سه سال پیش، وقتی روسیه با حمله به اوکراین نیات امپریالیستی خود را آشکار کرد، با این باور بود که مردم اوکراین واقعاً هیچ کشوری از خود ندارند. همانطور که معلوم شد، برخلاف میل روسیه، اوکراینیها خلاف این فکر میکردند، و همین کافی بود تا آنها بیش از هزار روز جنگ وحشیانه را با نوعی اراده ملی که هر ملتی را به چالش میکشد، تحمل کنند. در این فرآیند، آنها خسارات سنگینی به ارتش روسیه وارد کردهاند، به طوری که اکنون روسیه برای حفظ یک تهاجم مؤثر در تلاش است، در حالی که اقتصاد جنگی آن در صورت ادامه روند فعلی، در معرض فروپاشی قرار دارد
فشار تورمی با نرخ بهره بالا همراه با کمبود نیروی کار و کاهش بهرهوری داخلی، روسیه را به سمت رکود تورمی سوق میدهد . تنها تصمیمگیرنده برای این مجموعه فاجعهبار از شرایط ، ولادیمیر پوتین، یک افسر دونپایه کاگب که به دیکتاتوری تبدیل شده و رهبریاش بر کشوری رو به ویرانی، ابدی به نظر میرسد، است. در این شرایط، مردم در قلمرو اوکراین که در حال حاضر تحت اشغال روسیه است، چه احساسی نسبت به پیوستن به یک دولت ورشکسته پس از تهاجم غیرقانونی و سوءاستفادههای مداوم آن خواهند داشت؟
بخش عمدهای از شرق اوکراین محل سکونت روس زبانانی بود که پیش از حمله به روسیه، نظر مثبتی نسبت به همسایه خود داشتند. پوتین به عنوان بخشی از توجیهات شکنجهآمیز خود برای این حمله، به دروغ دولت اوکراین را به آزار و اذیت روسهای قومی، دقیقاً مانند کاری که آدولف هیتلر قبل از حمله به چکسلواکی در سال ۱۹۳۸ با آلمانیهای قومی انجام داد. با وجود نیت خیر ظاهری پوتین برای این روسها، او با گلولهباران بیهدف.

تا پایان سال ۲۰۲۴، بیشتر ۱۲۴۵۶ مرگ غیرنظامیان در اوکراین ناشی از تهاجم روسیه در شرق اوکراین رخ داده است. سربازان او به غیرنظامیان تجاوز و آنها را اعدام کردهاند، کودکان را ربودهاند، اموالشان را دزدیدهاند و به طرق دیگر مردم را.
در ماه مه ۲۰۲۲، تنها سه ماه پس از جنگ، ۸۲٪ از مردم نسبت به روسیه و رژیم آن نگرش منفی داشتند، در حالی که ۸۱٪ طرفدار پیوستن به اتحادیه اروپا (EU) و ۷۱٪ خواهان افزایش امنیت با پیوستن به ناتو بودند. در کمال تعجب، در سپتامبر ۲۰۲۲، روسیه خود را موظف به الحاق سرزمینهای نیمه اشغالی (یعنی استانها) زاپوریژیا و خرسون در جنوب شرقی اوکراین دانست. این پس از رأیگیری عمومی بود که به ترتیب ۹۳٪ و ۸۷٪ از افرادی که به تازگی مورد حمله قرار گرفته بودند، طرفدار الحاق بودند. در همان زمان، شوخیهای مشابهی در سرزمینهای شرقی لوهانسک و دونتسک رخ داد که نتایج حتی پرشورتر ۹۸٪ و ۹۹٪ اعلام شد. این اعداد از نوعی هستند که ما را به یاد چندین موفقیت انتخاباتی در طول ۲۵ سال میاندازند که حکومت دیکتاتوری او را در روسیه تضمین کرد. اقتدار بسیار متمرکز او منجر به ظهور رژیمی به طور فزاینده سرکوبگر شده است که قوه قضائیه را مطیع خود کرده، رسانههای مستقل را غیرفعال کرده و ثروت را در دست گروهی از نخبگان جامعه متمرکز کرده است. همین اقتدار است که اکنون روسیه سردرگم را به سمت یک اقدام جنایتکارانه تجاوزکارانه سوق داده است.
