واکنشهای جهانی به تلاشهای روسیه برای برچسب زدن به اوکراینیها به عنوان نازی، از ناباوری مودبانه تا خندهی بدبینانه به یک تلاش تبلیغاتی ناشیانهی دیگر برای توجیه نیاز خود به حمله به اوکراین، متغیر بوده است. این برچسب به عنوان راهی برای غیرانسانی جلوه دادن مردمی عمل کرده است که جرأت مخالفت با آنچه پوتین سرنوشت روسیه میداند را داشتهاند. این مخالفت، در واقع، بیانگر ناسیونالیسم است، ایدئولوژیای که بر وفاداری، فداکاری یا وفاداری به یک ملت، طبق گفتهی بریتانیکا، تأکید دارد. مقاومت اوکراینیها در برابر ظلم روسیه از زمان امپراتوری روسیه، از قرن ۱۸ و ۱۹ وجود داشته است،اما درحال حاضر، برای رژیم پوتین راحت است که حس ملیت اوکراین را با ایدئولوژی فاشیستی تلفیق کند.
میتوان گفت که اگر نگوییم همه، اما اکثر ملتها جناحهایی با برچسبهای ناسیونالیست افراطی راست افراطی داشتهاند و ممکن است همچنان داشته باشند. این امر قطعاً در اوکراین قبل و در طول دوره استالینیستی صادق بود، زمانی که اوکراین در دهه 1930 در معرض نسلکشی قرار گرفت که ناشی از یک سیاست کشاورزی اجباری بود که قحطی را در مقیاسی ایجاد کرد که قبلاً در سرزمینی به این حاصلخیزی دیده نشده بود. یک جنبش پارتیزانی ضد روسی در دهههای 1920 و 1930 تحت رهبری ناسیونالیست افراطی و میانهروتر شکل گرفت که با استفاده از تاکتیکهای چریکی، عمدتاً در حومه شهر، اقتدار روسیه را به چالش کشید. ریشههای چنین تلاش پارتیزانی در مفاهیم ناسیونالیسم ریشه دارد که به قرنهای 16 و 17 برمیگردد . با این حال، درگیری فعلی در اوکراین بیشتر به آنچه در قرن بیستم رخ داده است مربوط میشود و بنابراین ابتدا از آنجا شروع میکنیم.

اتحاد روسیه با آلمان نازی در آغاز جنگ جهانی دوم، جنایات آن در لهستان و اوکراین که اندکی پس از آن مرتکب شد، و حمله نازیها به اوکراین و روسیه در سال ۱۹۴۱، کل منطقه را به هرج و مرج کشاند. جناحهای مختلف اوکراینی اکنون در کنار روسها با نازیها و در کنار نازیها با روسها میجنگیدند، همه با هدف خلاص شدن کشور از هر دو متجاوز. با شکست آلمان نازی در سال ۱۹۴۵، یک راهحل جزئی حاصل شد و امکان از سرگیری فعالیتهای زیرزمینی در دهه ۱۹۵۰ را فراهم کرد که بار دیگر صرفاً علیه روسیه هدایت میشد. بخش زیادی از این فعالیتها تا زمان مرگ استالین در سال ۱۹۵۳ فروکش کرد. در طول حیات باقیمانده از اتحاد جماهیر شوروی (اتحاد جماهیر شوروی) تا سال ۱۹۹۱، احساسات ناسیونالیستی اوکراینی هم در داخل کشور و هم در خارج از کشور در میان مهاجران اوکراینی پس از جنگ ادامه یافت. با این حال، یک عنصر طرفدار روسیه نیز به ویژه در منطقه شرقی اوکراین که سکونت روسها در آن آشکارتر بود، همچنان پابرجا بود. این امر منجر به چالشهایی برای اوکراین شده است، چرا که این کشور در سال ۱۹۹۱ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به عنوان یک نهاد مستقل ظهور کرد.

