مولداوی و راهکار پوتین

مولداوی، کشوری با ۲.۶۲ میلیون نفر جمعیت، در جنوب غربی اوکراین ۷۵۹ مایل مرز مشترک با این کشور دارد. این کشور پس از کسب استقلال در سال ۱۹۹۱ از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (اتحاد جماهیر شوروی)، از دل تاریخی پرآشوب در قرن بیستم بیرون آمد و با ورود به قرن بیست و یکم، دوباره توسط اقتدارگرایی روسیه و آرمان‌های امپریالیستی تهدید شد . این کشور در شرق خود دارای یک قلمرو جدایی‌طلب طرفدار روسیه است، وضعیتی نه چندان بی‌شباهت به همسایه‌اش، اوکراین، که اکنون در درگیری آشکار با روسیه است و همچنین بی‌شباهت به جمهوری گرجستان که در سال ۲۰۰۸ به دلایل مشابه توسط روسیه مورد حمله قرار گرفت. این الگو کاملاً آشنا است و بر قصد روسیه برای بازپس‌گیری سرزمینی که تاریخ به نحوی آن را متعلق به خود اعلام کرده است، تأکید می‌کند.

مولداوی با پایتختش، کیشیناو، و منطقه جدایی‌طلب ترانسنیستریا با پایتختش، تیراسپول. عکس از: PeterHermesFurian

مولداوی ریشه‌های خود را به عنوان یک نهاد ارضی شناخته شده به اواسط قرن چهاردهم میلادی، که در آن زمان با نام شاهزاده‌نشین مولداوی شناخته می‌شد، بازمی‌گردد. در اواسط قرن شانزدهم، امپراتوری عثمانی بر آن غلبه کرد و تا زمان شکست در جنگ جهانی اول، بخش بزرگی از جنوب شرقی اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا را تحت کنترل خود درآورد. یکی از چندین جنگ بین آن و روسیه منجر به الحاق بسارابیا در نیمه شرقی مولداوی به امپراتوری روسیه تحت حکومت تزار الکساندر اول در سال ۱۸۱۲ شد. رودخانه دنیستر مرز شرقی سرزمین الحاق شده را با اوکراین امروزی مشخص می‌کرد. پس از تسلیم روسیه به قدرت‌های محور مرکزی در طول جنگ جهانی اول و جنگ داخلی روسیه که پس از آن رخ داد، بسارابیا در سال ۱۹۱۸ استقلال یافت و به جمهوری دموکراتیک مولداوی تبدیل شد. سپس به رومانی همسایه پیوست که از نظر قومی-زبانی با آن همسو بود. در سال ۱۹۲۲، اتحاد جماهیر شوروی، متشکل از روسیه، بلاروس، اوکراین و سرزمین‌های جمهوری‌های امروزی گرجستان، ارمنستان و آذربایجان، پس از پیروزی بلشویک‌های لنین در جنگ داخلی روسیه تأسیس شد.

در اوایل قرن بیستم، بخش قابل توجهی از مردم رومانیایی زبان (۴۲٪) در ساحل شرقی رودخانه دنیستر در جمهوری سوسیالیستی شوروی اوکراین همسایه باقی ماندند و بنابراین، در سال ۱۹۲۴، اتحاد جماهیر شوروی یک سرزمین خودمختار را به عنوان جمهوری سوسیالیستی شوروی خودمختار مولداوی (ASSR) اعلام کرد. این سرزمین شامل ترانسنیستریای امروزی (۱۶۰۶ مایل مربع)و منطقه پودیلسک (۲۷۳۳ مایلمربع) از اوکراین امروزی بود. این یک نامگذاری کاملاً مصنوعی توسط مقامات شوروی برای القای احساسات تبلیغاتی طرفدار شوروی در آن سوی رودخانه دنیستر به سمت بسارابیا، متصرف سابق روسیه، بود که در رومانی ادغام شده بود. در واقع، روس‌ها آرزوهای بیشتری در بالکان فراتر از بسارابیا داشتند. این امر در درگیری‌های آتی جنگ جهانی دوم به ثمر نشست.

