Moldova, một quốc gia với 2,62 triệu dân, có chung đường biên giới dài 759 dặm với Ukraine ở phía tây nam. Quốc gia này đã trải qua một lịch sử đầy biến động trong thế kỷ 20,giành được độc lập năm 1991 từ Liên Xô (Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết), nhưng lại bị đe dọa bởi chủ nghĩa độc tài và tham vọng đế quốc của Nga khi bước sangthế kỷMoldova có một vùng lãnh thổ ly khai thân Nga ở phía đông, một tình hình không khác gì nước láng giềng Ukraine, hiện đang xung đột công khai với Nga, và cũng không khác gì Cộng hòa Georgia, bị Nga xâm lược năm 2008 vì những lý do tương tự. Mô hình này khá quen thuộc và nó nhấn mạnh ý định của Nga trong việc giành lại lãnh thổ mà lịch sử bằng cách nào đó đã tuyên bố thuộc về họ.

Moldova có nguồn gốc là một thực thể lãnh thổ được công nhận từ giữa thế kỷ 14, khi đó được gọi là Công quốc Moldavia. Đến giữa thế kỷ 16, nước này bị Đế quốc Ottoman chiếm đóng, đế quốc này sau đó kiểm soát phần lớn Đông Nam Âu, Trung Đông và Bắc Phi cho đến khi bị đánh bại trong Thế chiến I. Một trong số các cuộc chiến tranh giữa Moldova và Nga đã dẫn đến việc Đế quốc Nga dưới thời Sa hoàng Alexander I sáp nhập Bessarabia ở nửa phía đông của Moldavia vào năm 1812. Sông Dniester đánh dấu biên giới phía đông của vùng đất bị sáp nhập với Ukraine ngày nay. Sau khi Nga đầu hàng các cường quốc phe Trục Trung tâm trong Thế chiến I và cuộc nội chiến Nga sau đó, Bessarabia giành được độc lập vào năm 1918, trở thành Cộng hòa Dân chủ Moldavia. Sau đó, nước này sáp nhập với nước láng giềng Romania, quốc gia có sự tương đồng về ngôn ngữ và sắc tộc. Năm 1922, Liên Xô, bao gồm Nga, Belarus, Ukraina và các vùng lãnh thổ của các nước cộng hòa Georgia, Armenia và Azerbaijan ngày nay, được thành lập sau khi phe Bolshevik của Lenin giành chiến thắng trong cuộc nội chiến ở Nga.
Đến đầu thế kỷ 20, một lượng lớn người nói tiếng Romania (42%) vẫn sinh sống ở bờ đông sông Dniester thuộc nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina lân cận. Vì vậy, vào năm 1924, Liên Xô đã tuyên bố thành lập một lãnh thổ tự trị mang tên Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Moldova (ASSR). Lãnh thổ này bao gồm Transnistria ngày nay (1.606 dặm vuông)và huyện Podilsk (2.733 dặmvuông) thuộc Ukraina ngày nay. Đây là một sự chỉ định hoàn toàn mang tính nhân tạo của chính quyền Liên Xô nhằm thể hiện tình cảm tuyên truyền thân Liên Xô bên kia sông Dniester vào vùng Bessarabia, thuộc địa cũ của Nga, nay đã sáp nhập vào Romania. Thực tế, người Nga còn có những tham vọng lớn hơn ở vùng Balkan ngoài Bessarabia. Điều này sẽ trở thành hiện thực trong cuộc xung đột Thế chiến II sắp tới.
Từ năm 1924 đến năm 1940, dưới thời Stalin, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa tự trị Moldova (Moldavian ASSR) được công nghiệp hóa và chứng kiến một lượng lớn công nhân Nga và gia đình họ di cư đến. Một nạn đói xảy ra vào năm 1925 và các cuộc nổi dậy chống Liên Xô nổ ra, buộc quân đội Nga phải can thiệp. Hàng nghìn nông dân và công nhân nhà máy đã thiệt mạng trong quá trình đàn áp tình trạng bất ổn. Việc tập thể hóa đất nông nghiệp thảm khốc đã xảy ra ở Ukraine và các nơi khác trong Liên Xô vào cuối những năm 1920 và đầu những năm 1930 dẫn đến cái chết của hàng chục nghìn người nữa do nạn đói và việc trục xuất khoảng 2.000 gia đình đến Trung Á. Vào năm 1937-1938, cuộc thanh trừng lớn của Stalin trong Liên Xô đã lan sang Moldavia ASSR với việc đàn áp và hành quyết các trí thức có tư tưởng hoặc bị nghi ngờ có tư tưởng chống Liên Xô hoặc chống Stalin. Ảnh hưởng của tiếng Romania đối với ngôn ngữ Moldova đã bị đàn áp và việc sử dụng chữ Latinh, như được thực hiện ở Romania, đã bị cấm, thay thế bằng chữ Cyrillic theo kiểu Nga hơn. Những hành động này không phải là xa lạ trong thời kỳ Stalin, khi mà việc Nga hóa trắng trợn trở thành một chính sách nhằm xóa bỏ bản sắc dân tộc.
