جنگ تجاوزکارانه روسیه در اوکراین با تلاقی عوامل متعددی احاطه شده است، برخی آشکار و برخی نه چندان آشکار، که هر کدام اهمیت پویا و متغیر خود را دارند. نکتهای که در مورد هرج و مرج وجود دارد، غیرقابل پیشبینی بودن نسبی آن در شرایط حاد است. این غیرقابل پیشبینی بودن، پیشبینی اینکه کجا و چه زمانی به نقطه بحرانی میرسد که پایان درگیری را دیکته میکند یا مسیری روشن و اجتنابناپذیر را برای آن پایان تعیین میکند، دشوار میکند.
هرگونه بحث کافی برای پیشبینی نتیجه یک جنگ باید فراتر از استدلالهای مربوط به قدرت نسبی نظامی (یعنی برتری عددی رزمندگان و تسلیحات) باشد و عواملی را در نظر بگیرد که به پایداری اقتصادی، احساسات و اراده عمومی، نارضایتیهای تاریخی آشکار شده، اعتماد به رهبری، اتحادهای حمایتی و عرصه ژئوپلیتیک مربوط میشوند. تأثیر فردی، تغییر یا ترکیب آنها و زمان تحویل، پیامدهای قابل توجهی برای متجاوز دارد. جنگ ولادیمیر پوتین دقیقاً چنین موضوعی است. این جنگ خود را در یک بنبست نظامی آشکار در میدانی کشتار که ما آن را شرق اوکراین مینامیم، یعنی سرزمینهای دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا، که پوتین احمقانه عجله کرد تا آنها را به عنوان اتباع فدرال روسیه اعلام کند، به همان روشی که کریمه را اینگونه میدانست، قرار دارد. تقصیر این بنبست به گردن بیکفایتی نظامی و پاسخ سست غرب به درخواستهای اوکراین برای تحویل به موقع تسلیحات تهاجمی حیاتی است.

جنگ در ۲۴ فوریه به دومین سال خود نزدیک میشودو پیشبینیها حاکی از ادامهی یک کشمکش بیرحمانه و در نهایت یک «توافق مذاکرهای» اجتنابناپذیر است که طبق گزارشهای منتشر شده، شامل تسلیم واقعی قلمرو حیاتی اوکراین و مردم آن به یک جنایتکار بینالمللی، رژیم دزدسالار او و یک سیستم حکومتی شکستخورده است. قبل از رسیدن به این توافق نه چندان ایدهآل، باید در مورد کلیت وضعیت فعلی شفافسازی شود، و این با در نظر گرفتن جزئیات چندین عنصر مهم در تعادل است.
مشارکت نظامی
به دلایلی که مربوط به خطای گزارش واقعی، تکرار و سوگیری انگیزه است، نمیتوان به طور مطلق به تعداد تلفات جنگ از منابع بیشمار موجود فعلی اعتماد کرد. گاهی اوقات میتوان از طریق ارزیابی جامع دادههای منابع متعدد و در عین حال سنجش تأثیر سوگیری در دادههای منابع گزارششده به صورت جداگانه، به تخمین معقولی از میزان تلفات که بسیار متنوع است، دست یافت. به عنوان مثال، یک مطالعهکه در فوریه 2023 پس از سال اول جنگ روسیه تکمیل شد، در مدل خود مشخص کرد که تلفات پرسنلی روسیه با نسبت 5.53 به 1 (76687 در مقابل 17223) به میزان قابل توجهی از تلفات اوکراینی بیشتر بوده است. تا 21 سپتامبر 2022، هفت ماه پس از جنگ، روسیه تلفات پرسنلی 5937 رزمنده را گزارش کرد، در حالی که مدل استنفورد، بر اساس گزارش تعدادی از منابع، تلفات 31532 نفر را تخمین زده بود. پنج ماه بعد، با پایان سال، این مدل ۴۵۱۵۵ کشته دیگر از روسها را اضافه کرد و به عددی رسید که به ۱۱۰۰۰۰ تلفات (یعنی کشته و زخمی) از اسناد اطلاعاتی با استناد به سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) بسیار نزدیکتر بود. تخمینهای واقعی ایالات متحده از تلفات روسها در آن زمان ۲۰۰۰۰۰ نفر بود.
