رهبری روسیه در طول قرن گذشته سابقه طولانی در دروغ گفتن به مردم خود داشته است، بیشتر از اکثر رژیمهای دیگر. فریبکاری آن به طرق مختلف آشکار شده است، که فاحشترین آن در دوران اخیر، «عملیات ویژه نظامی» (SMO) ولادیمیر پوتین با حسن تعبیر بوده است. در واقع، این یک تهاجم تمام عیار به دومین کشور بزرگ اروپا از نظر مساحت با هدف سرنگونی دولت آن و روی کار آوردن یک رژیم طرفدار روسیه و در نتیجه بازگرداندن آن به وضعیت یک جمهوری وابسته بود. تخمین زده میشود که ۱۹۰ هزار نیرو طی چهار ماه در مرز اوکراین به بهانه یک رزمایش نظامی مشابه آنچه کمتر از یک سال قبل. در ژانویه ۲۰۲۲، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه ، اعلام کرد که روسیه خواهان جنگ با اوکراین نیست و با این حال، بدون هیچ محرکی در این فاصله، این اتفاق افتاد.
پیش از این نمایش مضحک، مقالهای ۵۰۰۰ کلمهای و از نظر تاریخی نادرست از پوتین در ژوئیه ۲۰۲۱ با عنوان «درباره وحدت تاریخی روسها و اوکراینیها» منتشر شد که مضمون آن، نیات شوم امپریالیستی پوتین برای تحت سلطه درآوردن اوکراین تحت سلطه روسیه را پیشبینی میکرد. پوتین به عنوان یکی از توجیهات شکنجهشده برای این حمله، افسانه شوروی مبنی بر تهدید تجاوز ناتو به مرزهای روسیه را احیا کرد و آن را با تمایل اوکراین برای ادغام در ناتو تلفیق نمود. از قضا، همانطور که سایر کشورهای اروپای شرقی از هژمونی آینده روسیه میترسیدند و به دنبال امنیت یک نهاد با ذهنیت دفاعی بودند، اوکراین نیز به سادگی همین را میخواست. از قضا، جنگی که پوتین آغاز کرد و اکنون در پنجمین سال خود است، او و روسیه را به ورطه فریدریش نیچه* کشانده است، اما اکنون ورطهای را میبیند که به عقب نگاه میکند و میپرسد: «آیا تو هیولای واقعی بودی؟»
تنها در سپتامبر ۲۰۲۲، زمانی که عملیات SMO مورد انتظار پوتین که قرار بود سه روز ادامه یابد، به طرز غیرمنتظرهای با شکست مفتضحانهای مواجه شد، مردم روسیه با اعلام بسیج جزئی ، از مقیاس این عملیات به عنوان یک جنگ واقعی آگاه شدند . این افشاگری باعث مهاجرت گسترده صدها هزار جوان روس به مقاصدی فراتر از مرزهای کشور برای جلوگیری از خدمت اجباری شد. این واکنش باعث شد کرملین سانسور اینترنت را بیشتر کند و کنترل سختگیرانهتری بر رسانهها اعمال کند، از ترس اینکه چنین رد آشکاری از اجبار دولت منجر به هرج و مرج بیشتر و سلب مشروعیت از اقتدار آن شود. این اقدام فضایی را برای انتشار یک کمپین دروغینِ به خوبی طراحی شده فراهم کرد که برای توجیه عملیات SMO، جذب نیروهای نظامی و سرکوب انتقادات آشکار از دولت طراحی شده بود.

یک دستگاه تبلیغاتی فراگیر در داخل روسیه، روایت مربوط به رفتار ارتش این کشور در اوکراین را کنترل کرد و از هرگونه انتشار جنایات گستردهای که در آنجا مرتکب شده بود، جلوگیری نمود. تنها چند روز پس از حمله روسیه، پوتین قانونی را صادر کرد که آزادی بیان مربوط به هرگونه اطلاعاتی را که با روایت کرملین از وقایع اوکراین مغایرت داشت، جرم میدانست. تعداد بیشماری از ترولها استخدام شدند تا همین کارزار اطلاعات نادرست را در سراسر جهان و در فعالیتهایی برای تضعیف دولتهای خارجی و فرآیندهای انتخاباتیو احساسات عمومی مطلوبی را نسبت به روسیه جلب کنند.