خودِ این تهاجم نیز دشواریهای خود را داشته است. تخمین تلفات نیروهای روسی (یعنی کشته، مفقود و زخمی) در طول سه سال گذشته اکنون از ۸۷۰۰۰۰ نفر فراتر رفته است، در حالی که تلفات تجهیزات شامل بیش از ۱۰۱۸۰ تانک، ۲۱۱۷۰ خودروی زرهی جنگی، ۲۳۶۷۰ سامانه توپخانه، ۳۷۰ هواپیما، ۳۳۱ بالگرد و موارد بسیار بیشتری از جمله بیش از یک سوم ناوگان دریای سیاه روسیه است که همگی بازگشت سرمایه کمی برای تولید خود داشتهاند. دستاوردهای ارضی حاصل شده در اوکراین در معرض تغییر است و تا به امروز در مقایسه با تلاشی که برای دستیابی به آنها صورت گرفته، ناچیز بوده است. در سال گذشته، اوکراینیها خاک روسیه را در کورسک تصرف کردند و با تلفاتی بالغ بر ۴۰۰۰۰ نفر، از جمله ۱۶۰۰۰ کشته، کرملین را تحقیر کردند، در حالی که متحدان کره شمالی آنها ۴۰۰۰ کشته داده، یک تیپ کامل را از دست دادهاند و دو تیپ باقی مانده را بدون توانایی جنگی.

وضعیت در روسیه به دلیل بیتوجهی اجتماعی، کمتر مثالزدنی بوده است. نابرابری درآمدی یکی از بدترینها در جهان است، به طوری که 10 درصد بالای روسها تقریباً نیمی از درآمد ملی قبل از مالیات این کشور را در اختیار دارند. در واقع، تا سال 2017، 10 درصد ثروتمندترین افراد روسیه، 87 درصد از ثروت فدراسیون روسیه (RF) را در اختیار داشتند. در یک نظرسنجی در همان سال، 45 درصد از روسها فقر را مشکل اصلی کشور میدانستند و نزدیک به 20 میلیون روس پول کافی برای زندگی ندارند.
حمله روسیه به اوکراین، قدرت سیاسی بیشتری را در یک طبقه نخبه تجدید ساختار یافته متمرکز کرده است، در حالی که تحریمهای بینالمللی تنها به افزایش نابرابری درآمدی که از قبل تثبیت شده بود، منجر شده است. ظهور مشاغل خانوادگی جدید با ارتباطات سیاسی که در آن ثروت به طور فزایندهای بین اعضای خانواده توزیع میشد و در معرض نظارت عمومی در روسیه قرار نمیگرفت، همانطور که پیشبینی میشد، منجر به کاهش نوآوری و بهرهوری شده است که رکود اقتصادی را در تعدادی از بخشها ایجاد کرده است. تا سال 2022، شکاف درآمدی به طور قابل توجهی افزایش یافته بود، به طوری که روسهایی که بیش از 2075 دلار در ماه درآمد داشتند، 0.5٪ از جمعیت را تشکیل میدادند، در حالی که 68٪ از جمعیت کمتر از 415 دلار در ماه.