Năm 1939, trước khi Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ, Hiệp ước không xâm lược Molotov-Ribbentrop giữa Nga và Đức Quốc xã được ký kết, có hiệu lực trong mười năm. Hiệp ước này cho phép quân đội của Stalin xâm lược Ba Lan từ phía đông ngay sau khi Hitler tiến quân vào biên giới phía tây của Ba Lan. Quân Nga cũng tiến xuống phía nam để giành lại Bessarabia vào năm 1940. Một số vùng đất có đa số người Ukraina và thậm chí một số vùng có đa số người Romania đã được sáp nhập trở lại vào Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina. Cùng năm đó, Liên Xô tuyên bố thành lập một nước cộng hòa mới, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia (SSR), bao gồm cả Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa tự trị Moldavia (ASSR) đã thành lập trước đó, cụ thể là Transnistria. Sự chiếm đóng Bessarabia của Nga tạm thời bị vô hiệu hóa vào năm 1941 khi quân Đức Quốc xã xâm lược lãnh thổ này và chiếm đóng Liên Xô trong Chiến dịch Barbarossa. Sau thất bại của Đức năm 1945, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia được giành lại, trở thành một trong 15 nước cộng hòa cấu thành Liên Xô cho đến năm 1991. Sau chiến tranh, các cuộc đàn áp của Stalin vẫn tiếp diễn với việc trục xuất hàng nghìn gia đình người Moldavia đến Trung Á và Siberia, không khác gì những gì đã xảy ra ở Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina và đặc biệt là ở Crimea.
Sau nhiều thập kỷ Nga hóa, số liệu thống kê dân số ở Transnistria cho thấy dân số gốc Romania giảm từ 44% xuống 33% trong giai đoạn từ năm 1926 đến năm 2015, trong khi dân số gốc Nga tăng từ 14% lên 34%. Sự hiện diện quân sự của Liên Xô được tái thiết lập vào năm 1956, ban đầu đặt trụ sở tại Chisinau, thủ đô của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia, sau đó chuyển đến Tiraspol, thủ đô của Transnistria, vào năm 1980. Tinh thần dân tộc chủ nghĩa Moldavia bắt đầu bộc lộ một cách bí mật từ năm 1969 nhưng đã bị đàn áp và sau đó được xoa dịu bởi sự đầu tư đáng kể của Liên Xô vào nước cộng hòa này. Làn sóng chủ nghĩa dân tộc lại trỗi dậy vào cuối những năm 1980, gây ra bất ổn, đặc biệt là ở Transnistria thân Nga. Ngôn ngữ Moldova được chính thức thông qua vào năm 1989 và chữ viết một lần nữa sử dụng bảng chữ cái Latinh, thay thế cho phiên bản Nga hóa trước đó. Đến năm 1990, các cuộc thảo luận về việc ly khai khỏi Liên Xô đã diễn ra, khiến các quan chức bảo thủ địa phương của Liên Xô tuyên bố vùng lãnh thổ thân Nga Transnistria là một "Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia Pridnestrovian" (PMR) riêng biệt. Đề xuất này đã bị Mikhail Gorbachev, khi đó là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, bác bỏ, người đã bắt đầu kế hoạch cải cách hệ thống chính trị và kinh tế của Liên Xô (tức là "perestroika").