با این حال، واقعیت کنونی در روسیه، به گونهای شروع به اعمال کنترل بر روایت عمومی کرده است که نمیتوان با روشهای معمول فریب کرملین بر آن غلبه کرد. پیامدهای جنگ به شکلی فیزیکی در آستانه جوامع روسی آشکار میشود که نمیتوان آن را انکار کرد. پوتین عمداً روایت خود در مورد جنگ را به پیشرفت مداوم، هرچند آهسته، تغییر داده و در عین حال تلاش میکند مردم را به پیروزی نهایی متقاعد کند. او خیالپردازی سناریوی پیروزی سریع دوران گذشته را کنار گذاشته است. با این حال، اکنون به آستانهای رسیدهایم که در آن سرکوب دولتی دیگر نمیتواند خشم عمومی را نسبت به تلفات جانی گسترده همراه با ناتوانیهای جسمی تعداد فزایندهای از کهنهسربازان بازگشته، فرو بنشاند.
منابع رفاه اجتماعی و سیستم مراقبتهای بهداشتی با بودجه ناکافی، آمادگی لازم برای مدیریت اوضاع را ندارند ، زیرا بودجه بسیار مورد نیاز همچنان به سمت تلاشهای جنگی اولویت داده میشود . فشارهای تورمی در بحبوحه یک اقتصاد راکد همچنان ادامه دارد ، زیرا بانک مرکزی به دنبال اقداماتی برای غلبه بر تحریمهای فزاینده اتحادیه اروپا است. کرملین با فراهم کردن دسترسی مقامات مالیاتی به دادههای بانکی که درآمد اعلام نشده را شناسایی میکند و با دادن اختیار به پلیس برای مسدود کردن حسابهای بانکی بدون حکم دادگاه، به سمت تشدید کنترل بر امور مالی شخصی حرکت کرده است. قیمت مواد غذایی و انرژی در حال افزایش است و جرایم خشونتآمیز به طور قابل توجهی افزایش یافته است، در حالی که سلامت روان جامعه روسیه همچنان رو به وخامت است. ابزارهای مدیریت بحران سلامت روان در سطح جامعه مدتهاست که مورد غفلت قرار گرفته است .

یکی از بارزترین جلوههای غم و اندوهی که جنگ بر روسیه وارد کرده است، پس از حملات پهپادی به یکی از بزرگترین پالایشگاههای نفت این کشور در شهر بندری جنوبی تواپسه، یک ترمینال بزرگ صادرات نفت در ساحل شمال شرقی دریای سیاه، به طور کامل نمایان شد. این تأسیسات تقریباً 12٪ از ظرفیت صادرات سوخت روسیه یا 240،000 بشکه در روز را تشکیل میدهد . حمله پهپادی به یک پالایشگاه بزرگ دیگر در نووروسیسک در شمال غربی در اوایل ماه، بخشی از نفت آن را به تواپسه منحرف کرده بود. سه حمله متوالی در 16، 20 و 28 آوریل باعث خسارات گسترده به زیرساختهای پالایشگاه تواپسه، آتشسوزیهای طولانی، نشت نفت به مساحت 4.3 مایل مربع به رودخانه تواپسه و دریا و رسوب قابل توجه دوده بر روی جامعهای تقریباً 60،000 نفری شد. تجزیه و تحلیل هوا نشان داد که غلظت بنزن و زایلن بسیار بالاتر از سطوح ایمنی است و باعث تخلیه فوری محل شد. در مجموع، ۲۴ مخزن ذخیرهسازی، که ۵۲٪ از کل ظرفیت را تشکیل میدادند، نابود و چهار مخزن دیگر آسیب دیدند. این تخریب به همراه خسارات اضافی به حداقل یک واحد فرآوری اصلی منجر به تعطیلی کامل عملیات شد. خود بندر نیز پس از اتمام تعمیرات اخیر از حملات قبلی در نوامبر ۲۰۲۵، به طور گسترده تحت تأثیر این حمله قرار گرفت. حمله چهارم در اول ماه مه باعث آتشسوزی بیشتر مخازن نفت و به تعویق افتادن نامحدود تعمیرات کل مجموعه شد.