نکته قابل توجه در این مطالعه، عدم وجود سوگیری سیستماتیک در هیچ یک از گزارشهای اوکراینیها در مورد تلفات نظامی خودشان است. تخمینهای بهروز شده تا به امروز از تلفات روسیه برای اهداف این مقاله، از گزارشهای گزارش شده توسط نیروهای مسلح اوکراین (AFU) به عنوان قابل اعتمادترین آنها گرفته شده است، با این شرط که برخی تخمینها بیش از حد درک شوند. توجیه در اینجا باید به این احتمال توجه داشته باشد که برای اوکراین، گزارش دقیق تلفات روسیه، چه شاهد و چه تخمین زده شده، برای ارزیابی اثربخشی نظامی خود، با توجه به محدودیتهای منابع خود، حیاتیتر است. از سوی دیگر، برای روسیه، به عنوان متجاوز، احتمال بیشتری وجود دارد که شواهدی از برتری تاکتیکی فرضی و مورد انتظار را در اختیار عموم قرار دهد تا حمایت مورد نیاز خود را حفظ کند، تلاشهای جذب نیرو را ارتقا دهد و از قرار گرفتن در معرض عملکرد نظامی ناکافی خود در جهان جلوگیری کند.
اگرچه ارتش روسیه در سال گذشته نشانههایی از بهبود در هدایت جنگ نشان داده است، اما این تغییر اخیراً عمدتاً در استراتژی دفاعی، که برای یک متجاوز ویژگی عجیبی است اما با توجه به تهدید از دست دادن زمینهای بیشتر به دلیل شکستهای تهاجمیاش. گزارشهای اخیر AFU نشان میدهد که مرگ و میر جنگی تا 14 ژانویه 2024 به 371000 نفر نزدیک شده است. اسناد اطلاعاتی ایالات متحده که از طبقهبندی خارج شدهاند، تلفات روسیه، شامل کشته و زخمی، را تا دسامبر 2023، 315000 نفر ارزیابی کردهاند و افزودهاند که تلفات پرسنل و تسلیحات باعث شده است که نوسازی ارتش آن 18 سال به عقب برگردد.
برای بازیابی قدرت، استانداردهای استخدام کاهش یافت و مردان «تا حدی سالم» اکنون به همراه محکومین و افراد قبلاً در لیست سیاه،. بدتر از همه، آموزش محدود ارائه شده، به ناچار شانس زنده ماندن در نبرد را کاهش داد و اکنون به نظر میرسد که مرگ و میر جنگی را در طول زمان تسریع کرده است. میانگین بقای یک سرباز تازه استخدام شده روسی به ۴.۵ ماه کاهش مییابد. افزایش تلاش برای استخدام، به ویژه هنگامی که نابرابریهای منطقهای و نژادی در بین کسانی که واقعاً ثبت نام شدهاند، آشکار میشود، تهدید میکند که احساسات عمومی را در جهت منفی سوق دهد.
تسلیحات روسیه نیز به طور مشابه از عواقب استراتژی تهاجمی نسنجیده روسیه رنج برده است، به طوری که AFU تلفات بیش از 11300 خودروی زرهی (APV)، 6000 تانک، 8700 سامانه توپخانه و تقریباً 1000 سامانه راکتانداز چندگانه (MLRS) خبر داده است. تخمینها باز هم با منابع دیگر بسیار متفاوت است. با این حال، یک متاآنالیز از گزارشهای تلفات نظامی در طول سال اول جنگ، تلفات تخمینی 3380 تانک روسی را مطابق با تخمین AFU گزارش شده برای جنگ با نزدیک شدن به مرز دو سال نشان داد. در نتیجه، چندین مدل قدیمی دوران شوروی از انبار خارج شده تا برای تکمیل استقرار در اوکراین، نوسازی شوند.
