nhưng hiệu ứng tích lũy của một vài trong số đó có thể đủ để phá vỡ cấu trúc xã hội của Nga. Một số vấn đề này có thể dễ dàng nhận diện. Tình trạng thiếu lương thực nhìn chung không phải là mối lo ngại ở Nga, mặc dù một số yếu tố, phần lớn là do chiến tranh gây ra, đã góp phần khiến tình trạng mất an ninh lương thực hiện nay trở thành một vấn đề. Những yếu tố này bao gồm lạm phát cao dai dẳng và chi phí tiêu dùng tăng cao, thiếu lao động nông nghiệp, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động thị trường. Việc thiếu khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu dẫn đến mất mùa và thiếu phụ tùng máy móc cần thiết cho việc sửa chữa do lệnh trừng phạt càng làm trầm trọng thêm vấn đề mà hàng triệu người Nga đang phải đối mặt.

Trước chiến tranh, từ năm 2019 đến năm 2021, có 400.000 người Nga được xác định là rơi vào tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng. Các vùng nông nghiệp màu mỡ đã chứng kiến ​​sự sụt giảm đáng kể về sản lượng rau quả kể từ đó, với mức giảm khoảng 500.000 tấn ở Bryansk, 120.000 tấn ở Nizhny Novgorod và 100.000 tấn ở vùng Moscow. Trong một nỗ lực vội vàng nhằm đạt được sự tự túc, Điện Kremlin đã đưa ra một quyết định không đúng lúc vào tháng 1 năm 2024, áp dụng chính sách cô lập kinh tế , hạn chế nhập khẩu giống từ các quốc gia "không thân thiện". Một hệ quả là nhập khẩu khoai tây giống giảm 93%, làm trầm trọng thêm vụ thu hoạch trong nước vốn đã ảm đạm do điều kiện thời tiết bất lợi và các yếu tố liên quan đến chiến tranh, dẫn đến sản lượng giảm 14%. Sự giúp đỡ đã được tìm kiếm từ Ai Cập, Pakistan và Trung Quốc, nhưng tình hình khó có thể chỉ là tạm thời và không chắc chắn sản lượng trong nước sẽ mất bao lâu để phục hồi trong điều kiện hiện tại.

Tình trạng chăm sóc sức khỏe thiếu thốn trầm trọng ở Nga đã trở nên tồi tệ hơn do chiến tranh, trong đó chi tiêu quân sự được ưu tiên hơn so với phúc lợi trong nước, và đây có thể là một yếu tố khác làm suy yếu chính quyền Kremlin. Những nỗ lực nhằm giải quyết gánh nặng chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng đối với các cựu chiến binh trở về là không đủ. Các bệnh viện đang quá tải. Những binh sĩ bị thương tật cần được điều trị sẽ đòi hỏi rất nhiều nỗ lực từ cộng đồng y tế vốn chưa được chuẩn bị tốt để đáp ứng nhu cầu cụ thể của họ. Năm 2023, số người cần xe lăn và chân tay giả đã tăng 42% kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Binh sĩ cũng trở về với các vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó có rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), có thể kéo dài hàng thập kỷ. Họ nhận được rất ít sự hỗ trợ, chỉ có từ bốn đến năm nhà tâm lý học trên 100.000 người để quản lý vấn đề nghiêm trọng này. Riêng vấn đề chăm sóc sức khỏe ngày càng trầm trọng này chắc chắn sẽ có tác động đáng kể đến xã hội.

Việc tăng lương cho nhân viên y tế đã được phê duyệt nhưng phần lớn trở thành trách nhiệm của ngân sách địa phương và thành phố , vốn đang bị gánh nặng bởi việc thưởng cho các ứng viên nghĩa vụ quân sự để bù đắp cho tình trạng mất nhân sự ở mặt trận. Một số khu vực hiện đã phải tạm dừng chi trả hoàn toàn do thiếu hụt ngân sách. Vấn đề nhân sự y tế và tình trạng quá tải công việc đã dẫn đến sự sụt giảm nhân sự nghiêm trọng ở gần 30 khu vực vốn đã gặp khó khăn về kinh tế xã hội. Việc điều động hơn 2.500 bác sĩ từ 50 khu vực đến các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng ở Ukraine chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề nhân sự ở Nga.