از زمانی که دولت ترامپ تحریمهای ایالات متحده علیه صنعت صادرات نفت روسیه را لغو کرد، اوکراین حملات خود به داراییهای تولیدی و حمل و نقل مرتبط با این صنعت را تشدید کرد. در طول ماه آوریل، علاوه بر سایر داراییها مانند ایستگاههای پمپاژ و تأسیسات بندری، حدود دوازده پالایشگاه مورد حمله قرار گرفتند که مجموع آنها را به ۲۱ سایت رساند . نتایج قابل اثبات این حملات، پیامدهای جنگ را به طرز چشمگیری بر بخش وسیعی از روسیه اروپایی آشکار کرده است.
حملات مکرر پهپادی و موشکی در ماههای مارس و آوریل، دو پایانه نفتی حیاتی بالتیک روسیه ، اوست-لوگا و پریمورسک، را که ۴۰ درصد از صادرات نفت دریایی این کشور را بر عهده دارند، هدف قرار داد. این حملات باعث توقف عملیات در هر دو تأسیسات شد و تا ۳۰ درصد از صادرات نفت تصفیهشده روسیه را مختل کرد. آتشسوزیهای گسترده و طولانی در اوست-لوگا و پریمورسک، که به ترتیب در فاصله ۱۰۲ مایلی و ۸۳ مایلی از دومین شهر بزرگ روسیه، سن پترزبورگ ، واقع شدهاند، پردهای از دوده را به همراه داشت که بخشهای بزرگی از خط افق شهر را پوشانده بود و بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات تنفسی را در معرض آلایندههای سمی آشنای نفت خام در حال سوختن قرار داد.

حمله دیگری در همان دوره، یک ایستگاه پمپاژ نفت حیاتی و چندین مخزن ذخیره نفت را در نزدیکی شهر پرم، واقع در کوههای اورال، بیش از ۹۰۰ مایل از اوکراین، هدف قرار داد. ابر تیره عظیمی از دوده بر فراز شهری با بیش از یک میلیون نفر جمعیت به هوا برخاست. این یادآوری بود که مسافتهای زیاد بین آنها و سایتهای پرتاب در اوکراین، تضمینی برای امنیت نیست. حملات مشابهی در سال ۲۰۲۶ به پالایشگاههای نفت در اوختا در نزدیکی دایره قطب شمال در حدود ۱۱۸۰ مایل و نزدیک اورسک، در شرق کوههای اورال در روسیه آسیایی، در حدود ۱۲۵۰ مایل، نیز با استفاده از پهپادهای دوربرد رخ داد.

زمانی که چنین واقعیتی بیش از حد در روایت یک رژیم از وقایع دخالت میکند و با روایت مورد نیاز برای حمایت از سیاست دولت در تضاد است، سازوکارهای سرکوب برای مقابله با این چالش تنظیم میشوند. سرویس امنیت فدرال فدراسیون روسیه ( FSB ) آژانس امنیت داخلی است که امنیت و نظارت داخلی به آن واگذار شده است و مدیر آن فقط به رئیس جمهور روسیه پاسخگو است. فعالیتهای FSB با افزایش نارضایتی عمومی از آنچه اکنون میبیند و بوی یک جنگ بسیار طولانی که سرانجام به خانه رسیده است، به طور قابل توجهی تشدید شده است. هزینههای زندگی ، از دست دادن خدمات اینترنتی و مسائل اجتماعی فزایندهای که همچنان بدون توجه باقی ماندهاند، در چارچوب جنگی دیده میشوند که باعث خستگی عمیق از جنگ شده است . تا اوایل سال 2025، بیش از 80 درصد از روسهای بین 18 تا 30 سال با هرگونه بسیج بیشتر مخالف بودند و 68 درصد از جمعیت عمومی از قبل پایان جنگ را به عنوان اولویت اصلی خود میخواستند. این احساس اخیر تا اوایل سال 2026 به 73 درصد افزایش یافته است
در اواخر سال ۲۰۲۵، سرویس امنیت فدرال (FSB) با نظارت و ارعاب به سبک دوران شوروی ، دستگیریهای سیاسی و درگیریهای دادگاهی با مقامات ارشد، سرکوب منتقدان رژیم را افزایش داد. این سرویس با به دست گرفتن کنترل پلیس محلی و قوه قضائیه، اقتدار خود را متمرکز کرده است . این اقدامات و سایر اقداماتی که عموم مردم را هدف قرار میدهد، توجه برخی را در FSB و در میان مقامات منطقهای جلب کرده است که افراطی بودن این اقدامات را زیر سوال میبرند و میترسند که در واقع، این اقدامات باعث واکنش عمومی حتی شدیدتری علیه مقامات دولتی شود. این در واقع میتواند کاتالیزوری باشد که واکنش خشونتآمیز نسلهای جدیدتر روسها را که با نوع اقدامات رژیمهای سرکوبگر شوروی گذشته که نسلهای قدیمیتر به آن عادت کرده و در برابر آن منفعل مانده بودند، ناآشنا هستند، تحریک میکند.