به همین ترتیب، کارزار هوایی روسیه با از دست دادن بیش از ۳۲۰ هواپیما و تقریباً به همین تعداد بالگرد، به خوبی پیش نرفته است. از جمله این موارد، میتوان به نابودی ۲۶ جنگنده بمبافکن سوخوی Su-34 از ناوگانی با کمتر از ۱۵۰ فروند اشاره کرد. حداقل پنج جنگنده نسل چهارم Su-35S از دست رفته و یک فروند دیگر نیز توسط آتش «خودی» موشک سامانه دفاع هوایی S-300 روسیه در جنوب اوکراین از بین رفته است. در اوت ۲۰۲۳، یک تیم عملیات ویژه اوکراینی یک بمبافکن استراتژیک توپولف Tu-22M3 را منهدم و دو فروند دیگر را در یک عملیات زمینی در عمق خاک روسیه از کار انداخت. تا تابستان ۲۰۲۳، بین ۸۴ تا ۱۳۰ فروند از تقریباً ۹۰۰ هواپیمای تاکتیکی روسیه از دست رفته بود . در ژانویه ۲۰۲۴، یک هواپیمای هشدار و کنترل زودهنگام هوابرد (AWAC) بسیار ارزشمند Beriev A-50 روسی که در هدفگیری حملات موشکی دوربرد و تشخیص زمان فعال شدن سیستمهای دفاع هوایی استفاده میشود، بر فراز دریای آزوف منهدم شد . یک هواپیمای فرماندهی ایلیوشین IL-22M همراه که برای نظارت بر عملیات نظامی نیز استفاده میشد، در همان حمله آسیب گسترده و احتمالاً جبرانناپذیری به باله دم و بدنه خود دید . نیروی مزدور واگنر روسیه خود مسئول سرنگونی یک هواپیمای IL-22M و همچنین چندین هلیکوپتر ترابری و تهاجمی در جریان شورش خود در اواخر بهار 2023 بود. یک هواپیمای آواکس A-50M دیگر از نوع Beriev در فوریه 2023 توسط یک حمله پهپادی توسط پارتیزانهای بلاروسی در یک فرودگاه در نزدیکی مینسک منهدم شد. گزارش شده است که تنها 9 هواپیمای استراتژیک از این نوع در نیروهای دفاع هوافضای روسیه در حال خدمت فعال هستند.

علیرغم غیبت کشتیهای جنگی اوکراینی در دریای سیاه، استراتژیهای متنوعی که اوکراین به کار گرفته است، با حذف ۲۴ کشتی جنگی، از جمله روستوف نا دونو، یک زیردریایی دیزلی-الکتریکی کلاس کیلو که در سال ۲۰۱۴ به بهرهبرداری رسید، عملاً حضور دریایی روسیه را کاهش داده است. از دیگر تلفات قابل توجه میتوان به غرق شدن مسکوا، یک رزمناو موشکانداز هدایتشونده و ناوچه پرچمدار ناوگان دریای سیاه روسیه در بهار ۲۰۲۲، نووچرکاسک، یک کشتی تهاجمی آبی-خاکی بزرگ، و همچنین یک مینروب، سه کشتی فرود، سه ناوچه فرود کوچکتر و نه قایق گشتیاشاره کرد. ناوچه روسی، دریاسالار ماکاروف، پس از غرق شدن مسکوا به عنوان ناوچه پرچمدار ناوگان دریای سیاه منصوب شد، اما آن نیز در حملهای جداگانه در اکتبر ۲۰۲۲ به شدت آسیب دید و تا سپتامبر ۲۰۲۳، همچنان غیرقابل مانور باقی ماند.

گویی برای همگامی با از دست دادن رزمندگان خود، رهبری نظامی با از دست دادن هفت ژنرال. در ژوئیه 2023، سپهبد اولگ تسوکوف از ارتش 58ترکیبی و معاون فرمانده منطقه نظامی جنوبی در یک حمله موشکی. بدتر از همه، روز بعد، سرلشکر ایوان پوپوف، فرمانده ارتش 58،به دلیل انتقاد از نحوه اداره جنگ از فرماندهی برکنار شد. پوپوف در ادامه از مقامات ارشد نظامی روسیه از جمله رئیس ستاد ارتش روسیه، والری گراسیموف، و وزیر دفاع، سرگئی شویگو، انتقاد کرد. این رسوایی پس از شورش گروه مزدور واگنر به رهبری یوگنی پریگوژین در ماه قبل رخ داد و در نهایت به ترور توسط پوتین منجر شد. یکی دیگر از پیامدهای این شورش، برکناری ژنرال سرگئی سوروکین، رئیس نیروهای هوافضای روسیه و فرمانده کل سابق نیروهای روسی در اوکراین، به دلیل ارتباطش با فرد متوفی بود.
