در طول سال گذشته تعدادی مقاله در مورد اقدامات سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در دامن زدن به تصمیم ولادیمیر پوتین برای حمله به اوکراین، یک کشور مستقل، در تلاش برای غلبه بر دولت آن با هدف آشکار جلوگیری از ادغام آن در ناتو منتشر شده است. در اصل، این تجاوز تدریجی و عمدی ناتو به روسیه بود که اصل موضوع را تشکیل میداد. با این حال، هدف اعلام شده پوتین نازیزدایی و غیرنظامی کردن اوکراین بود زیرا او آن را تهدیدی برای روسیه و همه روسهای اوکراین میدانست. ما هنوز استدلال روشنی برای توجیه این اتهام و اقدامات بعدی ندیدهایم که رژیم او و روسیه را در برابر اکثر جهان شرمنده نکند.

اوکراین هرگز تهدیدی برای روسیه نبوده و هرگز اظهار نکرده است که چنین خواهد بود. تقریباً سه دهه پیش، این کشور تصمیم گرفت تمام زرادخانه هستهای و سلاحهای مرتبط خود را در ازای تضمین حفظ حاکمیت خود، همانطور که در تفاهمنامه بوداپست (1994) که توسط روسیه، ایالات متحده و بریتانیا امضا شده بود، توافق شده بود، تسلیم کند. به همین ترتیب، هیچ آزار و اذیتی توسط دولت اوکراین علیه روسهای ساکن شرق اوکراین صورت نگرفت و همچنین درخواست اوکراین برای تبدیل زبان اوکراینی به زبان ملی رسمی خود نیز غیرمنطقی نبود. هرگز تلاشی برای حذف زبان یا فرهنگ روسی از جامعه و همچنین هیچ قومیت دیگری صورت نگرفت. مورد اخیر در تضاد آشکار با تلاش چند صد ساله روسیه امپراتوری و متعاقباً روسیه شوروی برای تضعیف زبان و فرهنگ اوکراینی از طریق فرآیند روسیسازی بود. در نهایت، این تصور که اوکراین توسط نازیها اشغال شده و توسط یک رژیم افراطی رهبری میشود، با این واقعیت که رأی مردمی در سال 2019 از یک حزب میانهرو طرفدار اروپا حمایت کرد، رد میشود. عناصر افراطی راستگرا در سه دهه گذشته از استقلال اوکراین از زمان انحلال اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (اتحاد جماهیر شوروی) هرگز هیچ نفوذی بر امور دولتی نداشتهاند.
در
، تاریخ قابل توجه اروپای شرقی قرن بیستم تحت هژمونی روسیه را در نظر نمیگیرند . همه این ادعاها به روسیه به عنوان یک قربانی در این موضوع نگاه کردهاند، اما به نوعی تمایل چندین کشور در مجاورت روسیه را که به دنبال تضمینهای امنیتی در برابر رژیمهای سرکوبگر آینده روسیه مانند روسیه امپراتوری قرن نوزدهم یا روسیه شوروی قرن بیستم هستند، نادیده گرفتهاند . بحث در اینجا این نیست که روسیه مستقل به عنوان قربانی گسترش ناتو در نظر گرفته شود، بلکه این است که بسیاری از کشورهای مستقل اروپای شرقی، از جمله کشورهای بالتیک و اکنون فنلاند، شایسته همین توجه هستند. چرا ما تمایل داریم از روسیه دفاع کنیم و به دنبال دلجویی از آن باشیم و از کشورهای دیگر که آرزوی عادلانهشان برای امنیت در برابر کشوری است که به دنبال مطیع کردن آنها بوده است، دریغ کنیم؟ به عنوان یادآوری، ناتو اصل دفاع جمعی و مدیریت بحران را برای اعضای خود حفظ میکند تا به تجاوز خارجی علیه هر یک از اعضای خود پاسخ دهد و به مقابله با خطرات داخلی کمک کند. این سازمان برای جنگ به هر دلیل دیگری وجود ندارد. تنها چیزی که باقی میماند این است که روسیه به شیوهای که در چندین توافقنامه گذشته خود ملزم به احترام به مرزهای سایر کشورها کرده است، رفتار کند.
