یک قلمرو عجیب و غریب بالتیک - استان کالینینگراد ("استان" به یک منطقه اداری در روسیه اشاره دارد) - جدا و مستقل از فدراسیون روسیه واقع شده است و توسط لیتوانی در شمال شرقی و لهستان در جنوب غربی، که هر دو عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) هستند، از آن جدا شده است. به این ترتیب، این یک برونبوم با مساحت ۵۸۰۰ مایلمربع (۱۵۱۰۰ کیلومترمربع) است که از شمال غربی به دریای بالتیک مشرف است. لیتوانی و لهستان در طرف مقابل مرزی به طول ۶۴ مایل دارند که محصوریت استان کالینینگراد را در جنوب شرقی تکمیل میکند و آن را از بلاروس، متحد صمیمی روسیه، جدا میکند. این مرز لهستان-لیتوانی به طور دیگری توسط کریدور سوالکی که به عنوان یک مسیر "فراسرزمینی" برای قاچاق کالا و مواد با روسیه پیشنهاد شده است.

آنچه این مرز خاص را مورد توجه قرار میدهد، نتیجه حمله روسیه به اوکراین است. اتحادیه اروپا (EU)، که لیتوانی عضو آن است، در پاسخ به نقض قوانین بینالمللی توسط روسیه، تحریمهایی را اعمال کرد که باعث شد لیتوانی مرزهای خود را به روی برخی از کالاهای تجاری روسیه یا حمل و نقل موادی که به گونهای دیگر تعیین شده بودند، ببندد. روسیه با لحنی حق به جانب و خشمگین، لیتوانی را به تلافی تهدید کرده است، که ظاهراً هنوز تدوین نشده است. با این حال، نکته دیگری نیز وجود دارد، زیرا استان کالینینگراد از نظر نظامی برای روسیه از اهمیت استراتژیک برخوردار است. این استان تنها بندر زمستانی بدون یخ برای نیروی دریایی روسیه در دریای بالتیک است؛ البته تا زمانی که تغییرات اقلیمی بر این موضوع تأثیر نگذارد.
سرشماری سال ۲۰۲۱ جمعیتی بالغ بر ۱,۰۲۹,۹۶۶ نفر را شناسایی کرد، که نسبت به ۱,۱۶۵,۰۰۰ نفر شناسایی شده در سرشماری سال ۱۹۵۰ کاهش یافته است. در آن زمان، این رقم تنها نصف تعداد جمعیت در همان سرزمین بود، زمانی که این سرزمین پیش از آغاز جنگ جهانی دوم بخشی از آلمان بود. شهر اصلی آن، کالینینگراد، که قبلاً کونیگزبرگ نام داشت، کاهش قابل توجهی در نرخ رشد از اوج خود در دهه ۱۹۶۰، زمانی که به طور متوسط ۳.۶۰٪ بود، به ۰.۴۱٪ در سال ۲۰۲۳ نشان داده است. داستان غمانگیزی که زیربنای تراژدی استان کالینینگراد است، پس از جنگ جهانی دوم با کنفرانس پوتسدام در ژوئیه ۱۹۴۵ آغاز میشود، زمانی که رهبران متفقین کونیگزبرگ، پایتخت پروس شرقی و قلمرو مجاور آن را به کنترل اداری روسیه شوروی واگذار کردند.
تصمیم در مورد وضعیت نهایی قلمرو، منوط به ارزیابی کارشناسان از مرز و تعیین بعدی توسط توافق نهایی در مورد آلمان بود که تا سپتامبر ۱۹۹۰ انجام نشد. در توافق نهایی، اتحاد مجدد آلمان غربی و شرقی با حذف پروس شرقی در میان سایر سرزمینهای آلمان شرقی مجاز شمرده شد. مرز آلمان با لهستان همانطور که قبلاً توافق شده بود، باقی میماند. نکته مهم این است که هیچ عبارتی برای تأیید حق الحاق آنچه که اکنون استان کالینینگراد به روسیه تبدیل شده است، ارائه نشده است. به همین ترتیب، قانون تسلیم نظامی قبلی که به تسلیم بیقید و شرط تمام نیروهای آلمانی به متفقین اشاره دارد و در ماه مه ۱۹۴۵ امضا شده است، تضمین میکند که هیچ سرزمین اشغالی آلمان به طور خودکار توسط فاتحان الحاق نخواهد شد.