در سال ۲۰۱۳، ویکتور یانوکوویچ، رئیس جمهور طرفدار روسیه اوکراین، از وعده انتخاباتی خود برای پیوستن به اتحادیه اروپا عدول کرد. اعتراضات متعاقب یورومیدان منجر به برکناری یانوکوویچ و فرار او به روسیه شد. انتخابات جدید ابتدا پترو پوروشنکو را به مدت پنج سال به قدرت رساند و پس از آن ولادیمیر زلنسکی. حمله روسیه به کریمه اندکی پس از سقوط دولت یانوکوویچ رخ داد. یک همهپرسی با ارزش مشکوک منجر به الحاق نامشروع کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴ شد. نظامیسازی یک جنبش جداییطلب طرفدار روسیه در شرق اوکراین اندکی پس از آن در جریان بود و مشخص شد که اوکراین باید بر سر جای خود بایستد یا بخش قابل توجهی از سرزمین خود را به یک ملت بیلیاقت واگذار کند. فعالیتهای ضد روسی به طرق مختلف تحقق یافت و شامل تشکیل سازمانهای شبهنظامی برای جنگیدن در کنار ارتش اوکراین بود.
هنگ آزوف در ابتدا به عنوان یکی از این سازمانها ظهور کرد. دستگاه تبلیغاتی ولادیمیر پوتین بر آن به عنوان یک نهاد نئونازی تمرکز کرده است. این هنگ توسط ملیگرایان افراطی به عنوان یک گروه شبهنظامی داوطلب در سال ۲۰۱۴ به طور خاص برای مبارزه با جداییطلبان طرفدار روسیه در منطقه دونباس تأسیس شد و در ماریوپول مستقر بود. این هنگ تا اواخر سال ۲۰۱۴ در گارد ملی اوکراین ادغام شد و تحت ساختار فرماندهی جامعتری قرار گرفت. این امر باعث حذف عناصر ناسیونالیست راست افراطی از درون صفوف آن شد و امکان جذب آن به عنوان یک واحد جنگی مؤثر در ارتش را فراهم کرد. هرگونه وابستگی سیاسی به جناحهای راستگرا به شدت کنار گذاشته شد. صفوف آن نه تنها از اوکراینیها، بلکه از یهودیان، روسها و تاتارهای کریمه نیز تشکیل شد که ملزم به رعایت اساسنامه انضباطی گارد ملی مبنی بر "احترام به حقوق بشر، آبرو و عزت" بودند. نبرد پرسروصدای این هنگ با نیروهای روسی در ماریوپل با آخرین مقاومت طولانی در کارخانه آهن و فولاد آزوفستال به پایان رسید، جایی که در ماه مه 2022 به دستور فرماندهی مرکزی خود مجبور به تسلیم شد. جذب نیرو برای این هنگ به دلیل احترامی که در این فرآیند به دست آورده، همچنان بسیار محبوب است.

همان کنشگری که در ابتدا خود را به صورت نظامی ابراز میکرد، پیش از این نیز به صورت سیاسی این کار را انجام داده بود. یک جنبش ناسیونالیست راست افراطی به نام حزب سوسیال-ناسیونال اوکراین (SNPU)، بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ ظهور کرد. SNPU در سال ۲۰۰۴ نام خود را به سووبودا ("آزادی") تغییر داد و لحن ملایمتری به خود گرفت تا پایگاه وسیعتری از رأیدهندگان را جذب کند. یک جناح جدا شده از SNPU، "میهنپرست اوکراین"، موضع اولیه خود را به عنوان "پیشتاز" یک جنبش ناسیونالیستی حفظ کرد. ماموریت آن همچنان حمایت از مقاومت فعال در برابر دخالت روسیه در امور اوکراین است. در سال ۲۰۱۱، فعالان راست افراطی به دلیل برنامهریزی برای منفجر کردن مجسمه ولادیمیر لنین در شهر بوریسپیل در استان کیف دستگیر شدند. در جریان اعتراض یورومیدان که در اواخر سال ۲۰۱۳ آغاز شد، شبهنظامیانی از درون میهنپرستان اوکراین به همراه سایر احزاب ناسیونالیست با پلیس ضد شورش روبرو شدند و به دفتر مرکزی حزب مناطق طرفدار روسیه در کیف حمله کردند. نسلهای فعلی اوکراینیها به طور دقیقتری از نیات روسیه برای وادار کردن آنها به مسیری که از آن بیزارند، با دخالت در نهادهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورشان، آگاه شدهاند. مقاومت در برابر این امر ریشه دوانده است. اما این چیز جدیدی نیست.