اطلاعات غلط و اغراقآمیز در مورد وعدههایی که در زمان انحلال و فروپاشی نهایی اتحاد جماهیر شوروی به روسیه در مورد گسترش بیشتر ناتو در اروپای شرقی داده شده بود، نیاز به بررسی ویژه دارد. این موضوع به اجلاس سال ۱۹۹۰ بین رئیس جمهور جورج اچ دبلیو بوش و رئیس جمهور شوروی میخائیل گورباچف مربوط میشود که در آن، در میان سایر نگرانیها، اتحاد مجدد آلمان مورد بحث قرار گرفت. گورباچف این ایده را پذیرفت که آلمان متحد به عنوان انتخابی که خود انجام داده بود، بخشی از ناتو شود. این مطابق با اصل تعیین شده توسط کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا بود که در سال ۱۹۷۵ در هلسینکی امضا شد و در آن اعلام شد که ملتها آزادند در صورت لزوم با دیگران متحد شوند. هیچ بحثی در مورد گسترش بیشتر ناتو . آنچه در واقع مورد توافق قرار گرفته بود، تضمین این بود که ناتو آلمان شرقی را مسلح نخواهد کرد و این کار را نکرد. به همین ترتیب، هنگامی که در سال ۱۹۹۶ بحثهایی برای ورود کشورهای سابق پیمان ورشو به ناتو در دوران دولت کلینتون در جریان بود، روسیه هیچ اعتراضی نکرد.
قانون اساسی ناتو-روسیه در مورد روابط متقابل، همکاری و امنیت، که در سال ۱۹۹۷ امضا شد، به ایجاد نقشه راهی برای همکاری منجر شد و به روسیه اطمینان داد که ناتو موضع دفاعی خود را حفظ میکند و هیچ تهدید نظامی مستقیمی را ایجاد نمیکند. در اجلاس شورای ناتو-روسیه در رم در سال ۲۰۰۲، پوتین خود هیچ نگرانی در مورد گسترش ناتو مطرح نکرد. بیست سال بعد، فنلاند با مرز ۸۳۰ مایلی خود با روسیه به ناتو پیوست و به سختی پاسخی از روسیه دریافت کرد، چیزی بیش از اینکه سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه، اشاره کرد: «بیایید ببینیم که قلمرو آنها در عمل چگونه در اتحاد آتلانتیک شمالی استفاده میشود.» واضح است که خود اوکراین نقطه عطف واقعی برای پوتین بود و این بیشتر به آنچه زبیگنیو برژینسکی، مشاور سابق امنیت ملی در دوران دولت کارتر، در کتاب خود ("چشمانداز استراتژیک: آمریکا و بحران قدرت جهانی؛ ۲۰۱۲") اعلام کرد، برمیگردد: "به اندازه کافی نمیتوان تأکید کرد که بدون اوکراین، روسیه دیگر یک امپراتوری نیست، اما با مطیع و سپس مطیع کردن اوکراین، روسیه به طور خودکار به یک امپراتوری تبدیل میشود."
ارزش استراتژیک اوکراین برای روسیه و تمایل پوتین به در نظر گرفتن آن به عنوان یک کشور دست نشانده، دستور کار او را هدایت کرده است. رژیم پوتین تلاش مداومی برای اعمال نفوذ بر اوکراین با دخالت در امور سیاسی و دولتی آن داشته است، تا جایی که منجر به انقلاب میدان ۲۰۱۳-۲۰۱۴ شد. این انقلاب زمانی رخ داد که ویکتور یانوکوویچ، رئیس جمهور طرفدار روسیه اوکراین، به برنامه انتخاباتی خود که در آن قصد داشت با توافقنامه همکاری برای پیوستن به اتحادیه اروپا (EU) پیش برود، خیانت کرد. در عوض، او از پیشنهاد پوتین برای کمک مالی به بدهیهای دولت اوکراین و کاهش قیمت گاز روسیه حمایت کرد، که برخلاف خواسته اکثریت قریب به اتفاق اوکراینیها بود. دولت یانوکوویچ در آن زمان به عنوان یک رژیم سرکوبگر با اتهامات فساد و ابراز آشکار احساسات طرفدار روسیه شناخته شده بود. به طور خاص، انکار یانوکوویچ از هولودومور، قحطی 1932-1933، یک اقدام نسلکشی که توسط استالین در تلاش برای از بین بردن مالکان زمین اوکراینی که در آن زمان بخش بزرگی از مخالفان ضد شوروی را تشکیل میدادند، انجام شد، توهینی به مردم بود که آن هم بخشیده نمیشد.