اقتصاد جنگی پوتین باعث شده است که هزینههای نظامی فعلی روسیه برای سال ۲۰۲۵ به ۶.۳٪ از تولید ناخالص داخلی آن افزایش یابد و هزینههای دفاعی را ۲۵٪ افزایش داده و به ۱۴۵ میلیارد دلار برساند که تقریباً یک سوم از کل هزینههای بودجه ۴۴۶ میلیارد دلاریتشکیل میدهد. ۳۸ میلیارد دلار دیگر برای تأمین مالی سازمانهای پشتیبانی نظامی و امنیتی مورد نیاز است که کل هزینههای مربوط به صنعت جنگ را به تقریباً ۴۱٪ یا ۱۸۳ میلیارد دلار افزایش میدهد. هزینه جنگ روسیه از ۵۹ میلیارد دلار هزینه در سال ۲۰۲۲، اولین سال درگیری، به طور قابل توجهی افزایش یافته است. در مقایسه، هزینههای مراقبتهای بهداشتی در سال ۲۰۲۵ به میزان ناچیز ۰.۸۷٪ از تولید ناخالص داخلی یا ۲۰ میلیارد دلار خواهد رسید. در طول جنگ اوکراین، گزارشهایی مبنی بر افزایش تعداد موارد بیماریهای عفونی از جمله کووید، وبا، سل و HIV/AIDS در سراسر فدراسیون روسیه در یک سیستم مراقبتهای بهداشتی که همچنان توسعه نیافته است. این فقدان سرمایهگذاری داخلی، به نوبه خود، پذیرش نابرابریهای اقتصادی کنونی توسط مردم را که به خاطر آن آزادیهای شخصی خود را به رژیم واگذار کردهاند، از بین میبرد و نارضایتی را در داخل کشور دامن خواهد زد.
ظاهراً درآمد روسیه از صادرات اولیه سوخت فسیلی در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ نزدیک به ۸۷۶ میلیارد دلار ، اگرچه بسیاری از اطلاعات عمومی در مورد بخش انرژی این کشور از دید پنهان مانده و تنها به صورت غیرمستقیم تعیین شده است. بر اساس چنین معیارهایی، افزایش ۲۸ درصدی درآمدها نسبت به سال گذشته برای سال ۲۰۲۴ تعیین شده است که در آن نفت و گاز اکنون ۳۰ درصد از کل درآمد بودجه را تشکیل میدهند. تطبیق این نتیجه با گزارشهای مربوط به کاهش تقریباً ۱۰ درصدی صادرات نفت که به حملات متعدد اوکراین به پالایشگاههای نفت روسیه و تشدید بیشتر تحریمهای غرب.

به نظر میرسد عامل مبهم، تجارت طلا بوده است. روسیه پس از چین، دومین تولیدکننده طلا در جهان است و تولید خود را افزایش داده است. روبل آن در اوایل سال 2022، تقریباً همزمان با حمله، به استاندارد طلا تغییر یافت . ذخایر طلای روسیه در معاملات داخلی و خارجی با تجارت طلا در بورسهای مختلف شمش طلا مورد استفاده قرار گرفته و روسیه را از دستکاریهای مالی جهانی مصون نگه داشته است. مانند سایر کالاها، قیمت طلا نیز در نوسان است. ایده تکیه بر طلا برای معاملات جهانی برای جلوگیری از تحریمهای بینالمللی، بیشتر نشانهای از ناامیدی روسیه از امید دور از دسترس این کشور است که طلا در آینده نزدیک از دلار آمریکا به عنوان ارز تجاری جهانی ترجیحی پیشی بگیرد.