ستاد نیروی دریایی ناوگان دریای سیاه در سواستوپل در سپتامبر 2023 مورد حمله قرار گرفت و چندین افسر کشته شدند . اخیراً یک افسر عالی رتبه، سرلشکر ولادیمیر زاوادسکی، که در نوامبر 2023 توسط یک مین زمینی روسی اعزام شده بود ، معاون فرمانده سپاه چهاردهم ارتش در شرق اوکراین بود . در میان افسران رده پایین که از آغاز جنگ کشته شدهاند، 58 سرهنگ و 176 سرهنگ دوم وجود دارد . در میان دومی، سرهنگ وادیم نیلیویچ، فرمانده یک هنگ اطلاعات سیگنال، در غرب کریمه، جایی که طبق گزارشها تمرکز سیستمهای راداری و ضد موشکی در بالاترین سطح بود ، قرار داشت. ساختار فرماندهی ارتش روسیه به گونهای است که از دست دادن رهبری واحد منجر به درجهای از بینظمی موقت میشود، زیرا واحدها برای عملکرد مستقل آموزش ندیدهاند . وقتی رهبری با چنین نظمی از دست میرود و افسران بیتجربه به رتبههایی ارتقا مییابند که برای آن آمادگی ندارند، «مه جنگ» کلاوزویتس به سرعت بر میدان نبرد فرود میآید و منجر به عواقب فاجعهباری میشود که شاید قبلاً شاهد آن بودهایم.
روحیه در ارتش روسیه با صحبتهای آشکار سربازان در مورد بدبختی خود در خط مقدم، بیکفایتی رهبری و تمایلشان به تسلیم ، تضعیف شده است . میزان فرار از خدمت در سالهای 2022 و 2023، به ترتیب نسبت به آمار قبل از جنگ، دو برابر و سه برابر شده است ؛ برخی از فراریان حتی آماده شهادت دادن به جنایات جنگی روسیه در اوکراین هستند. فعالان روسی در تفلیس، گرجستان، پروژه Idite Lesom ("از طریق جنگل بروید") را برای کمک به روسهایی که مایل به فرار هستند، ایجاد کردهاند و متوجه افزایش 89 درصدی، از 305 به 577 درخواست، فقط از تابستان تا پاییز 2023، شدهاند .
اقتصاد روسیه
بررسی مفصلی از عملکرد پوتین در جبهه داخلی در رابطه با مراقبتهای بهداشتی و سایر دغدغههای اجتماعی-اقتصادی در مقالات قبلی موجود است. در ادامه، مروری بر اقتصاد، از آنجا که ممکن است به تلاشهای جنگی روسیه مربوط باشد، خواهیم داشت.
در مورد گزارش وضعیت اقتصاد روسیه و نحوه برداشت غرب از آن، اختلاف نظر وجود دارد. این اختلاف نظر تا حد زیادی به امتناع پوتین از افشای شاخصهای اقتصادی که گزارشهای مربوط به وضعیت اقتصادی روسیه را تأیید میکنند، مربوط میشود، در حالی که او به رویه آشنای خود در انتشار اطلاعات نادرست. عدم شفافیت، که مشخصه اکثر رژیمهای اقتدارگرا است، اساس قصد آنها برای گمراه کردن. یکی از جنبههای ضروری نمایش پوتین در این زمینه، تضعیف سرویس آمار دولتی فدرال روسیه، روساستات، با قرار دادن کنترل این آژانس در دست عوامل سیاسی. در نتیجه، تأثیر تحریمهای جهانی اعمال شده بر روسیه در سال 2022 ضعیف جلوه داده شد و جای تعجب نیست که حداقل در فاصله زمانی کوتاه، اقتصاد روسیه، طبق گزارش حسابداری ارائه شده به صندوق بینالمللی پول (IMF)، تنها 2.2 درصد کوچک شد، که بسیار کمتر از پیشبینیها بود.
این نتیجه منجر به انتقادات اولیه مورد انتظار در مورد ناکارآمدی تحریمها و ناتوانی در تغییر روند وقایع در حال وقوع شد. این امر به بستری برای کسانی که با پوتین دوست بودند تبدیل شد تا تابآوری اقتصاد روسیه را تبلیغ کنند و از ناراحتی اجرای تحریمها برای ملتهای خود ابراز تاسف کنند. در واقع، همانطور که آگاته دمارایس، عضو ارشد سیاستگذاری در حوزه ژئواکونومیک در شورای روابط خارجی اروپا و ستوننویس فارین پالیسی، ارقام رشد روسیه بر اساس پیشبینیهای منتخبی بود که فقط نتایج مثبت را برای گمراه کردن صندوق بینالمللی پول. صندوق بینالمللی پول در ابتدا انقباض ۸.۵ درصدی را برای اقتصاد روسیه پیشبینی کرده بود. مطمئناً، تا حدی، نتیجه پیشبینی شده با افزایش تولید جنگی روسیه کاهش یافت، اگرچه تسلیحات جدید آشکارا هیچ کاری برای بهبود استانداردهای زندگی روسیه، به ویژه در جوامع روستایی آن، انجام نداد و هیچ بازده واقعی سرمایهگذاری را برای میزان خسارات مادی متحمل شده.