یک نظرسنجی که در آوریل ۲۰۲۶ توسط مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه انجام شد، از کاهش ۴.۵ درصدی میزان محبوبیت ولادیمیر پوتین از اواخر ماه مارس خبر داد که در مقایسه با اواخر دسامبر ۲۰۲۵، امتیاز او را بیش از ۱۲ درصد کاهش داده است. کاهش اخیر محبوبیت پس از مسدود کردن سرویسهای اینترنتی توسط رژیم و جایگزینی آنها با اپلیکیشن دولتی خود، در تلاشی برای سرکوب روایت عمومی در مورد جنگ، همزمان با افزایش تلفات و ادامه رکود اقتصادی، رخ داد. دولت واردات تجهیزات ارتباطات ماهوارهای خارجی را ممنوع کرده است تا جریان ورود اخبار خارجی را بیشتر مدیریت کند. این عدم دسترسی به سرویسها، به ویژه با توجه به تعداد کندیها و قطعیهای بعدی، و همچنین نگرانی عمومی در مورد نظارتهای بیمورد دولت که ممکن است رخ دهد، مورد استقبال عموم مردم روسیه قرار نگرفته است.
با این حال، نارضایتی عمومی مدتها قبل از شروع حمله رژیم به رسانههای اجتماعی آشکار شده بود. کاهش قابل توجه محبوبیت پوتین در دوره هفت هفته اخیر به پایینترین حد خود از زمان قبل از جنگ رسیده است، اما اقتصاد روسیه از سال قبل تحت فشار قابل توجهی قرار داشته است. در ژانویه-فوریه 2026، تولید ناخالص داخلی این کشور در مقایسه با مدت مشابه در سال 2025، 1.8 درصد کاهش یافته است. تورم همچنان یک مشکل است که میتوان آن را به افزایش مالیات بر ارزش افزوده (VAT)، مالیاتهای غیرمستقیم، اختلالات زنجیره تأمین، هزینههای خدمات و کمبود نیروی کار نسبت داد. انتظار نمیرود که در سال جاری با افزایش قیمت مواد غذایی و سوخت، این نرخ به کمتر از 5.7 درصد کاهش یابد .
تقصیر این غم و اندوه مستقیماً متوجه تصمیم پوتین برای جنگ علیه اوکراین است. در ابتدا، اوکراین با یک ضدحمله موفق و به دنبال آن یک وضعیت عمدتاً دفاعی پاسخ داد که نیروهای مسلح روسیه را به طور جدی تضعیف کرده است. کمکهای جهانی به شکل مهمات، اطلاعات و کمکهای بشردوستانه در ارائه پشتیبانی از تلاش عظیم انسانی مورد نیاز برای مقابله با حمله روسیه حیاتی بوده است. با گذشت سالها، اوکراین صنعت تسلیحاتی خود را ایجاد کرد که با تولید پهپادهای هوایی و دریایی که قابلیتهای مخرب ارتش آن را افزایش میداد، برجسته شد.