انقلاب «میدان» که به آن میدان میگفتند، هیچ ارتباطی با ناتو نداشت. علاوه بر این، نه اتحادیه اروپا و نه ایالات متحده هیچ نقشی در سازماندهی یا تأمین مالی رویدادی که دولت یانوکوویچ را سرنگون کرد و رئیس جمهور را به سمت پناهگاه امن به روسیه فرستاد، نداشتند. با این حال، روسیه با تحریف اخبار مربوط به تأمین مالی اعتراضات گسترده، با ادعای اینکه ۵ میلیارد دلار برای این منظور تأمین شده است، و متهم کردن ویکتوریا نولاند، معاون وزیر امور خارجه وقت، به دستکاری در وقایع جاریدهد. سرمایهگذاری انباشته شده ایالات متحده در اوکراین که در بالا ذکر شد، در واقع به سال ۱۹۹۱، زمانی که اوکراین برای اولین بار استقلال خود را به دست آورد، برمیگردد. این بودجهها برای کمک به اوکراین در دستیابی به حکومت دموکراتیک پایدار و امن و ارتقای مشارکت مدنی در نظر گرفته شده بود. هیچ ارتباطی با وقایع منتهی به میدان یا اجرای آن وجود نداشت.
اوکراین، به تنهایی، در حال حرکت به سمت اتحادیه اروپا و غرب بود و این برای پوتین کافی بود تا بفهمد که علیرغم این واقعیت که اوکراین، به عنوان یک ملت مستقل، حق تعیین سرنوشت خود را دارد، پذیرش این امر برای یک عوامفریب و امپریالیست روسی، به ویژه کسی که مفاهیم روسیه امپریالیستی همچنان در اولویت است، بسیار زیاد است. برای او، این امر حمله سال ۲۰۱۴ او به کریمه برای حفظ حضور نظامی استراتژیک روسیه و کمی پس از آن، نفوذ در شرق اوکراین را توجیه میکرد، جایی که یک جنبش جداییطلب توسط نیروهای شبهنظامی روسیه تقویت و حمایت میشد. آنچه اکنون دنبال میشود شامل تلاش ریاکارانه برای حل و فصل اختلافات در شرق اوکراین با توافق مینسک و بازنویسی شرمآور تاریخ اوکراین توسط پوتین به عنوان پاورقی از تاریخ روسیه بزرگ است. ترویج این ایده که دو ملت واقعاً یکی هستند، هرگز با احساسات ملی اوکراینیها همسو نخواهد بود، همانطور که از نظر تاریخی نیز چنین نخواهد بود. در مورد مورد اخیر، اقدامات انجام شده توسط پوتین در این جنگ غیرانسانی با بمباران بیهدف زیرساختهای غیرنظامی، کاملاً در تضاد با احساسات ابراز شده او به نظر میرسد.