بین سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۴۰، در دوران استالین، جمهوری سوسیالیستی خودمختار شوروی مولداوی صنعتی شد و شاهد هجوم قابل توجهی از کارگران روسی و خانواده‌هایشان بود. در سال ۱۹۲۵ قحطی رخ داد و قیام‌های ضد شوروی به وقوع پیوست که ورود نیروهای روسی را ضروری ساخت. هزاران دهقان و کارگر کارخانه در جریان سرکوب ناآرامی‌ها کشته شدند. اشتراکی‌سازی فاجعه‌بار زمین‌های کشاورزی که در اواخر دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ در اوکراین و سایر نقاط اتحاد جماهیر شوروی رخ داده بود، منجر به مرگ بیشتر ده‌ها هزار نفر در اثر قحطی و تبعید حدود ۲۰۰۰ خانواده به آسیای مرکزی شد. در سال‌های ۱۹۳۷-۱۹۳۸، پاکسازی بزرگ استالین در اتحاد جماهیر شوروی در جمهوری سوسیالیستی خودمختار مولداوی با سرکوب و اعدام روشنفکرانی که از احساسات ضد شوروی یا ضد استالینی حمایت می‌کردند یا صرفاً مظنون به داشتن این احساسات بودند، آشکار شد. نفوذ رومانیایی‌ها بر زبان مولداویایی سرکوب شد و استفاده از خط لاتین، آنطور که در رومانی رایج بود، ممنوع و جایگزین آن با خط سیریلیک که بیشتر به سبک روسی بود، شد. این اقدامات در دوران استالینیسم که در آن روسی‌سازی آشکار به سیاستی با هدف حذف هویت‌های ملی تبدیل شده بود، ناآشنا نبودند.

در سال ۱۹۳۹، پیش از آغاز جنگ جهانی دوم، پیمان عدم تجاوز مولوتوف-ریبنتروپ بین روسیه و آلمان نازی امضا شد و قرار بود ده سال اعتبار داشته باشد. این پیمان به نیروهای استالین اجازه داد تا اندکی پس از حمله هیتلر به مرز غربی لهستان، از شرق به لهستان حمله کنند. روس‌ها همچنین در سال ۱۹۴۰ برای بازپس‌گیری بسارابیا به سمت جنوب پیشروی کردند. برخی از سرزمین‌ها با اکثریت قومی اوکراینی و حتی برخی با اکثریت جمعیت رومانیایی، اکنون دوباره به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی اوکراین الحاق شدند. در همان سال، اتحاد جماهیر شوروی یک جمهوری جدید به نام جمهوری سوسیالیستی شوروی مولداوی (SSR) را اعلام کرد که شامل جمهوری سوسیالیستی شوروی مولداوی که قبلاً تأسیس شده بود، به ویژه ترانسنیستریا، می‌شد. اشغال بسارابیا توسط روسیه در سال ۱۹۴۱، زمانی که نیروهای نازی به این سرزمین حمله کردند و در عملیات بارباروسا از اتحاد جماهیر شوروی پیشی گرفتند، موقتاً لغو شد. پس از شکست آلمان در سال ۱۹۴۵، جمهوری سوسیالیستی مولداوی دوباره به اتحاد جماهیر شوروی پیوست و تا سال ۱۹۹۱ به یکی از ۱۵ جمهوری تشکیل‌دهنده اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. در دوران پس از جنگ، آزار و اذیت‌های استالین با تبعیدهای بیشتر هزاران خانواده مولداویایی به آسیای مرکزی و سیبری ادامه یافت، که بی‌شباهت به آنچه در جمهوری سوسیالیستی اوکراین و به طور خاص در کریمه رخ داده بود، نبود.