میل به استقلال و خودمختاری در آن بخش از قلمرو اوکراین امروزی که تحت کنترل قزاقهای هتمانات است، از قرنهای ۱۶ و ۱۷ وجود داشته است. درآن زمان، بخش عمدهای از اوکراینی که امروزه میشناسیم، در قلمرو مشترکالمنافع لهستان-لیتوانی و به طور خاص، تحت کنترل اشراف زمیندار لهستانی قرار داشت. مجموعهای از سه تقسیم لهستان توسط قدرتهای مسلط پیرامونی پروس، اتریش و روسیه بین سالهای ۱۷۷۲ تا ۱۷۹۵ منجر به واگذاری بخش عمدهای از اوکراین مرکزی و شرقی به روسیه شد. به همین ترتیب، سرزمینهای غربی اوکراینی زبان گالیسیا و بوکووینا به ترانسکارپاتیا در امپراتوری اتریش-مجارستان پیوستند که هر سه به مدت ۱۲۵ سال تا زمان فروپاشی آن پس از جنگ جهانی اول (جنگ جهانی اول) در آن باقی ماندند. کریمه، که بخشی از امپراتوری عثمانی بود، در سال ۱۷۸۳ در امپراتوری روسیه ادغام شد.
کلیسای ارتدکس روسیه به عنوان دین غالب در اوکراین تحمیل شد و به سرعت به ابزاری برای اجرای سیاستهای روسیسازی جهت تضعیف زبان و فرهنگ اوکراینی تبدیل شد. با این حال، علیرغم این، احیای ملی اوکراین از طریق رشد ادبیات، که توسط استعدادهایی مانند تاراس شوچنکو (1814-1861) برانگیخته شده بود، ظهور کرد. او اندیشه سیاسی اوکراین را برای چندین نسل پس از زمان خود تحت تأثیر قرار داد. اشعار او به عنوان کیفرخواستی علیه ظلم اجتماعی که در آن زمان در اوکراین شاهد آن بودیم، عمل میکرد و میراث قزاق و اصول برابریطلبانهای را که در جامعه جنگجوی اوکراین وجود داشت، به اوکراینیها یادآوری میکرد. واکنش روسیه به این جنبش منجر به ممنوعیت انتشارات به زبان اوکراینی و همچنین تولیدات تئاتر شد. محدودیتهایی در آموزش اعمال شد که منجر به نرخ بالای بیسوادی در میان اوکراینیها شد. مورخان روسی داستانی را در اختیار رژیم تزاری قرار دادند که آنچه را که متعلق به دوره بسیار قدیمیتر و غالب کیوان روس اوکراین بود، به روایتی تبدیل کرد که صعود خود روسیه را از زمانی که به چندین قرن پیش برمیگشت، نشان میداد. روسیه به این وسیله گذشته خود را ستایش کرد، در حالی که اوکراینیها را به جایگاه «روسهای کوچک» تنزل داد، کم و بیش به عنوان تماشاگرانی بیتفاوت در طرح بزرگ امور جهانی.
انجمنهای ادبی مخفی ("hromadas") در چندین شهر پدیدار شدند و تلاشهای سیاسی، فرهنگی و آموزشی را ترویج میکردند که بر دستور کار ملیگرایانه برای اوکراین در نیمه دوم قرن نوزدهم تأکید داشتند. حزب انقلابی اوکراین در حدود آغاز قرن بیستم ظهور کرد و خواستار یک اوکراین واحد و مستقل شد. انقلاب روسیه در سال ۱۹۰۵، استبداد تزاری را به یک سلطنت شبهقانونی تبدیل کرد که تا حدودی آزادی عمل برای نشریات، تولیدات تئاتر و پژوهشهای اوکراینی زبان فراهم کرد که حس ملیگرایی را تقویت میکرد. با این حال، اقدامات سیاسی در سالهای قبل و در طول جنگ جهانی اول (۱۹۱۴-۱۹۱۸) نتوانست تغییر قابل توجهی ایجاد کند. انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ شاهد سرنگونی کامل رژیم تزاری و به دنبال آن یک جنگ داخلی طولانی بود که تمام امپراتوری روسیه را درگیر کرد. در پایان آن، بلشویکها سرکوب وحشیانهتری از آرمانهای ملیگرایانه را آغاز کردند که چندین دهه به طول انجامید.