همچنین این تصور ایجاد شده است که پوتین در سالهای اولیه ریاست جمهوری خود به سمت غرب، شاید حتی به سمت آرمانهای دموکراتیک آن، گرایش داشته است و ناتو، با اصرار بر جذب ملتها به جمع خود، او را مجبور به رفتار متفاوتی کرده است. برای رفع این تصور، مروری گذرا بر آن سالها، دیدگاه متفاوتی را در مورد شخصیت و نیات این افسر سابق کمیته امنیت کشور (KGB) ارائه میدهد. پوتین در دهه 1990 در دولت بوریس یلتسین به مقام مدیر سرویس امنیت فدرال (FSB) رسید که جایگزین KGB قدیمیتر اتحاد جماهیر شوروی شده بود. او در سالهای پایانی حکومت یلتسین به عنوان رئیس جمهور، زمانی که هم سلامت و هم جایگاه سیاسی یلتسین رو به وخامت گذاشت، نخست وزیر شد. برای پوتین، که در روسیه نسبتاً ناشناخته بود، تحقق این مقام، نیاز به شناخت بیشتر استعدادهایش را ایجاد کرد تا بتواند در بین مردم محبوبیت پیدا کند و متعاقباً ریاست جمهوری را حفظ کند. فرصتی در بحبوحه گذار مورد انتظار که به او اجازه انجام این کار را میداد، به وجود آمد.
مسئله مکرر شورش چچن در فدراسیون روسیه، منطقه قفقاز را دچار مشکل کرد و در سال ۱۹۹۹، هنگامی که شورشیان اسلامی از این جمهوری برای حمایت از یک جنبش جداییطلبانه و تهدید کنترل روسیه، وارد منطقه داغستان همسایه شدند، اقداماتی لازم بود. مجموعهای از بمبگذاریها رخ داد که قابل توجهترین آنها، دو ساختمان آپارتمانی در مجاورت مسکو را شامل میشد که در مجموع بیش از ۲۳۰ نفر را کشت. دو بمبگذاری دیگر در شهرهای دورافتادهتر رخ داد که ۸۱ نفر دیگر را کشت. تخمین زده میشود که در مجموع ۱۰۰۰ نفر نیز در این حوادث زخمی شدهاند. اندکی پس از آن، پوتین که در آن زمان مدیر FSB بود و اخیراً به مقام نخستوزیری ارتقا یافته بود، در بیانیهای که توجه مردم را به دلیل لحنش جلب کرد، چچنیها را مقصر دانست و قول انتقام داد. یک کمپین هوایی گسترده در قفقاز شمالی آغاز شد. حمله به گروزنی، پایتخت چچن، به ویژه به دلیل وحشیگری و از دست دادن بیش از ۸۰۰۰ غیرنظامی مورد توجه قرار گرفت. ناآرامیها در داغستان و چچن در نهایت فروکش کرد و یک رژیم دستنشانده برای تضمین ثبات مداوم در منطقه روی کار آمد.
پنجمین بمبگذاری آپارتمانی در ریازان در جنوب شرقی مسکو در زمان بمبگذاریهای قبلی رخ دهد، اما این اتفاق نیفتاد. فعالیتهای مشکوک در آن زمان در منطقه، پلیس محلی را آگاه کرد که مواد منفجرهای را در یک آپارتمان زیرزمینی کشف و سه عامل را که مأمور FSB بودند، دستگیر کردند. مواد منفجره همان موادی بود که در چهار بمبگذاری آپارتمان قبلی استفاده شده بود. این ماجرا در رسانهها گزارش شد و سوءظنهایی در مورد ارتباط یافتهها با رویدادهای قبلی ایجاد شد. در آن زمان، پوتین در انتخابات مارس ۲۰۰۰ روسیه، پس از کسب تأییدیه برای مداخله در شورش چچن، ریاست جمهوری را حفظ کرده بود. یک کمیسیون دولتی برای بررسی این موضوع تشکیل شده بود، اما تا سال ۲۰۰۲، با مهار کامل شورش چچن و چشمانداز رو به رشد اقتصادی، بیتفاوتی روسیه فروکش کرد. تلاشها برای مطرح کردن این موضوع سرکوب شد. این علیرغم برخی قتلهای کاملاً علنی شده، از جمله مسمومیت با پولونیوم-۲۱۰ افسر سابق کا گ ب، الکساندر لیتویننکو در لندن و روزنامهنگار، آنا پولیتکوفسکایا که در آسانسور به ضرب گلوله پیدا شد، بود. هر دو درگیر کشف حقیقت همدستی پوتین در وقایع مربوط به بمبگذاریها بودند. اگرچه شواهد اولیه قوی، دخالت پوتین در کل ماجرا را نشان میدهد، اما هنوز حکم نهایی برای نتیجهگیری در این مورد اجرا نشده است.