پس از چندین دهه روسی‌سازی، آمار سرشماری ترانسنیستریا نشان داد که جمعیت قومی رومانیایی بین سال‌های ۱۹۲۶ تا ۲۰۱۵ از ۴۴٪ به ۳۳٪ کاهش یافته است، در حالی که جمعیت قومی روس از ۱۴٪ به ۳۴٪ افزایش یافته است. حضور نظامی شوروی در سال ۱۹۵۶ دوباره برقرار شد و ابتدا در کیشیناو، پایتخت جمهوری سوسیالیستی شوروی مولداوی مستقر شد و در سال ۱۹۸۰ به تیراسپول، پایتخت ترانسنیستریا، منتقل شد. احساسات ملی‌گرایانه مولداوی از اوایل سال ۱۹۶۹ به طور مخفیانه آشکار شد، اما با سرمایه‌گذاری قابل توجه روسیه شوروی در این جمهوری سرکوب و سپس آرام شد. موج ملی‌گرایی دوباره در اواخر دهه ۱۹۸۰ ظهور کرد و باعث ایجاد ناآرامی، به ویژه در ترانسنیستریای طرفدار روسیه، شد. زبان مولداویایی رسماً در سال ۱۹۸۹ پذیرفته شد و زبان نوشتاری بار دیگر شکل الفبای لاتین خود را به خود گرفت و از نسخه روسی‌شده خود فاصله گرفت. تا سال ۱۹۹۰، بحث‌هایی برای جدایی از اتحاد جماهیر شوروی در جریان بود و مقامات محافظه‌کار محلی شوروی را بر آن داشت تا قلمرو طرفدار روسیه ترانس‌نیستریا را به عنوان یک «جمهوری سوسیالیستی مولداوی» (SSR) جداگانه اعلام کنند. این ادعا توسط میخائیل گورباچف، دبیرکل وقت حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی، که پیش از این طرح خود را برای اصلاح نظام سیاسی و اقتصادی اتحاد جماهیر شوروی (یعنی «پرسترویکا») آغاز کرده بود، رد شد.

در ماه مه ۱۹۹۱، پارلمان مولداوی پس از امتناع از شرکت در همه‌پرسی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل سال، نام جمهوری خود را به مولداوی تغییر داد، که در آن ساختار سازمانی ۱۵ جمهوری اتحاد جماهیر شوروی سابق تعیین می‌شد. در آن زمان، اتحاد جماهیر شوروی در حال فروپاشی بود و سرانجام در دسامبر ۱۹۹۱ به پایان خود رسید. مولداوی پیش از این در اوت ۱۹۹۱ استقلال خود را اعلام کرده بود. جای تعجب نیست که جنگ داخلی بین دولت مولداوی در کیشیناو و جدایی‌طلبان در PMR که قبلاً اعلام شده بود، که دومی توسط نیروهای روسی حمایت می‌شد، آغاز شد. جنگ در سال ۱۹۹۲ پایان یافت، اما نه قبل از استقرار قابل توجه توپخانه و نیروهای روسی. یک نیروی حافظ صلح متشکل از نیروهای مولداوی، روسیه و ترانس نیستریا تحت یک کمیسیون کنترل مشترک تأسیس شد. پس از مدتی، یک گروه عملیاتی از نیروهای روسی (OGRF) در این قلمرو ایجاد شد و در سال ۱۹۹۵ تحت فرماندهی منطقه نظامی مسکو قرار گرفت. گفته می‌شد که OGRF با کمیسیون کنترل مشترک همکاری می‌کند، اما با توجه به مدت زمانی که در آنجا بوده است، ماموریت واقعی آن کاملاً مشخص نشده است. این گروه از یک انبار بزرگ حاوی ۲۲۰۰۰ تن تجهیزات و مهمات نظامی دوران شوروی در شمال ترانسنیستریا محافظت می‌کند. در طول زمان با تغییر نام و جابجایی واحدها، تغییرات متعددی در ترکیب آن رخ داده است، به طوری که شمارش قطعی پرسنل نظامی روسیه در ترانسنیستریا همچنان دشوار است.