تلاشهای جنگی فراتر از خط مقدم گسترش یافته و به طور سیستماتیک آن دسته از جنبههای صنعت روسیه که از جنگ روسیه پشتیبانی میکنند و همچنین مهمات و سیستمهای نظارتیاست. این استراتژی نه تنها شامل تخریب کارخانههای مهمات و صنایع پشتیبان مرتبط بوده، بلکه از سال ۲۰۲۵، تشدید حملات به صنعت سوخت فسیلی شده است که به طور قابل توجهی به پریشانی اقتصادی این کشور کمک کرده است. تهاجم بهاری روسیه با تلفات بالای، تخریب داراییهای نظارتی هم در مناطق اشغالی اوکراین و هم در داخل روسیه و از دست دادن سرزمینهای قبلاً اشغالی شکست خورده است. کمک مالی اخیر اتحادیه اروپا به ارزش ۱۰۵.۵ میلیارد دلار برای اوکراین، بودجه کافی را در شرایط فعلی برای وارد کردن آسیب بیشتر به ارتش و اقتصاد روسیه حداقل برای بقیه سال و احتمالاً تا سال آینده تضمین میکند.
خاتمه
«اطلاعات نادرست»، اصطلاح مودبانه امروزی برای دروغگویی، بر بسیاری از لفاظیهای سیاسی و رسانههای اجتماعی فعلی، چه در اینجا و چه در جاهای دیگر، غلبه کرده است. در جامعه روسیه، از زمان آغاز حکومت شوروی در اوایل قرن بیستم، این عمل به حدی رواج یافته است که شناخت عمومی از آن برای چندین دهه وجود داشته است. پذیرش این شرایط با این درک ضمنی همراه بوده است که در عوض، قرارداد اجتماعی ضمنی، نویدبخش وجودی امن و پایدار برای مردم روسیه خواهد بود. واقعیتی تحریفشده بهطور طبیعی ایجاد میشود که در آن بیاعتمادی به یک هنجار تبدیل میشود و بدبینی زمانی غالب میشود که نتوان حقیقت و دروغ را از هم تشخیص داد. روسیه اکنون پس از سالها محدود کردن رسانههای مستقل، در فهرست آزادی مطبوعات جهانی ۲۰۲۶، رتبه ۱۷۲ را از بین ۱۸۰ کشور دارد. این امر منجر به از دست دادن منبع اصلی گفتمان عمومی در مورد رفتار دولت شده است. هنگامی که در نتیجه، حفاظهای نظارتی مناسب برای چنین حکومتی کنار گذاشته میشوند و فریب، زمینه را برای فساد روزافزون فراهم میکند، یک کلپتوکراسی متولد میشود و قرارداد اجتماعی شروع به انحلال میکند.

تصویر پوتین به عنوان یک رهبر قوی با افزایش سنش در حال تزلزل است. او یادگار واقعی گذشته شوروی خود است و در پوشش مبارزهای طولانی مدت علیه هیولای مورد نظر، ناتو، خود به یک هیولا تبدیل شده است. فساد دیرینه رژیم او، اثربخشی ارتش روسیه را تضعیف کرده و باعث سوء مدیریت چندین آژانس مسئول رفاه عمومی شده است . ترس از انتقام این ارباب تنها، الیگارشها و دولت او را تا حدی پشت سر خود نگه داشته است که به او اجازه داده شده است کشور را به سمت جنگی نسنجیده سوق دهد که اکنون ارتش آن را به شدت تضعیف کرده و اقتصاد آن را به فروپاشی نزدیک کرده است. نقطه شکست زمانی فرا میرسد که دیگر نمیتوان دروغ را تحمل کرد . ولادیمیر پوتین پس از 25 سال حکومت، ممکن است به تنهایی کشور خود را در مدت زمان کوتاهتری نسبت به آنچه چندین رهبر روسیه شوروی طی دهههای متمادی در قرن گذشته برای انجام همین کار صرف کردند، به یک پایان آشفته دیگر برساند. اینکه آیا میتوان از چنین فاجعهی تکرارشوندهای جلوگیری کرد یا خیر، بیشتر به وضعیت روانی این عامل منحصر به فرد جنگ و فساد بستگی دارد تا به آنچه از تمایل کشور برای مقابله باقی مانده است.
*فراسوی نیک و بد، فریدریش نیچه، ۱۸۸۶.
حق نشر متعلق به @Kost Elisevich, MD, PhD 2026 است. تمامی حقوق محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.