Sự gia tăng đáng kể các ca mắc bệnh truyền nhiễm như bệnh sởi, tăng gấp 128 lần từ năm 2022 đến năm 2023, ho gà và cúm là do tình trạng thiếu vắc-xin. Kể từ khi chiến tranh nổ ra, 2.200 sản phẩm thuốc đã bị loại khỏi thị trường Nga, 50% trong số đó là thuốc nhập khẩu. Đến đầu năm 2023, Bộ Y tế đã cảnh báo về tình trạng thiếu hụt 158 ​​loại thuốc khác nhau và đến cuối năm, danh sách này đã tăng thêm 58 loại. Một số khu vực, bao gồm Moscow và St. Petersburg, đã trải qua tình trạng thiếu insulin, 75% trong số đó là thuốc nhập khẩu. Tình trạng thiếu hụt như vậy có tính chất đặc biệt nghiêm trọng do tính chất gây tử vong của bệnh tiểu đường không được kiểm soát.

Tỷ lệ nhiễm HIV ở Nga, cao nhất châu Âu, đang gia tăng do hạn chế tiếp cận điều trị. Từ năm 2017 đến năm 2023, số người nhiễm bệnh tăng 27% lên 1,2 triệu người, và bất chấp điều này, Bộ Y tế đã quyết định cắt giảm chi tiêu cho thuốc kháng virus (ARV). Điều này dẫn đến việc số người được điều trị vào năm 2023 giảm 33% so với năm 2022. Theo dữ liệu từ trang web AIDS.CENTER, 51.984 ca chẩn đoán nhiễm HIV mới được ghi nhận với tỷ lệ hiện mắc ước tính là 831,8 trên 100.000 người. Đáng lo ngại hơn là các dấu hiệu cho thấy căn bệnh này đã lan rộng trong dân số nói chung chứ không chỉ giới hạn ở các nhóm dân số dễ bị tổn thương đã được xác định. Khi xem xét các nhóm tuổi và giới tính cụ thể, như trường hợp nam giới từ 40-45 tuổi, 4% sẽ được phát hiện nhiễm bệnh. Ít nhất ở 16 khu vực, hơn 1% số ca mang thai được phát hiện xảy ra ở phụ nữ nhiễm HIV, một ngưỡng được coi là dấu hiệu của một dịch bệnh lan rộng. Thêm vào đó, cuộc khủng hoảng còn trầm trọng hơn khi có bằng chứng về sự gia tăng số ca nhiễm HIV trong quân đội Nga, đến mức trong quý IV năm 2023, tỷ lệ mắc bệnh đã tăng gấp 20 lần so với trước chiến tranh. Việc những quân nhân này trở về xã hội Nga, cùng với sự thờ ơ kéo dài đối với vấn đề ngày càng nghiêm trọng trong nước, sẽ chỉ làm trầm trọng thêm vòng xoáy khủng hoảng.

Tình hình tội phạm ở Nga:                                                                                
Tội phạm bạo lực ở Nga đã gia tăng đáng kể, với tỷ lệ giết người và cố ý giết người tăng 4% trong năm 2022, năm đầu tiên Nga xâm lược Ukraine. Điều này đánh dấu sự leo thang đầu tiên trong 20 năm sau khi số liệu giảm dần và được báo cáo là đạt mức thấp nhất là 7.332 vụ vào năm 2021. Bạo tăng 5% trong năm 2022. Binh lính tham gia chiến đấu có tỷ lệ mắc rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) dao động từ 3% đến 11%, và trong số những người bị thương, rối loạn tâm thần ở mức độ nhẹ có thể được tìm thấy ở ít nhất 30%. Trong số đó, PTSD có thể xuất hiện ở 14-17%. Bộ Quốc phòng ước tính rằng khoảng 20% ​​binh sĩ trở về mắc PTSD, tương đương với hơn 250.000 cựu chiến binh cho đến nay.

Vấn đề đã gia tăng kể từ những báo cáo ban đầu này với 142.500 vụ phạm tội bạo lực vào năm 2023, tăng 14% so với năm 2022. Bạo lực gia đình đã gây ra cái chết của 2.284 phụ nữ trong năm 2022 và 2023, trong đó 93% do chồng/bạn tình gây ra. Năm 2024, tỷ lệ phụ nữ bị giết trong các vụ bạo lực gia đình tăng lên 47% tổng số người bị sát hại ở Nga, mức cao nhất trong 15 năm qua.