از نظر تاریخی، نمونههای متعددی از چنین سابقهای که حق الحاق را انکار میکند، وجود دارد، به طوری که طبق حقوق بینالملل، استدلال کمی در حمایت از ادعای روسیه بر سرزمینی که منحصراً برای منافع خود «اداره» کرده است، وجود دارد. روسها در این مورد نسبتاً سکوت کردهاند و اکنون حق اشغال طولانی مدت سرزمین را به عنوان پاسخی مناسب به هرگونه اعتراض فعلی مطرح میکنند. اما چگونه یک ادعای نامشروع در اصل، ادعایی مشروع را در آینده توجیه میکند؟ علاوه بر این، چگونه این وضعیت در برابر زمینهای بزرگتر و مرتبطتر با سابقه در عرصه حقوق بینالملل و حق سکونت قبلی در نظر گرفته نمیشود؟ بعداً بیشتر در این مورد صحبت خواهیم کرد.

چگونه این اتفاق افتاد؟ پیشروی روسیه به سمت آلمان از شرق در سال ۱۹۴۴، در حالی که جنگ جهانی دوم مسیر اجتنابناپذیر خود را طی میکرد. این امر منجر به اشغال نظامی اروپای شرقی، از جمله قلمرو پروس شرقی، که در آن زمان بخشی از آلمان بود، با پایتخت آن، کونیگسبرگ، شد. جوزف استالین پیش از این علاقه خود را به تصرف این شهر و سرزمینهای اطراف آن به دلیل ارزش استراتژیک آن به عنوان یک بندر دریایی با دسترسی در تمام طول سال به دریای بالتیک نشان داده بود. جالب اینجاست که او بر لزوم انتقام از کشوری که جنگ علیه روسیه را آغاز کرده بود، تأکید کرد. این تهاجم باعث تلفات قابل توجهی در داخل روسیه و در واقع در سراسر بخش بزرگی از بخش غربی اتحادیه جمهوریهای سوسیالیستی شوروی (اتحاد جماهیر شوروی) شده بود. شاید بخش عمدهای از این تلفات را بتوان به عدم آمادگی دفاعی خود استالین و مدیریت نامناسب ارتش او در مورد نحوه اداره جنگ در جبهه شرقی نسبت داد. شاید فاحشترین مورد، حمایت او از آلمان نازی در آغاز جنگ جهانی دوم بود که در پیمان عدم تجاوز مولوتوف-ریبنتروپ در سال ۱۹۳۹ مدون شد و پس از آن، روسیه از شرق به لهستان و رومانی حمله کرد.
هنگامی که کنترل اداری کونیگسبرگ و سرزمینهای اطراف آن، که در آن زمان «لیتوانی صغیر» نامیده میشد، به روسها واگذار شد، استالین بدون فوت وقت آن را به قلمرو روسیهای که در نظر داشت تبدیل کرد. این در واقع قبل از پایان جنگ آغاز شد، زمانی که روسها بدون هیچ دلیل استراتژیک قابل توجیهی، تخریب شهر را از طریق زمین تشدید کردند. رادک سیکورسکی، وزیر امور خارجه سابق لهستان و عضو فعلی پارلمان اروپا، این جنایت را به بهترین شکل در متن مناسب آن توصیف کرد: «هفت قرن تاریخ در یک هفته گلولهباران دود شد...» و «تا آن زمان، تصمیم برای نابودی پروس شرقی و اعطای کونیگسبرگ به اتحاد جماهیر شوروی قبلاً گرفته شده بود.»
چند صد هزار آلمانی و لیتوانیایی، کسانی که از حمله روسیه فرار نکرده بودند، متعاقباً بر اثر گرسنگی، محرومیت و بیماری جان باختند یا به سیبری تبعید شدند که در آنجا نیز تقریباً به همین سرنوشت دچار شدند. برخی دیگر صرفاً به آلمان رانده شدند. در مجموع، بیش از یک میلیون نفر از ساکنان اصلی متعاقباً با افرادی که از شمال و مرکز روسیه منتقل شده بودند، جایگزین شدند و روند روسیسازی این سرزمین را آغاز کردند. از نظر تاریخی، این یک الگوی کاملاً عملی برای تسلط بر قلمرو مورد ادعا در امپراتوری روسیه در قرنهای ۱۸و ۱۹و توسط روسیه شوروی در بیشتر قرن بیستم بود. نمونههای قابل توجه چنین سیاستهایی شامل روسیسازی شرق اوکراین و شاید در مقایسه با شدت آن، نسلکشی جمعیت تاتار کریمه باشد.