چه بخواهیم اظهارات پوتین در مورد تابآوری اقتصاد روسیه در مواجهه با تحریمهای بینالمللی را بپذیریم و چه بخواهیم با توجه به اکراه کرملین در انتشار دادههای اقتصادی حیاتی، صحت آنها را زیر سوال ببریم، چشمانداز آینده نزدیک چندان هم مبهم نیست. اقتصاد زمان جنگ روسیه با گرو گذاشتن آیندهاش تأمین مالی شده است تا بتوان انتظار تسویه حساب داشت. حقوق کارگران در صنعت نظامی به شدت افزایش یافته است، در حالی که کمبود نیروی کار باعث شده صنایع داخلی کمتر از ظرفیت خود کار کنند و قادر به تأمین تقاضا نباشند. افزایش واردات خارجی ناشی از آن، ارزش روبل را کاهش داده و تورم را تشدید کرده است . ذخایر نقدی صندوق ثروت ملی از ۱۱۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۳۱ میلیارد دلار تا پایان سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. دستمزد و مزایای کارگران و مستمریبگیران بخش دولتی به جای قیمتهای داخلی که از ۲۰ درصد فراتر رفتهاند، با نرخ تورم رسمی ۹ درصد تلفیق میشود . از قضا، بازار مسکن با پرداختهای هنگفتی که به پرسنل نظامی با پاداشهای ثبت نام ۱۱۰۰۰ دلاری و درآمد سالانه ۳۴۰۰۰ تا ۵۳۰۰۰ دلار داده میشود، پابرجا مانده است.
دولت ترامپ تصمیم گرفته است که اکنون تا حد زیادی با روسیه و محور رژیمهای اقتدارگرای آن، ظاهراً برای کسب نفوذ بر چین ، همسو شود. بدون شک دلایل دیگری نیز برای آنچه که اکثراً آن را اقدامی عجیب برای یک رئیس جمهور ایالات متحده میدانند، وجود دارد . تلاش ترامپ برای اخاذی از رئیس جمهور زلنسکی به خاطر حقوق معدنی اوکراین، تمایل او را برای سود بردن از شرایط وخیم یک کشور دیگر روشن کرده است. انتخاب عجیب ترامپ در « دیکتاتور » خواندن زلنسکی و تلاش برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در حالی که اوکراین درگیر جنگ است، پژواک لفاظیهای پوتین است. البته، انتخابات ریاست جمهوری در اوکراین به پوتین این فرصت را میدهد تا در نتیجهای مطلوب برای روسیه دخالت کند و بر آن تأثیر بگذارد. همچنین واضح است که پوتین قصد ندارد از سرزمینهای نیمه اشغالی شرق و جنوب شرقی اوکراین، از جمله کریمه، دست بکشد ، اقدامی که به نظر میرسد خود ترامپ از آن حمایت میکند.
اگر با نزدیک شدن سریع روسیه به نقطه اوج اقتصادی، راه حلی برای این مناقشه حاصل شود، هزینههای پرسنل نظامی قطعاً متوقف خواهد شد. تورم به سرعت مزایای انباشته شده توسط این کهنه سربازان را از بین میبرد و آنها نیز خود را در جامعهای بدون رفاه عمومی که زمانی در سالهای قبل از جنگ برایشان فراهم بود، خواهند یافت. در مورد کسانی که در شرق اوکراین جنگزده و تحت اشغال روسیه زندگی میکنند و اکنون خود را در معرض نفوذ مداوم روسیه میبینند، اوضاع بسیار بدتر خواهد بود زیرا آنها بودجه کافی برای بازسازی جامعه خود نخواهند داشت. این با شرایط بقیه اوکراین که در آن غرامتها از قبل برنامهریزی شدهاند، در تضاد خواهد بود. وضعیت بسیار شبیه به وضعیتی خواهد بود که برای آلمان پیش آمد، زمانی که پس از جنگی ۸۰ سال پیش، خود را به یک بلوک متفقین غربی و یک بلوک شوروی شرقی تقسیم شده یافت.
بنابراین، این سوال همچنان باقی است که آیا برگزاری یک همهپرسی تحت مدیریت یک کمیسیون بینالمللی مورد تایید سازمان ملل متحد که به مردم آن دسته از سرزمینهای اوکراین که به طور غیرقانونی توسط روسیه ضمیمه شدهاند، حق حیات به دلخواه خود را بدهد، توصیه نمیشود؟ این حق، طبق منشور سازمان ملل متحد، مستلزم خودمختاری است و این حق باید فراتر از هوسهای مستبدان اعلام شود.
حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2025 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.