نگرانیها در مورد ارزیابی صندوق بینالمللی پول از اقتصاد روسیه تا سال دوم جنگ ادامه داشته است. تخمینهای این صندوق ممکن است بیشتر به دلیل نفوذ یک عضو ارشد روسی هیئت اجرایی صندوق بینالمللی پول بوده باشد تا تمایل به تحقیق تا حد امکان در مورد عوامل متعددی که سلامت اقتصاد یک کشور را تحت تأثیر قرار میدهند - جریان سرمایه، مصرف برق، تولید نفت و گاز، سرمایهگذاری خارجی، دادههای وام، صورتهای مالی شرکتها و تجارت خارجی - برای به دست آوردن معیاری مستقل از وضعیت . در واقع، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) مسائلی را در مورد کاهش صادرات کالا، کاهش درآمد حاصل از سوختهای فسیلی، خروج چندین شرکت بزرگ چندملیتی و مسدود کردن ۷۰ درصد از داراییهای سیستم بانکی روسیه به مبلغ ۳۲۶.۱۳ میلیارد دلار (USD) و ۲۱.۷۴ میلیارد دلار دیگر (USD) داراییهای متعلق به بیش از ۱۵۰۰ فرد و نهاد تحریمشده مطرح کرد.
در دو سال گذشته، تلفات حیرتانگیزی در تسلیحات روسیه رخ داده است. برای سنجش هزینه این جنگ از نظر سختافزار نظامی، بررسی هزینه تولید برخی از عناصر قابل توجهتر جنگ که در این درگیری از دست رفتهاند، به دلار آمریکا، چشماندازی از این موضوع ارائه میدهد. ناوگان دریای سیاه را از دست داده . تخمینها برای از دست دادن کشتیهای اصلی دریایی مانند رزمناو موشکانداز هدایتشونده مسکوا (750 میلیون دلار)، زیردریایی کلاس روستوف نا دونو کیلو (300 میلیون دلار) و کشتی تهاجمی آبی-خاکی نووچرکاسک (85 میلیون دلار) به بیش از یک میلیارد دلار آمریکا میرسد. با در نظر گرفتن جایگزینی چنین کشتیهایی با هزینههای امروزی، یک نمونه قابل توجه، نووچرکاسک است که در سال 1987 به بهرهبرداری رسید. هزینه بهروز شده آن حدود 280 میلیون دلار خواهد بود که سه برابر قیمت اولیه است. از دست دادن تناژ ناوگان دریای سیاه تا به امروز قابل توجه بوده است و بخشی یا تمام آن در شرایط فعلی غیرقابل جبران است.

وضعیت میدانی نیز به همین ترتیب طاقتفرسا بوده است. سه سامانه موشکی S-400 روسی که هر کدام بیش از 600 میلیون دلار قیمت دارند، نابود شدهاند . از تانکهای روسی مستقر در اوکراین، تعداد قابل توجهی از آنها T-72 و مدلهای پیشرفتهتر T-90 بودهاند که به ترتیب قیمت خرید آنها 1.2 میلیون دلار و 4.5 میلیون دلار بوده است. در طول 19 ماه اول جنگ، 50 تانک T-90M و 34 تانک T-90A از کل تعداد تانکها از بین رفتند که تقریباً 378 میلیون دلار ارزش داشت. به نظر میرسد از دست دادن خودروهای زرهی (APV) با برآورد تلفات مرتبط است و در مورد روسیه، طبق گزارش AFU، بیش از 11300 APV از رده خارج شدهاند. تعدادی از جدیدترین APV های روسی مورد استفاده در اوکراین، مدلهای BTR-80 و BTR-90 هستند، اگرچه چندین مدل بسیار قدیمیتر دوران شوروی مانند BTR-50 که اولین بار در سال 1954 به کار گرفته شد، نیز شناسایی شدهاند . با توقف تولید BTR-80، قیمت هر دستگاه BTR-90 از یک دهه پیش به 340،000 دلار رسیده است . به این ارقام، هزینه مربوط به از دست رفتن گزارش شده بیش از 11600 وسیله نقلیه پشتیبانی روسی و تانکرهای سوخت مورد نیاز برای ادامه جنگ نیز اضافه میشود. سرمایهگذاری مورد نیاز برای جایگزینی تلفات مداوم عناصر نقلیه به تنهایی در نبرد زمینی، چه تولید داخلی و چه خریداری شده از جای دیگر، هرگونه آمادگی تهاجمی را در زمانی که بیش از یک چهارم ذخایر تجهیزات نیروهای زمینی روسیه از بین رفته است، به چالش میکشد. محدودیتهای موجود در ساخت تسلیحات جدید با هرگونه کمبود قطعات به دلیل تحریمها نیز به همان اندازه چالش برانگیز است.