Trong nửa đầu năm 2025, tổng cộng 333.251 vụ "tội phạm nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng" đã được ghi nhận, tăng 10,4% so với cùng kỳ năm 2024 và tăng 32,3% so với năm 2019. Năm 2024 ghi nhận tổng cộng 617.301 vụ tội phạm loại này, mức cao nhất kể từ năm 2010. Khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất là Khu Liên bang Trung tâm, khu vực hành chính trọng điểm của Nga, tập trung quanh Moscow, với hơn 79.000 vụ. Moscow và khu vực lân cận ghi nhận gần 43.500 vụ tội phạm nghiêm trọng. Trong một nỗ lực rõ ràng nhằm xoa dịu sự hoang mang, Bộ Nội vụ đã loại bỏ số nạn nhân bị giết khỏi thống kê công khai kể từ giữa năm 2025.

Một vấn đề khác trở nên đặc biệt đáng quan ngại là sự trở lại của những người từng bị kết án tù, những người đã được thả khỏi nhà tù với lời hứa ân xá sau thời gian công tác tại Ukraine. Đến tháng 10 năm 2023, có tới 54.000 tù nhân được tuyển dụng vào nhóm bán quân sự Wagner và đến tháng 11 năm 2024, con số đó tăng lên 180.000. Đến lúc đó, hàng chục nghìn người đã được thả khỏi quân đội để trở về xã hội Nga. Có một mức độ tái phạm cao trong số những người phạm tội bạo lực với 64% được báo cáo ở Hoa Kỳ bị bắt lại trong vòng tám năm sau khi ra tù. Giả sử những người ở Nga cũng vậy, một lượng lớn tội phạm bạo lực sẽ tìm đường trở lại đường phố của một số khu vực đô thị để được tuyển dụng bởi cả các nhóm tội phạm có tổ chức mới và đã hoạt động lâu năm, những nhóm này đang tìm kiếm những kẻ giết người theo hợp đồng cũng như sự thống trị trong phạm vi khu vực của chúng. Các băng nhóm gồm những người từng bị kết án đã trang bị vũ khí buôn lậu từ tiền tuyến giờ đây lại xuất hiện cùng với các đường dây buôn lậu vũ khí và các nhà máy sản xuất vũ khí ngầm để tạo nên một thế giới ngầm chết chóc hơn bất kỳ thứ gì từng thấy trước đây.

Lời kết:                                                                                                             
Ukraine chắc chắn đã phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất của bạo lực chiến tranh, khi lãnh thổ của họ bị xâm lược; dân số bị di dời hàng loạt; trẻ em bị bắt cóc; cơ sở hạ tầng dân sự bị phá hủy bừa bãi; các cơ sở y tế, giáo dục và hành chính bị nhắm mục tiêu; đất nông nghiệp bị tàn phá; và nông sản bị cướp bóc. Hơn nữa, Ukraine đã mất đi nhiều người ưu tú nhất trong sự nghiệp tự do, điều mà toàn thể dân tộc khao khát. Ukraine mang ơn sâu sắc những quốc gia đã đến giúp đỡ và tiếp tục tôn trọng khát vọng tự quyết và tự chủ của họ. Tâm hồn của Ukraine gắn liền với ngôn ngữ và văn hóa được hình thành qua nhiều thế kỷ lịch sử. Những điều này không thể bị tước đoạt. Những quốc gia phớt lờ thực tế nền tảng này sẽ không hiểu được khả năng phục hồi của Ukraine trước những khó khăn dường như chồng chất và có lẽ nên nhớ lại chính những khởi đầu của mình.

Về nguyên nhân của sự đau khổ này, nước Nga không chỉ đáng bị lịch sử lên án mà còn đáng phải chịu sự nhục nhã vì thất bại.

Bản quyền thuộc về Kost Elisevich, MD, PhD 2025. Mọi quyền được bảo lưu. Bất kỳ hành vi sao chép trái phép nội dung này sẽ bị xử lý theo pháp luật ngay lập tức.