Tháng 5 năm 1991, quốc hội Moldova đổi tên nước cộng hòa của mình thành Moldova sau khi từ chối tham gia cuộc trưng cầu dân ý về Liên Xô diễn ra đầu năm đó, trong đó cấu trúc tổ chức của 15 nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ sẽ được quyết định. Vào thời điểm đó, Liên Xô đang trong quá trình tan rã và chính thức chấm dứt vào tháng 12 năm 1991. Moldova đã tuyên bố độc lập vào tháng 8 năm 1991. Không có gì đáng ngạc nhiên, nội chiến đã nổ ra giữa chính phủ Moldova ở Chisinau và phe ly khai ở Cộng hòa Transnistria (PMR) đã tuyên bố độc lập trước đó, phe ly khai được lực lượng Nga hỗ trợ. Cuộc chiến kết thúc vào năm 1992 nhưng không phải trước khi Nga triển khai một lượng lớn pháo binh và quân đội. Một lực lượng gìn hòa bình gồm quân đội Moldova, Nga và Transnistria được thành lập dưới sự chỉ huy của Ủy ban Kiểm soát Chung. Sau một thời gian, một Nhóm Tác chiến Lực lượng Nga (OGRF) được thành lập trong lãnh thổ này và đặt dưới sự chỉ huy của Quân khu Moscow vào năm 1995. OGRF được cho là phục vụ trong Ủy ban Kiểm soát Liên hợp, nhưng nhiệm vụ thực sự của nó vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn do thời gian đóng quân quá lâu. Nó có nhiệm vụ canh gác một kho lớn chứa 22.000 tấn thiết bị và đạn dược quân sự thời Liên Xô ở phía bắc Transnistria. Thành phần của OGRF đã trải qua nhiều thay đổi theo thời gian với việc đổi tên và luân chuyển các đơn vị, khiến việc xác định chính xác số lượng quân nhân Nga tại Transnistria vẫn còn khó khăn.

Transnistria được Liên Hợp Quốc coi là một phần của Moldova, nhưng vào tháng 3 năm 2022, Hội đồng Nghị viện của Hội đồng Châu Âu đã công nhận khu vực này đang bị Nga chiếm đóng quân sự. Nga đã đồng ý rút quân khỏi lãnh thổ Moldova trong Tuyên bố Budapest năm 1994 của Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu (OSCE) nhưng đã không thực hiện và cũng phớt lờ Tài liệu Lisbon năm 1996 của OSCE về vấn đề này. Tại hội nghị thượng đỉnh Istanbul năm 1999 của OSCE, Nga một lần nữa hứa sẽ rút quân khỏi cả Moldova và Georgia vào cuối năm 2002 nhưng lại không thực hiện. Hội đồng Nghị viện của Tổ chức Hiệp ước Bắc Mỹ (NATO) đã gửi thư nhắc nhở vào năm 2008 nhưng không nhận được phản hồi. Năm 2016, Nga tuyên bố sẽ gặp khó khăn trong việc rút vũ khí khỏi Transnistria thông qua khu vực hiện được coi là lãnh thổ thù địch ở Ukraine. Điều này, tất nhiên, là do chính Nga gây ra vì sự hỗ trợ quân sự của nước này cho lực lượng ly khai ở các tỉnh phía đông của Ukraine. Năm 2018, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua một nghị quyết yêu cầu Nga rút quân vô điều kiện khỏi Moldova, nhưng nước này lại từ chối. Sau 28 năm ngoan cố, thế giới văn minh đã nhận thấy rõ ràng rằng Nga có một mục đích khác khi duy trì lực lượng quân sự ở Moldova, hoàn toàn khác với sứ mệnh "giữ gìn hòa bình" của mình.
Vladimir Putin là thực quyền của Nga từ năm 2000 đến nay, bất chấp giai đoạn cầm quyền không mấy ý nghĩa của Dmitriy Medvedev (2008-2012). Cuộc xâm lược Ukraine bất hợp pháp của Putin và cuộc chiến tranh sau đó đã thu hút sự chú ý vào Moldova, đặc biệt là khu vực ly khai thân Nga Transnistria, như một địa điểm chiến lược tiềm năng để Nga tấn công Ukraine. Tuy nhiên, lịch sử đã cho thấy Nga có ý định tái sáp nhập toàn bộ Moldova vào phạm vi ảnh hưởng của Nga. Mới đây, chính phủ thân Nga dưới thời Igor Dodon đã bị lật đổ vào năm 2021 bởi Đảng Hành động và Đoàn kết thân phương Tây của Maia Sandu. Moldova đã được công nhận tư cách ứng cử viên gia nhập Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2022, ghi nhận những cải cách dân chủ đang diễn ra trong nước. Cùng với EU, Hoa Kỳ và NATO cũng quan tâm đến an ninh của Moldova và đã đưa ra các biện pháp để chống lại những nỗ lực không thể tránh khỏi của Nga nhằm lật đổ chính phủ nước này. Hơn nữa, Tổng thống Joe Biden mới đây đã gặp ông Sandu tại Ba Lan để khẳng định quyết tâm của Hoa Kỳ trong việc ủng hộ chủ quyền của Moldova.