در جنگ هوایی، از دست دادن دو فروند هواپیمای آواکس Beriev A-50 با هزینه ۳۳۰ میلیون دلار ، یک فروند هواپیمای فرماندهی و کنترل Ilyushin IL-22M با هزینه تخمینی ۳۶ میلیون دلار در بهار ۲۰۲۳ و یک فروند دیگر اخیراً، شش جنگنده Su-35 با قیمت واحد ۸۵ میلیون دلار که بالغ بر ۵۱۰ میلیون دلار میشود و ۲۶ جنگنده Su-34 با قیمت واحد ۵۰ میلیون دلار که بالغ بر ۵۲۰ میلیون دلار دیگر میشود، تا حدودی تصوری از هزینه انجام شده برای انجام یک جنگ هوایی در اوکراین را ارائه میدهد. تلفاتی به این بزرگی که تنها بر اساس ارزیابی جزئی از کارزار هوایی روسیه صورت میگیرد، منجر به سوالاتی در مورد استفاده از هواپیماهای باقی مانده و پرهزینهتر آن میشود.
هزینههای جاری نظامی عمدتاً صرف تولید یا خرید تجهیزات نظامی و همچنین پرداخت به سربازان زخمی و خانوادههای کشتهشدگان در جنگ خواهد شد. ناکارآمدیها و رویههای فاسد صنایع روسیه و همراه با آن، عدم سودآوری چندین شرکت دولتی آن، به هزینههای مورد نیاز برای ادامه جنگ کمک خواهد کرد. به طرز شگفتآوری، غول صنایع دفاعی، روستک، در طول جنگ در سال ۲۰۲۲ سود کمتری نسبت به سال ۲۰۲۰ کسب کرد و شرکت کشتیسازی یونایتد نیز حدود ۲۲۴ میلیون دلار در سال ۲۰۲۲ ضرر کرد.
پوتین در راستای تلاشهایش برای ترسیم تصویری از رفاه اقتصادی روسیه، در حالی که اقتصاددانان منطقیتر خلاف این را فکر میکنند، مدعی است که اقتصاد «بهتر از آنچه قبلاً انتظار میرفت» است و بار دیگر بدون گزارش کافی از جزئیات مربوط به این اعلامیه، به روندهای مطلوب در تولید ناخالص داخلی و تورم در تابستان 2023 اشاره میکند. تا به امروز، افزایش تولید ناخالص داخلی روسیه عمدتاً ناشی از افزایش هزینههای دولت برای جنگ و زیرساختها بوده است. بودجه دفاعی از 2.7 درصد تولید ناخالص داخلی در قبل از جنگ 2021 به 3.9 درصد در سال 2023 افزایش یافته و در سال 2024 با بیش از 70 درصد افزایش به 6 درصد تولید ناخالص داخلی یا درآمدی معادل 349 میلیارد دلار میرسد که ظاهراً حدود یک سوم آن توسط بخش نفت و گاز پرداخت میشود . تحریمهای جهانی بسیار تنبیهی بودهاند و بازارهای مالی و چندین بازار صادراتی برای کالاهای روسی بسته شدهاند. اقتصاد رکودزدهای با هزینههای فزاینده فعالیتهای تجاری به وجود آمده است. درآمدهای نفت و گاز در نیمه اول سال 2023 به دلیل کاهش قیمت نفت خام روسیه و کاهش حجم گاز طبیعی، تقریباً 50 درصد نسبت به مدت مشابه در سال 2022 کاهش یافته است. کسری بودجه در دوره ژانویه تا مه 2023، 17 درصد بیشتر از میزان برنامهریزی و تصویب شده برای کل سال گزارش شده است.