در مقابل، آن بخش از غرب اوکراین که بخشی از امپراتوری اتریش-مجارستان شد، فرصت بسیار بیشتری برای به رسمیت شناختن ملی تجربه کرد. این امر به ویژه در سرزمینهای عمدتاً اوکراینی گالیسیا و بوکووینا صادق بود. اصلاحات اجتماعی و دولتی، آزادی بیشتری را برای دهقانان با فرصتهای پیشرفت، در محیطهای روستایی و شهری فراهم کرد. اصلاحات آموزشی، آموزش زبان اوکراینی را در مدارس محلی معرفی کرد. تساهل مذهبی بیشتر، زمینه را برای عمل به مذهب کاتولیک رومی در میان اوکراینیها فراهم کرد. یک طبقه متخصص اوکراینی پدید آمد و این با نویسندگانی که از ظلم امپراتوری روسیه در شرق فرار میکردند، درآمیخت. در اواسط قرن نوزدهم، یک تلاش سیاسی آغاز شد که از اتحاد گالیسیای اوکراینی زبان با بوکووینا و ترانسکارپاتیا حمایت میکرد. یک واحد گارد ملی ایجاد شد و اولین روزنامه به زبان اوکراینی منتشر شد. انجمنهای متعددی پدید آمدند که ادبیات اوکراینی را همراه با نویسندگان برجستهای مانند ایوان فرانکو (1856-1916) و لسیا اوکراینکا (1871-1913) پیش بردند. سازمانهای زنان و جوانان در پیشبرد اهداف اجتماعی و سیاسی که احساسات ملیگرایانه را تقویت میکرد، به این گفتگو کمک کردند.
در آغاز جنگ جهانی اول، سازمانهای فرهنگی اوکراین تعطیل و چهرههای ملی دستگیر و برخی از آنها به داخل امپراتوری روسیه تبعید شدند. هنگامی که نیروهای روسی گالیسیا را اشغال کردند، زبان اوکراینی ممنوع و مؤسسات تعطیل شدند. این تلاش برای روسیسازی با بازپسگیری این سرزمین توسط اتریشیها متوقف شد. پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، یک دولت موقت در روسیه تأسیس شد که دوره کوتاهی از احیای ملی در اوکراین را فراهم کرد که شامل معرفی مجدد مطبوعات و انجمنهای فرهنگی بود. یک کنگره ملی سراسری اوکراین تشکیل شد. این کنگره به شورای مرکزی ("شورای") که اخیراً تشکیل شده بود، اختیارات ملی داد و میخائیل گروشفسکی را به عنوان رئیس آن انتخاب کرد. خودمختاری کامل ارضی برای اوکراین مورد نظر بود. همانطور که انتظار میرفت، روابط با روسیه زمانی رو به وخامت گذاشت که رادای مرکزی از پذیرش اقتدار دولت موقت روسیه بر اوکراین خودداری کرد و جمهوری ملی اوکراین (UNR) را با استقلال کامل برای ۲۲ ژانویه ۱۹۱۸ اعلام کرد. در این مرحله، جنگ جهانی اول هنوز پایان نیافته بود و رادای مرکزی مذاکرات صلح جداگانهای را با آلمان و اتریش-مجارستان آغاز کرد که منجر به امضای پیمان صلح برست-لیتوفسک در ۹ فوریه شد. نیروهای روسی تا ماه آوریل از اوکراین عقبنشینی کردند، زمانی که حمله جدید آلمان-اتریش آغاز شد.