تخریب عمدی و حذف کامل فرهنگ، زبان و در نهایت میراث منطقهای، اشکال مختلفی به خود گرفت. نامهای آلمانی شهرها، شهرستانها، خیابانها و نهادها، از جمله نام مکانها، به نسخههای روسی تغییر یافتند. به این ترتیب، کونیگسبرگ به کالینینگراد تبدیل شد که برگرفته از نام یک انقلابی قدیمی بلشویک، میخائیل کالینین، بود که رئیس کمیته اجرایی مرکزی اتحاد جماهیر شوروی شد و در سال ۱۹۴۶، زمانی که روسها احساس میکردند باید نامی مناسب برای سرزمین تازه تصرف شده خود انتخاب میکردند، به راحتی درگذشت. تخریب زیرساختهای شهر توسط بمباران هوایی قبلی متفقین و توپخانه بعدی روسیه در طول آخرین ماه جنگ جهانی دوم، با تلاشهای بازسازی که اکنون بخش زیادی از آنچه باقی مانده بود را با خاک یکسان کرد، تشدید شد. منظره رنگارنگ شهر با بتن خاکستری دوران شوروی جایگزین شد که نمونهای از تأکید روسها در آن زمان بر ساختمانهای دولتی بزرگ، غارمانند و مسلط، مجتمعهای آپارتمانی گسترده و صنعت بود.

اندکی پس از آن، با ورود یک نیروی دریایی بزرگ برای بهرهبرداری از بندر عمیق بالتیسک، حضور نظامی سنگینی آغاز شد. روسها اخیراً سامانههای موشکی بالستیک کوتاهبرد اسکندر مستقر در خشکی را در این منطقه مستقر کردند و اکنون این سوال باقی میماند که آیا قابلیت هستهای نیز به کار گرفته شده است یا خیر. ایجاد چنین حضور نظامی در غربیترین نقطه فدراسیون روسیه، استان کالینینگراد را به یک هدف استراتژیک قابل توجیه در صحنه نبرد اروپا تبدیل کرده است، در صورتی که روسیه اکنون کشورهای همسایه را تهدید کند، همانطور که در حال حاضر تمایل به انجام آن دارد.
تقریباً هشت دهه از پایان جنگ جهانی دوم و به دست گرفتن قدرت «ابرجام» توسط اتحاد جماهیر شوروی در استان کالینینگراد امروزی میگذرد، اما تنها ۳۳ سال از زمان توافق نهایی با آلمان در سال ۱۹۹۰ میگذرد. کنترل اداری مداوم این سرزمین توسط روسیه به این دلیل به عهده گرفته شده است که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، این کشور به عنوان جانشین آن شناخته شد. همین استدلال به روسیه اجازه داده است تا کرسی دائمی خود را در شورای امنیت سازمان ملل متحد (UN) حفظ کند و به آن حق وتو در مورد مسائل مهم جهانی، به ویژه در مورد مسئولیت خود در قبال جنایات کنونی در اوکراین، را بدهد. مرجع قانونی این تصمیم مورد تردید قرار گرفته اما به طور کامل حل نشده است و سازمان ملل را با توجه به نقضهای متعدد قوانین بینالمللی توسط روسیه، در یک بلاتکلیفی اخلاقی قرار داده است.
به همین ترتیب، هیچ توافقی در مورد مدت زمان کنترل اداری یک سرزمین توسط یک مرجع خارجی در مورد الحاق بعدی آن توسط آن مرجع وجود ندارد. به عنوان مثال، اداره قبرس توسط بریتانیا پس از ۳۵ سال، زمانی که پیمان لوزان حاکمیت قبرس را در سال ۱۹۲۳ برقرار کرد، پایان یافت؛ این موضوع متعاقباً توسط دیوان دائمی دادگستری بینالمللی در سال ۱۹۳۷ تأیید شد. علاوه بر این، بررسی مشابهی در مورد ادعای جمعیت سنتی یک سرزمین مانند مورد حل و فصل جبل الطارق صورت گرفته است. در اینجا، با توجه به مزیت نظامی استراتژیک این سرزمین در آن زمان، جمعیت اسپانیایی اولیه در سال ۱۷۰۴ توسط بریتانیاییها آواره شدند. با وجود همهپرسی ارضی سال ۱۹۶۷ که توسط بریتانیا انجام شد و رأی بسیار مثبتی برای ادامه اقتدار بریتانیا نشان داد، مجمع عمومی سازمان ملل متحد این اقدام را به شدت محکوم کرد و خواستار انتقال حاکمیت جبل الطارق به اسپانیا شد.