علیرغم افزایش قیمت جهانی نفت در نیمه دوم سال 2023، افزایش اعمال محدودیت قیمت بر نفت خام روسیه توسط اتحادیه اروپا (EU)، درآمدهای صادراتی را پایین نگه داشت و تخفیفهایی را برای صادرات به جاهای دیگر اعمال کرد. سال 2023 با کاهش 24 درصدی یا 99.4 میلیارد دلاری درآمد نفت و گاز روسیه به پایان رسید، اگرچه انتظارات برای بهبود در سال 2024 با تغییر مسیر نفت به چین، هند و ترکیه و افزایش اندک ترانزیت گاز طبیعی به اروپا از طریق خط لوله جدید ترکاستریم تعیین شده است. ارسال گاز به اروپا برای سال 2023 به طور کلی با بسته شدن ترانزیت از طریق اوکراین، 55 درصد کاهش یافت. این مشکل با حمله اخیر به ترمینال عظیم صادرات نفت و گاز دریای بالتیک که خسارات قابل توجهی به مجتمع اوست-لوگا واقع در خلیج فنلاند در غرب سن پترزبورگ وارد کرد، بسیار بدتر شد. نواتک، بزرگترین تولیدکننده گاز طبیعی مایع روسیه، عملیات در تأسیساتی را که میعانات گازی را به سوخت جت، نفت کوره و سایر محصولات برای ارتش روسیه و بازار انرژی بینالمللی تبدیل میکند، به حالت تعلیق درآورد.
عوامل متعددی به آیندهای نامعلوم برای اقتصاد روسیه در سال جاری و کاهش قطعیتر آن در درازمدت با عدم اجرای اقدامات لازم برای متعادل کردن اقتصاد روسیه اشاره دارند. جفری سوننفلد و استیون تیان از دانشکده مدیریت ییل خاطرنشان کردهاند که پوتین در حال «خوردن» شرکتهای دولتی روسیه است و ثروت آنها را از طریق مالیات استخراج میکند تا بتواند مبارزات نظامی خود را در مواجهه با خسارات قابل توجه ادامه دهد. بین شروع جنگ در فوریه ۲۰۲۲ و ژوئن ۲۰۲۳، ۲۵۳ میلیارد دلار سرمایه خصوصی از روسیه خارج شد، سرمایهگذاری مستقیم خارجی عملاً پایان یافت و داراییهای روسیه به روبل ارزش قابل توجهی در بازارهای جهانی از دست دادند. بیش از ۱۰۰۰ شرکت متعلق به خارجیها یا فعالیت خود را محدود کردهاند یا به طور کامل از روسیه خارج شدهاند. از جمله شرکتهای بزرگ آمریکایی میتوان به مکدونالد، فورد، جنرال موتورز، ماشینهای تجاری بینالمللی (IBM)، مایکروسافت، اینتل، گلدمن ساکس، آمازون و دیگران اشاره کرد.
داراییهای بانکی خارجی روسیه به ارزش بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار و داراییهای خصوصی الیگارشها و دیگر مقامات رژیم پوتین که در زمان شروع جنگ مسدود شده بودند، اکنون برای کمک به اوکراین در معرض مصادره . به همین ترتیب، عدم دسترسی به بخش عمدهای از بازار جهانی، شرکتهای روسی را از توانایی انتشار سهام یا اوراق قرضه جدید محروم میکند. بخش تولید روسیه برای تأمین نیازهای داخلی، عمدتاً برای صنعت دفاعی، گسترش یافته است ، زیرا سفارشات صادراتی جدید کاهش مییابد. با این حال، هزینه بالای کالاهای وارداتی که با تضعیف روبل و تورم بالا افزایش یافته است، این روند را در آینده قابل پیشبینی مختل خواهد کرد. دور زدن تحریمها، که توسط چین، ترکیه، قبرس، امارات متحده عربی، گرجستان و ارمنستان تسهیل شده است، امکان واردات کالاهای کنترل شده را فراهم کرده است، اگرچه تحریمهای بیشتر ممکن است چنین روزنههایی را خیلی زود ببندد.