پیش از تسلیم قدرتهای مرکزی، یک جمهوری ملی اوکراین غربی (WUNR) جداگانه که شامل گالیسیا، بوکووینای شمالی و ترانسکارپاتیا میشد، در اکتبر ۱۹۱۸ اعلام شد، اما منجر به اختلاف ارضی و درگیری با لهستانیها شد. اقدام بعدی برای اتحاد دو کشور اوکراین زمانی دشوار شد که لهستانیها گالیسیا را تصرف کردند و رهبری WUNR را مجبور به تبعید کردند. اندکی پس از آن، در کیف، UNR در دسامبر ۱۹۱۸ پس از کودتایی با حمایت آلمان که در آوریل همان سال رخ داده بود، احیا شد. با این حال، UNR تازه تأسیس، در بحبوحه هرج و مرج جنگ داخلی روسیه، نتوانست کنترل قلمرو خود را به دست آورد. نیروهای سرخ و سفید روسیه هر دو در خاک اوکراین درگیر جنگ بودند. علاوه بر اینها، نیروهای UNR و گروههای پارتیزانی بودند که به طور جداگانه در میان دهقانان تشکیل شده بودند و وفاداری آنها به حمایت از نیروهای سرخ یا سفید یا به نفع خود UNR تقسیم شده بود.
نیروهای UNR خود با لهستانیها در غرب، سرخها در شمال و سفیدها در جنوب مواجه بودند. برای مقابله با این چالش، آنها مانند هموطنان دهقان خود به جنگ چریکی روی آوردند و مذاکرات با دولت لهستان جوزف پیلسودسکی آغاز شد. اتحاد لهستان و اوکراین در آوریل ۱۹۲۰ حاصل شد، اما در مارس ۱۹۲۱ با توافق بعدی بین لهستان و روسیه شوروی جایگزین شد که فقط اوکراین شوروی را به رسمیت میشناخت و به لهستان اجازه میداد گالیسیا و ولهینیای غربی را حفظ کند. حاکمیت کوتاه UNR (۱۹۱۸-۱۹۲۱) اکنون به پایان رسید. رئیس آن، سیمون پتلیورا، به لهستان پناه برد و در آنجا از استرداد مورد درخواست روسیه شوروی در امان ماند. او تا سال ۱۹۲۴ به پاریس رفت و در آنجا یک روزنامه به زبان اوکراینی تأسیس کرد، اما در نهایت در سال ۱۹۲۶ توسط سرویس مخفی روسیه، کمیساریای خلق برای امور داخلی یا به ترجمه روسی آن، NKVD، ترور شد.
جمهوری سوسیالیستی شوروی اوکراین اولین بار توسط بلشویکها در دسامبر ۱۹۱۷ برای مقابله با ناسیونالیسم رو به رشد اوکراین اعلام شد. این امر یک نهاد دولتی موازی ایجاد کرد که میتوانست اتحاد جماهیر شوروی را به عنوان مرجع حاکم در اوکراین به چالش بکشد، در حالی که جنگ داخلی هنوز در جریان بود. این اتحاد سرانجام در سال ۱۹۲۲ با اعلام اتحادیه جمهوریهای سوسیالیستی شوروی (اتحاد جماهیر شوروی) متشکل از روسیه، بلاروس، اوکراین و جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی ماورای قفقاز (SFSR) پایان یافت. با این کار، حکومت اوکراین شوروی و سایر جمهوریها به امور داخلی محدود شد، در حالی که اختیار امور نظامی، تجارت، حمل و نقل و روابط خارجی به مسکو واگذار شد؛ در واقع، به روسیه شوروی و حزب کمونیست. حق فردی برای جدایی از اتحاد جماهیر شوروی یک مغالطه ثابت شد. از قضا، در آغاز، حزب کمونیست اوکراین از نظر قومیت تنها ۷٪ اوکراینی بود که اکثریت آنها را بلشویکهای روسی تشکیل میدادند که عمدتاً از مناطق شرقی بودند. در کل، با جمعیتی که ۸۰٪ آنها اوکراینی بودند، حمایت بسیار محدودی از بلشویسم وجود داشت.