ریموند اسمیت، در مقاله خود در سال ۱۹۹۲ در مورد وضعیت استان کالینینگراد، استدلال کرد که یک راه حل مشروع این است که خود لیتوانی حق الحاق آنچه را که از نظر تاریخی به عنوان "لیتوانی صغیر" شناخته میشود ، به دست گیرد . این سرزمین، به هر حال، با لیتوانی هممرز است و مهمتر از آن، جمعیت آن قبلاً تحت سلطه لیتوانیاییها بوده است. آلمان با توافق قبلی خود در توافق نهایی ۱۹۹۰، مالکیت قانونی قلمرو استان کالینینگراد را واگذار کرد و بنابراین، ظاهراً، دیگر ادعایی بر آن ندارد. اکنون بر عهده لیتوانی است که ادعای قبلی خود را که در اعلامیه تیلسیت نوامبر ۱۹۱۸ توسط شورای ملی لیتوانی پروس مطرح شده بود، اعلام کند که لیتوانی خود مرزهای تاریخی قومنگاری خود را در نظر میگیرد و لیتوانی صغیر را در قلمرو خود قرار میدهد. طبق کنوانسیون لاهه ۱۹۰۷ و متعاقب آن اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد ۱۹۴۸، بخش عمدهای از جمعیت لیتوانی، حتی در شکل نسلی امروزی خود، حق بازگشت به سرزمینی را دارند که از آن به زور تبعید شدهاند

تحلیلهای جدیدتر از جمعیتشناسی شهر کالینینگراد نشان داده است که این شهر به مرور زمان ارتباط کمتری با روسیه پیدا کرده است. تغییر نسلهای متعدد در استان کالینینگراد همراه با کاهش مهاجرت از سرزمینهای داخل روسیه، منجر به ایجاد جامعهای همگنتر شده است که پیوندهای کمتری با ریشههای خود دارد. جامعهای بومی ناگزیر به گونهای تکامل یافته است که تا سال ۱۹۹۳، ۹۷٪ از ساکنان در این سرزمین متولد شده بودند. ، خزش یکپارچه فرهنگ و سبک زندگی اروپایی پیرامون ، در طول دههها، خود را تثبیت کرده است. این امر در تضاد آشکار با جامعه سرکوبگر روسیه است که در دوران شوروی تثبیت شده بود، اما اکنون در دوران رژیم پوتین با تبلیغات آشکار، رویههای قضایی مشکوک، سرکوب آزادی بیان و بیان روزنامهنگاری ادامه یافته است.
تبلیغاتی که در جامعه امروزی روسیه بسیار آشناست، توانایی بسیار کمتری برای نفوذ در ذهنیت شهروندان کالینینگراد و اطراف آن دارد. دائماً یادآوریهایی از کیفیت و تنوع نسبتاً بهتر غذا، محصولات سبک زندگی و سرگرمیهای موجود در کشورهای اروپایی در امتداد مرزهای نزدیک آن وجود دارد. آزادی بیان، بیان هنری و فعالیتهای روزنامهنگاری صرف نظر از اعلامیههای یک دولت اقتدارگرا، در جامعه اهمیت دارند. تبدیل آن به یک اردوگاه نظامی روسیه و در نتیجه، هدف قرار دادن فوری آن در یک حمله تلافیجویانه توسط ناتو علیه هرگونه تجاوز روسیه، بعید است که آن را برای سرزمین مادری عزیز کند.
تهاجم نامشروع روسیه به اوکراین در سال گذشته، که نقض منشور سازمان ملل متحد بود، باعث شده است که این کشور در جامعه بینالمللی به یک کشور منفور تبدیل شود. از این پس تحریمها اقتصاد آن را برای مدت طولانی آزار خواهد داد و در نتیجه بر رفاه اقتصادی استان کالینینگراد تأثیر خواهد گذاشت. اخبار جنایات روسیه در اوکراین که اخیراً توسط کمیسیون مستقل بینالمللی تحقیق در مورد اوکراین به کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل گزارش شده است، بیکفایتی نظامی آن، اعلام آن توسط پارلمان اروپا به عنوان یک دولت تروریستی و کیفرخواست پوتین به عنوان یک جنایتکار جنگی توسط دادگاه جنایی بینالمللی، احتمالاً تصویر روسیه را برای جامعه کالینینگراد بیشتر رنگآمیزی خواهد کرد و شاید باعث شود که در مورد وفاداری خود به چنین دولتی تأمل کند. البته، شرمساری عمومی اخیر از تلاش شرمآور روسیه برای اعلام خود به عنوان قربانی «روسهراسی» پس از آنکه به جهانیان همه دلایل را برای انزجار از آن داده است، وجود دارد.
حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2023 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.
یک نظر در مورد «استان کالینینگراد - زمان جدایی؟»
نظرات بسته است.