کلیسای میلاد مسیح، تیراسپول، پایتخت ترانسنیستریا. منبع: only_fabrizio

خود ترانسنیستریا توسط سازمان ملل متحد به عنوان بخشی از مولداوی در نظر گرفته می‌شود، اما در مارس 2022 توسط مجمع پارلمانی شورای اروپا به عنوان تحت اشغال نظامی توسط روسیه به رسمیت شناخته شد. روسیه در اعلامیه بوداپست 1994 سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) موافقت کرده بود که نیروهای خود را از خاک مولداوی خارج کند، اما این کار را نکرد و همچنین تصمیم گرفت سند لیسبون 1996 سازمان امنیت و همکاری اروپا در این مورد را نادیده بگیرد. روسیه در اجلاس استانبول 1999 سازمان امنیت و همکاری اروپا دوباره قول داد که نیروهای خود را تا پایان سال 2002 از مولداوی و گرجستان خارج کند و دوباره در انجام این کار کوتاهی کرد. یادآوری از مجمع پارلمانی سازمان پیمان آمریکای شمالی (ناتو) در سال 2008 بدون پاسخ ارسال شد. در سال 2016، روسیه اعلام کرد که در خارج کردن تسلیحات خود از ترانسنیستریا از طریق آنچه اکنون به عنوان سرزمین متخاصم در اوکراین در نظر گرفته می‌شود، با مشکل مواجه خواهد شد. البته این کار به دلیل حمایت نظامی روسیه از جدایی‌طلبان در استان‌های شرقی اوکراین بود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۸ قطعنامه‌ای را تصویب کرد که روسیه را ملزم به خروج بدون قید و شرط نیروهای خود از مولداوی می‌کرد، اما این کشور دوباره از انجام این کار خودداری کرد. پس از ۲۸ سال سرسختی، برای جهان متمدن آشکار شده است که روسیه دستور کاری برای حفظ نیروی نظامی خود در مولداوی دارد که کاملاً جدا از مأموریت «صلح‌بانی» آن است.

ولادیمیر پوتین بالفعل روسیه بوده است. حمله غیرقانونی پوتین به اوکراین و جنگی که پس از آن رخ داد، توجه را به مولداوی و به ویژه منطقه جدایی‌طلب طرفدار روسیه، ترانس‌نیستریا، به عنوان یک پایگاه استراتژیک اختیاری برای تجاوز روسیه به اوکراین معطوف کرده است. با این حال، تاریخ نشان داده است که علاقه‌ای مصمم به ادغام کامل مولداوی در حوزه نفوذ روسیه وجود دارد. تنها اخیراً بود که دولت طرفدار روسیه مولداوی به رهبری ایگور دودون در سال ۲۰۲۱ توسط حزب طرفدار غرب «اقدام و همبستگی» مایا ساندو سرنگون شد. وضعیت نامزدی برای عضویت در اتحادیه اروپا (EU) در سال ۲۰۲۲ اعطا شد و اصلاحات دموکراتیکی که در داخل کشور در حال انجام بود، به رسمیت شناخته شد. در کنار اتحادیه اروپا، ایالات متحده و ناتو به امنیت مولداوی علاقه‌مند شده‌اند و اقداماتی را برای مقابله با تلاش‌های اجتناب‌ناپذیر روسیه برای تسلط بر دولت آن انجام داده‌اند. علاوه بر این، جو بایدن، رئیس‌جمهور، اخیراً در لهستان با ساندو دیدار کرد تا بر عزم ایالات متحده در حمایت از حاکمیت مولداوی تأکید کند.

اخیراً و عملاً، اطلاعات اوکراین از یک طرح دقیق روسیه برای کودتا برای سرنگونی دولت طرفدار غرب ساندو و جلوگیری از تغییر دموکراتیک قریب‌الوقوع مولداوی پرده برداشت . ظاهراً قرار بود اتباع روسیه، مونته‌نگرو، صربستان و بلاروس وارد مولداوی شوند تا اعتراضات ضد دولتی مخالف اصلاحات را تحریک کنند و اقتدار دولت را بی‌ثبات کنند، با این هدف که در نهایت یک رژیم طرفدار روسیه با حمایت جدایی‌طلبان ترانس‌نیستریا و نیروی نظامی مستقر روی کار آید. تأیید بیشتر این توطئه زمانی صورت گرفت که سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف، تلاش کرد تا این تهدید را با ادعای «هیستری ضد روسی» و هشدار به مولداوی مبنی بر «بسیار بسیار مراقب» بودن، نادیده بگیرد - همه اینها کاملاً یادآور انکارهای او در مورد حمله قریب‌الوقوع روسیه به اوکراین در سال 2022 بود، زمانی که دولت اوکراین با حمایت مردم خود قطعاً به غرب متمایل شده بود.