در تلاش برای فرونشاندن بیشتر احساسات ناسیونالیستی در میان قومیتهای غیرروس، مقامات شوروی اکنون شروع به معرفی برنامههایی کردند که از هویت فرهنگی ملی حمایت میکردند. مدارس به زبان اوکراینی دوباره ظاهر شدند و نشریات ادبی دوباره پدیدار شدند. این جنبش به برخی از افراد صدای خود را برای ترویج روابط نزدیکتر با اروپا رساند. این روند اوکراینیسازی در زمانی که استالین به عنوان دبیرکل حزب کمونیست و رئیس شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی به چهره غالب خود تبدیل شد و سرانجام در دهه 1930 به دیکتاتور تبدیل شد، نگرانیهایی را در درون رهبری شوروی ایجاد کرد. اکنون یک عقبگرد عمیق در پیشرفتی که به سمت هویت ملی حاصل شده بود، رخ داده و با برنامهای جایگزین شده است که آن را به طور کامل خنثی میکند. یک برنامه اقتصادی پنج ساله در سال 1928 تدوین شد که زمینهای کشاورزی را اشتراکی کرد، مالکیت خصوصی زمین را حذف کرد و مصادره اجباری غلات را برای تغذیه شهرهای روسیه اعمال کرد. تا سالهای 1931-1933، این برنامه منجر به مرگ میلیونها اوکراینی شد. این تراژدی به زودی با ترور بزرگ استالین دنبال شد که منجر به قتل یا تبعید صدها هزار نفر از چهرههای حرفهای، مذهبی، نظامی و دانشگاهی اوکراینی در اواخر دهه ۱۹۳۰ و پیش از وقوع جنگ جهانی دوم شد.
مبارزه برای هویت ملی بیش از ۲۵۰ سال وجود داشته و این ایده علیرغم ظلم و ستمی که امپراتوری روسیه بر آن تحمیل کرده بود، همچنان پابرجا مانده است. این مبارزه تا حد زیادی در غرب اوکراین در امپراتوری اتریش-مجارستان ابراز وجود کرد، به اندازهای که حضور کافی برای مقابله با وحشتی که قرار بود در نیمه اول قرن بیستم رخ دهد و سپس در طول دوران باقی مانده از اتحاد جماهیر شوروی ادامه یابد، را فراهم کرد. در کنار آن، یک ظرفیت ذاتی در شهروندان این کشور، از نظر تاریخی، دهقانان غالب آن، وجود داشته است تا در صورت لزوم، پرچم ملی بودن را به تنهایی حمل کنند و در برابر ظلم و ستم با شورش مسلحانه یا از طریق ایجاد یک شبکه حزبی زیرزمینی بیرحمانه مقاومت کنند.
امروزه نیز چنین است. جنگ چریکی به خوبی در روان ملت ریشه دوانده است، به طوری که پاسخ به تجاوز خودجوش و فوری است. حمایت از ملیگرایی اوکراینی در این درگیری فعلی با روسیه اشکال مختلفی به خود گرفته است، اما شامل نئونازیسم از نوعی که روسیه در صفوف و جامعه خود نشان داده است، نشده است. پارتیزانهای اوکراینی اکنون در مناطق تحت کنترل روسیه در اوکراین فعالیت میکنند و به پایگاههای نظامی در کریمه و دونباس حمله میکنند؛ اهداف روسی را برای حملات توپخانهای و موشکی شناسایی میکنند؛ راهآهن را مختل میکنند؛ و مأموران نظامی و دولتی را ترور میکنند. آموزش نیروهای جدید غیرنظامی توسط ارتش و گروههای شبهنظامی اوکراین در طول جنگ هشت ساله با جداییطلبان تحت حمایت روسیه در شرق اوکراین در جریان بوده است. این آموزش ادامه دارد و تا زمانی که روسیه به جنگ تجاوزکارانه خود ادامه دهد، ادامه خواهد داشت و به اشغالگران یادآوری میکند که نمیتوانند در این سرزمین با خیال راحت بخوابند.
حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2023 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.