Gần đây hơn, và có vẻ như được sắp đặt trước, tình báo Ukraine đã phát hiện ra một kế hoạch chi tiết của Nga về một cuộc đảo chínhnhằm lật đổ chính phủ thân phương Tây của ông Sandu và ngăn chặn quá trình chuyển đổi dân chủ sắp diễn ra ở Moldova. Theo kế hoạch, công dân Nga, Montenegro, Serbia và Belarus sẽ vào Moldova để kích động các cuộc biểu tình chống chính phủ, phản đối cải cách và làm suy yếu chính quyền với mục đích cuối cùng là thiết lập một chế độ thân Nga được hỗ trợ bởi lực lượng ly khai Transnistria và quân đội thường trú. Âm mưu này càng được khẳng định khi người phát ngôn Điện Kremlin, Dmitriy Peskov, cố gắng bác bỏ mối đe dọa bằng cách tuyên bố đó là "sự cuồng loạn chống Nga" và cảnh báo Moldova phải "hết sức cẩn thận" - tất cả đều khá giống với những lời phủ nhận của ông về cuộc tấn công sắp xảy ra của Nga vào Ukraine năm 2022, khi chính phủ Ukraine đã nghiêng hẳn về phương Tây với sự ủng hộ của người dân.
Một mô hình phá hoại quen thuộc đã trở nên đặc biệt rõ rệt trong các vấn đề đối ngoại dưới thời Putin lãnh đạo chế độ độc tài Nga hiện nay. Việc bóp méo sự thật và tung tin sai lệch trắng trợn là nền tảng ngôn ngữ của chính phủ này. Các tay sai của họ – Peskov, Sergei Lavrov, Dmitriy Medvedev – chỉ kể tên một vài người, công khai truyền bá tuyên truyền, phủ nhận ý định và tuyên bố đủ loại điều phi lý để làm suy yếu thực tế đang diễn ra. Nhiều người khác, cả trong nước Nga và những người ủng hộ Putin ở Hoa Kỳ và các nơi khác, cũng đã áp dụng thủ đoạn này để có lợi cho Nga, bản thân Putin hoặc riêng họ. Lời lẽ này lặp đi lặp lại và lan tràn trên mạng xã hội, các kênh truyền hình và trong chính phủ. Việc thâm nhập vào các văn phòng chính phủ, hỗ trợ các đảng đối lập thân Nga và sử dụng các điệp viên của Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) và tình báo quân sự (GRU) càng làm tăng thêm cơ chế của quá trình này. Các cơ quan này thường tham gia vào việc tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn, hoạt động gián điệp chính phủ và chính trị, các chiến lược tung tin giả và ám sát như những công cụ bổ sung được áp dụng riêng lẻ hoặc phối hợp khi cần thiết.
Quá trình Nga hóa các nước láng giềng đã diễn ra qua nhiều thế kỷ nhưng được đẩy mạnh trong thời kỳ Xô Viết thế kỷ 20.Các vùng lãnh thổ chủ yếu là người Nga tự thiết lập và tạo nền tảng cho các phong trào ly khai, vốn đã được Putin sử dụng hiệu quả ở Nam Ossetia và Abkhazia thuộc Cộng hòa Georgia, ở Crimea và các tỉnh phía đông Donetsk và Luhansk ở Ukraine, và hiện nay là ở Transnistria thuộc Moldova, để thiết lập các nước cộng hòa bán tự trị trong mỗi quốc gia. Tình trạng hỗn loạn sau đó đã tạo ra lý do để triển khai các lực lượng "gìn giữ hòa bình", dường như trên cơ sở thường trực, bao gồm quân đội Nga có hoặc không có các yếu tố bán quân sự, chủ yếu để nhắc nhở chính phủ của các quốc gia có chủ quyền này về sự hiện diện trực tiếp của Nga. Bất kỳ hành động "khiêu khích" nào nữa chống lại quân đội Nga hoặc công dân của các "nước cộng hòa" mới thành lập này, chẳng hạn như một chiến dịch "giả mạo", sẽ là cái cớ cho cuộc xâm lược trả đũa và lật đổ chính phủ.