الگویی آشنا از خرابکاری، به ویژه در دوران تصدی پوتین به عنوان رهبر رژیم اقتدارگرای فعلی روسیه، در امور خارجی آشکار شده است. تحریف حقیقت و دروغ‌پردازی آشکار، زیربنای زبان این دولت است. عوامل آن - پسکوف، سرگئی لاوروف، دیمیتری مدودف - که تنها چند نفر از آنها را نام بردیم، آشکارا تبلیغات می‌کنند، نیت خود را انکار می‌کنند و انواع پوچی‌ها را برای تضعیف واقعیت در حال وقوع اعلام می‌کنند. بسیاری دیگر، چه در داخل روسیه و چه از نزدیکان پوتین در ایالات متحده و جاهای دیگر، این عمل را برای منفعت روسیه، خود پوتین یا فقط خودشان انجام داده‌اند. این لفاظی‌ها در رسانه‌های اجتماعی، شبکه‌های تلویزیونی و در دولت تکراری و فراگیر است. نفوذ در دفاتر دولتی، حمایت از احزاب مخالف طرفدار روسیه و استفاده از مأموران سرویس امنیت فدرال روسیه، سرویس امنیت فدرال (FSB) و اطلاعات نظامی، سرویس امنیت عمومی (GRU) به سازوکار این فرآیند می‌افزایند. آژانس‌های اخیر معمولاً در سازماندهی اعتراضات گسترده، جاسوسی دولتی و سیاسی، استراتژی‌های انتشار اطلاعات نادرست و ترورها به عنوان ابزارهای بیشتر که در صورت لزوم به صورت جداگانه یا به صورت هماهنگ اعمال می‌شوند، مشارکت دارند.

روند روسی‌سازی کشورهای همسایه طی قرن‌ها انجام شده است، اما در دوران شوروی دربیستم . مناطق عمدتاً روسی‌نشین در سرزمین‌های خاصی مستقر شدند و زمینه را برای جنبش‌های جدایی‌طلب فراهم کردند که پوتین به طور مؤثر از آنها در اوستیای جنوبی و آبخازیا در جمهوری گرجستان، در کریمه و استان‌های شرقی دونتسک و لوهانسک در اوکراین و اکنون در ترانسنیستریا در مولداوی برای ایجاد جمهوری‌های شبه‌خودمختار در هر کشور استفاده کرده است. هرج و مرج ناشی از آن دلیلی برای معرفی نیروهای «حفظ صلح»، ظاهراً به صورت دائمی، متشکل از ارتش روسیه با یا بدون عناصر شبه‌نظامی، ایجاد کرد تا بیشتر به دولت‌های مربوطه این کشورهای ظاهراً مستقل، حضور فوری روسیه را یادآوری کند. هرگونه «تحریک» آشکار بیشتر علیه سربازان یا شهروندان روسی این «جمهوری‌های» تازه تأسیس، مانند عملیات «پرچم دروغین»، بهانه‌ای برای تهاجم تلافی‌جویانه و سرنگونی دولت خواهد بود.

جمهوری گرجستان اکنون تحت نظارت دقیق اتحادیه اروپا است، زیرا درخواست عضویت آن در سال ۲۰۲۲ رد شد، در حالی که این درخواست به مولداوی و اوکراین نیز داده شد. یک نظرسنجی در آگوست ۲۰۲۲ نشان داد که ۴۷٪ از گرجی‌ها خواهان یک سیاست خارجی کاملاً طرفدار غرب هستند، ۳۱٪ دیگر نیز همین سیاست را می‌خواهند اما روابط خوبی با روسیه حفظ می‌کنند؛ تنها ۲٪ به سیاستی صرفاً طرفدار روسیه متعهد بودند و ۷٪ دیگر نیز همین سیاست را می‌خواهند اما روابط خوبی با اتحادیه اروپا و ناتو حفظ می‌کنند. ۷۵٪ از مردم گرجستان از عضویت در اتحادیه اروپا حمایت کرده‌اند؛ با این حال، بیدزینا ایوانیشویلی، نخست وزیر سابق و چهره سیاسی قدرتمند فعلی آنها، در این مورد مبهم مانده است، در حالی که حزب رویای گرجستانی - دموکراتیک گرجستان او در لفاظی‌ها، اقدامات و سیاست‌های خود قطعاً طرفدار روسیه بوده است.