نرخ تورم روسیه از آوریل ۲۰۲۳ رو به افزایش بوده و تا نوامبر به حدود ۷.۵ درصد رسیده است و بانک مرکزی را مجبور به بالا نگه داشتن نرخ بهره کرده است. در واقع، نرخ بهره در ماه دسامبر به ۱۶ درصد افزایش یافته بود، زیرا افزایش مداوم هزینههای نظامی و تحریمهای غرب، پیشبینی تورم را بدتر کرده بود . در نتیجه کاهش قابل توجه سرمایهگذاری خارجی، اقتصاد نیز به طور فزایندهای به دولت وابسته شده است. در عین حال، کسری فزاینده دولت ، صندوق ثروت ملی (NWF) روسیه را که در زمان شروع جنگ ۱۰۰.۴ میلیارد دلار ارزش داشت، تهدید به تخلیه میکند و گزینههای قابل قبولی برای جلوگیری از این امر اجتنابناپذیر وجود ندارد. داراییهای نقدشونده در صندوق ثروت ملی از فوریه ۲۰۲۲ تاکنون ۴۴ درصد کاهش یافته است
«مالیات بر درآمدهای بادآورده» بر صنایع خاصی که سود اضافی در سال ۲۰۲۲ به دست آورده بودند، اعمال شد. مالیات تغییر یافتهای بر صنعت نفت اعمال شد و بر اساس آنچه دولت قیمت «منصفانه» برای فروش میدانست، وضع شد و صادرکنندگان را مجبور کرد تا برای قیمتگذاری بهتر با خریداران در آسیا، بهویژه، مذاکره کنند. این امر با تحریم نفتی اتحادیه اروپا و سقف قیمت ۶۰ دلار برای هر بشکه نفت فروخته شده که منجر به تخفیف جهانی برای نفت روسیه شد، همراه بود. اقدامات جدیدتری توسط وزارت خزانهداری ایالات متحده برای تشدید سقف قیمت از طریق تحریمهای جدید علیه مالکان کشتی و سایر بازرگانانی که پس از شناسایی نقص در اجرای محدودیتها، نفت خام روسیه را بالاتر از سقف تعیین شده حمل میکردند، انجام شده است. بلومبرگ اکونومیکس پیشبینی کرده است که داراییهای نقدی باقی مانده در صندوق ثروت ملی، در بهترین حالت، اگر قیمت صادرات نفت به زیر ۵۰ دلار در هر بشکه برسد، میتواند یک یا دو سال دیگر دوام بیاورد .
افزایش هزینههای نظامی، اقتصاد روسیه را مجبور به قرار گرفتن در یک وضعیت جنگی دائمی که تا زمانی که آن رشد دیگر قابل استفاده نباشد، به عنوان محرک اصلی رشد عمل خواهد کرد. هزینههای آموزش، مراقبتهای بهداشتی و سایر مزایای اجتماعی که برای رفاه ملت در نظر گرفته شده است، نسبتاً کمتر خواهد بود. در صورتی که پیشبینیها برای درآمدها در بخش نفت و گاز به سطح مورد نیاز برای تأمین بودجه پیشنهادی نرسد، مورد دوم ممکن است یکی دیگر از تلفات جنگ باشد. وابستگی به واردات برای حفظ اقتصاد جنگی همچنان به روند تورمی دامن خواهد زد و باعث افزایش بیشتر نرخ بهره و در نهایت توقف سرمایهگذاریها خواهد شد.
عدم پیشرفت نظامی روسیه در طول سال گذشته، علیرغم هزینههای قابل توجه پرسنل و از دست دادن تسلیحات، همراه با افزایش بار اقتصادی ناشی از تلاشهای ناامیدانه برای ادامه جنگ، تنها دو عامل از مجموعه رویدادهایی هستند که دیکتاتوری پوتین را تهدید میکنند. این عوامل، به نوبه خود، بر نگرانی تهدیدآمیزتری تأثیر خواهند گذاشت و نگرانیای که همه اقتدارگرایان در نهایت باید هنگام مواجهه با توهماتشان با واقعیت روبرو شوند.
بیشتر در راه است.
حق نشر متعلق به @Kost Elisevich, MD, PhD 2024 است. تمامی حقوق محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.
یک نظر در مورد «شانسهای پوتین (بخش اول) - ناهماهنگی جنگ و اقتصاد»
نظرات بسته است.