این وقایع یادآور ماهیت دیکتاتوری است که تلاش میکند از طریق فرآیندی از ابهامپراکنی و اطلاعات نادرست، اقدامات انجام شده توسط عوامل خود را از زمانی که شروع به قدرت گرفتن کرده است، توجیه کند. در نهایت، استدلالهایی مبنی بر اینکه ناتو و ایالات متحده مقصر جنگی هستند که اکنون شاهد آن هستیم، به منظور ترویج این ایده است که روسیه به نوعی قربانی تلاشهای ناتو برای خنثی کردن آن است و هیچ پایه و اساسی ندارد.

پوتین با متعهد شدن به بزرگترین عملیات نظامی در اروپا از زمان جنگ جهانی دوم و در این فرآیند، متحمل شدن تلفات گسترده، قرار دادن ملت خود در معرض عدم قطعیت اقتصادی و ارتکاب جنایات بیشماری که نمیتوان از آنها چشمپوشی کرد، چارهای جز ادامه جنگ تا زمانی که به نقطهای برسد که بتواند آبروی خود را در برابر مردمش حفظ کند و قدرت را حفظ کند، ندارد. اگر وقایع اخیر که آشفتگی در ارتش خودش را آشکار نکرد، نبود، سناریوی دوم قابل پیشبینی بود. پوتین هرگز کسی نبود که برای خود یا برای روسیه آرزوی دیگری جز اجرای برنامهای داشته باشد که ارتباط چندانی با غرب نداشت. او در طول دوران حرفهای خود به عنوان افسر کا گ ب و در دوران ریاست جمهوریاش، همان فرد باقی مانده است.
در مورد نتیجه این جنگ چه اتفاقی قرار است بیفتد؟ پیروزی روسیه نوید بیثباتی مداوم در منطقه را به همراه خواهد داشت. این امر آمادگیهای دفاعی بیشتر کشورهای سراسر مرز غربی روسیه را تسریع میکند، در حالی که روابط شرقی آن با چین را تقویت میکند. این امر اقتدارگرایان همفکر در همسایگی را تشویق میکند تا مطابق با آن رفتار کنند و دیگران را متقاعد میکند که تمایل کمتری به ترویج ارزشهای دموکراتیک داشته باشند. این امر ممکن است پویایی روابط آسیای جنوبی و مرکزی را در هماهنگی با روسیه و به دور از غرب تغییر دهد. روسیه بر اساس جایگاه تجدید شده خود بنا خواهد کرد و به عنوان موجودیتی که در سراسر جهان مورد تعقیب قرار میگیرد، به تلاش برای تضعیف دولتهای کشورهای آسیبپذیر و بهرهگیری از منابع طبیعی آنها ادامه خواهد داد.
غرب باید در مورد نحوهی انجام باقیماندهی این جنگ که به خنثی کردن تجاوزگری و ماجراجویی نظامی روسیه و بازپسگیری کامل قلمرو اوکراین منجر میشود، نتیجهگیری کند تا بتواند آیندهی خود را تعیین کند. ناتو کاملاً برای دفاع از منافع کشورهای عضو خود در شرق اروپا، با تشخیص تهدید واقعی موجود در منطقه و نه تهدید ساختگی که توسط مبلغان روسی شناسایی و توسط «احمقهای مفید» در رسانهها، سیاستمدارانی که به دنبال ارتباط با دیگران به عنوان کارشناسان قلابی، شرکتهای بزرگ با در نظر گرفتن منافع شخصی و حتی برخی از دانشگاهیان در میان ما، تداوم مییابد، در این تلاش مشارکت داشته است.
حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2023 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.
۲ نظر در مورد «طرحهای پوتین برای امپراتوری در مقابل ترس پوتین از تجاوز ناتو»
نظرات بسته است.