ایوانیشویلی در زمان اقامتش در روسیه، ثروت قابل توجهی از طریق تجارت به دست آورد، توانست دارایی‌های خود را به ارزش بازار بفروشد و در سال ۲۰۱۲ به گرجستان بازگردد، در حالی که روابط خوبی را در درون حکومت دزدسالار پوتین حفظ کرده بود. او از نظر سیاسی تأثیرگذار شد، حزب خود را تأسیس کرد و در سال‌های ۲۰۱۲-۲۰۱۳ با برنامه‌ای که ظاهراً آرمان‌های طرفدار غرب داشت، اما در عین حال به دنبال عادی‌سازی روابط با روسیه پوتین بود، نخست وزیر شد. او به عنوان رئیس بعدی حزب، موضع بی‌طرفی خود را حفظ کرد و در عین حال به حزب خود اجازه داد تا احساسات کاملاً طرفدار روسیه را هدایت کند، برخلاف خواسته‌های مردم گرجستان. رئیس فعلی حزب، ایراکلی کوباخیدزه، به دلیل اظهارات منفی خود نسبت به غرب و اوکراین در طول سال گذشته مورد توجه قرار گرفته است و در همان زمان، نخست وزیر ایراکلی گاراباشویلی درخواست اتحادیه اروپا برای اصلاحات قضایی را به دلیل نفوذ بیش از حد ایوانیشویلی و دیگر نخبگان حزبش بر سیستم قضایی رد کرد.

اعتراضات خیابانی گسترده اخیر در تفلیس، پایتخت، در مخالفت با لایحه پیشنهادی پارلمان که تمام سازمان‌هایی را که بیش از 20 درصد بودجه خود را از منابع خارجی دریافت می‌کنند، ملزم به ثبت نام به عنوان عوامل خارجی می‌کرد، رخ داد. این لایحه مشابه قانونی در روسیه تلقی می‌شد که به کرملین فرصت می‌داد تا سازمان‌های غیردولتی و روزنامه‌نگاران مستقل را تحت پیگرد قانونی قرار دهد. این لایحه با هدف احتمالی بازنویسی آن به شکلی متفاوت، پس گرفته شد، اما اعتراضات همچنان ادامه یافت تا از لغو کامل این لایحه اطمینان حاصل شود. سالومه زورابیشویلی، رئیس جمهور مستقل و غیر همسو با حزب رویای گرجستان - حزب دموکراتیک گرجستان، به معترضان به عنوان سخنگوی اراده مردم تبریک گفت. با این حال، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، برداشتی متفاوت اما آشنا از این موضوع داشت و غرب را به دامن زدن به ناآرامی‌ها در گرجستان متهم کرد، همانطور که غرب را به حمایت از اعتراضات میدان که منجر به سرنگونی رژیم یانوکوویچ در اوکراین در سال 2014 شد، متهم کرده است.

به نظر می‌رسد که تصور پوتین در مورد مالکیت ارضی در کشورهای مستقل همسایه، مبتنی بر این است که آیا این سرزمین‌ها قبلاً توسط امپراتوری روسیه یا اتحاد جماهیر شوروی تحت سلطه بوده‌اند یا خیر. به نظر می‌رسد ایده حق تعیین سرنوشت توسط یک ملت مستقل منتخب دموکراتیک، هیچ ارتباطی با طرز فکر امپریالیستی پوتین یا نگرش شوونیستی او در مورد سرنوشت روسیه ندارد. ماهیت سرکوبگرانه رژیم پوتین در سراسر منطقه به خوبی شناخته شده است و اراده مردمی برای مقاومت در برابر آن آشکار شده است. برای پایان دادن به این مبارزه طولانی، باید این اراده حفظ شود.

حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2023 محفوظ است. هرگونه کپی‌برداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.


یک نظر در مورد «مولداوی و راهکار پوتین»

نظرات بسته است.