Cộng hòa Georgia hiện đang bị EU giám sát chặt chẽ sau khi bị từ chối tư cách ứng cử viên gia nhập vào năm 2022 trong khi Moldova và Ukraine được cấp tư cách này. Một cuộc thăm dò dư luận vào tháng 8 năm 2022 cho thấy 47% người dân Georgia mong muốn một chính sách đối ngoại hoàn toàn thân phương Tây, 31% khác muốn điều tương tự nhưng vẫn duy trì quan hệ tốt với Nga; chỉ có 2% cam kết theo đuổi chính sách hoàn toàn thân Nga và 7% khác muốn điều tương tự nhưng vẫn giữ quan hệ tốt với EU và NATO. Có tới 75% ủng hộ việc gia nhập EU; tuy nhiên, cựu thủ tướng và người nắm quyền lực chính trị hiện tại, Bidzina Ivanishvili, vẫn giữ lập trường mơ hồ về vấn đề này, trong khi đảng Giấc mơ Georgia - Dân chủ Georgia của ông lại thể hiện rõ lập trường thân Nga trong lời nói, hành động và chính sách của mình.
Ivanishvili đã tích lũy được khối tài sản khổng lồ nhờ kinh doanh ở Nga, bán được tài sản với giá thị trường và trở về Georgia năm 2012, đồng thời vẫn duy trì được mối quan hệ tốt với chính quyền tham nhũng của Putin. Ông trở nên có ảnh hưởng về chính trị, thành lập đảng riêng và trở thành thủ tướng nhiệm kỳ 2012-2013 với cương lĩnh dường như có tham vọng thân phương Tây nhưng cũng tìm cách bình thường hóa quan hệ với nước Nga của Putin. Khi giữ chức chủ tịch đảng sau đó, ông duy trì lập trường trung lập trong khi cho phép đảng của mình định hướng tình cảm thân Nga rõ rệt, trái với nguyện vọng của người dân Georgia. Chủ tịch đảng hiện tại, Irakli Kobakhidze, đã bị chỉ trích vì những bình luận tiêu cực đối với cả phương Tây và Ukraine trong năm qua, đồng thời, Thủ tướng Irakli Garabashvili đã bác bỏ yêu cầu cải cách tư pháp từ EU vì ảnh hưởng quá lớn của Ivanishvili và các nhân vật ưu tú khác trong đảng của ông đối với hệ thống tư pháp.
Các cuộc biểu tình đường phố quy mô lớn gần đây đã nổ ra ở thủ đô Tbilisi, nhằm phản đối một dự luật được đề xuất tại quốc hội, yêu cầu tất cả các cơ quan nhận hơn 20% kinh phí từ nguồn nước ngoài phải đăng ký là "đại lý nước ngoài". Dự luật này được xem là tương tự như một đạo luật ở Nga cho phép Điện Kremlin truy tố các tổ chức phi chính phủ và các nhà báo độc lập. Dự luật đã bị rút lại với ý định soạn thảo lại dưới hình thức khác, nhưng các cuộc biểu tình vẫn tiếp tục để đảm bảo rằng dự luật này bị bãi bỏ hoàn toàn. Tổng thống Salome Zurabishvili, một người độc lập và không liên kết với đảng Giấc mơ Gruzia - Đảng Dân chủ Gruzia, đã chúc mừng những người biểu tình, cho rằng họ đang nói lên ý chí của người dân. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov lại có quan điểm khác nhưng quen thuộc về vấn đề này, cáo buộc phương Tây kích động bất ổn ở Gruzia, giống như cách ông đã cáo buộc họ ủng hộ cuộc biểu tình Maidan lật đổ chế độ Yanukovych ở Ukraine năm 2014.
Có vẻ như quan điểm của Putin về việc chiếm hữu lãnh thổ trong các quốc gia có chủ quyền láng giềng dựa trên việc liệu các lãnh thổ đó trước đây có bị Đế quốc Nga hay Liên Xô chinh phục hay không. Ý tưởng về quyền tự quyết của một quốc gia có chủ quyền được bầu cử dân chủ dường như không liên quan gì đến tư duy đế quốc của Putin hay thái độ hẹp hòi của ông ta về vận mệnh của nước Nga. Bản chất đàn áp của chế độ Putin được biết đến rộng rãi trong khu vực và ý chí phản kháng của người dân đã được thể hiện rõ. Cần phải duy trì ý chí này để chấm dứt cuộc đấu tranh kéo dài này.
Bản quyền thuộc về Kost Elisevich, MD, PhD 2023. Mọi quyền được bảo lưu. Bất kỳ hành vi sao chép trái phép nội dung này sẽ bị xử lý theo pháp luật ngay lập tức.

Một ý kiến về “Moldova và chiến lược của Putin”
Chức năng bình luận đã bị tắt.