الگوی بسیار ثابتی از جو لفاظی در میان مقامات برجسته روسی وجود داشته است که این تصور را ترویج میدهد که آنها توسط تجاوز غرب گناهکار به مرزهایشان با آرمانهای دموکراتیکش تهدید شدهاند. این لفاظی برای اتو فون بیسمارک ۱۵۰ سال پیش که از مواجهه با «حماقت غیرقابل پیشبینی» روسها ابراز تاسف کرد، بیگانه نبود. با این حال، این پیام تا حد زیادی، اگر نگوییم کاملاً، برای مصرف مردم روسیه در نظر گرفته شده است که متأسفانه یا مزخرفات رسانههای دولتی را باور میکنند، یا مجبورند همانطور که قرنها عادت به انجام آن داشتهاند، به سادگی از آن پیروی کنند. پوتین از یک جریان زیرین ناسیونالیسم روسی استفاده کرده و آن را با ایمان معنوی ملت تلفیق کرده است تا مبارزه تاریخی اخیر خود علیه آلمان نازی را یادآوری کند. مبارزه اکنون، همانطور که پوتین آرزو دارد روسیه آن را ببیند، نجات خود از اوکراین است، دژی تاکنون ناشناخته از نئونازیسم که ظاهراً فقط برای او شناخته شده است، که همچنین تصمیم گرفته است خود را با غرب و انحطاط فراگیر فرضی آن همسو کند. صدای جیغ و خشمِ هنگامِ بیان، قرار است پوچیِ پیام را پنهان کند، اما برای کسانی که نیت آن را درک میکنند، کافی نیست.
البته تمرکز واقعی پوتین بسیار سادهتر بوده است. او ترجیح میدهد یک کریدور زمینی پیوسته برای روسیه از طریق شرق اوکراین ایجاد شود که آن را به کریمه متصل کند تا یک سایت نظامی استراتژیک شامل یک پایگاه دریایی بزرگ با دسترسی به دریای مدیترانه را حفظ کند. مشکل او حول این واقعیت میچرخد که یک کشور مستقل، اوکراین، در این مسیر قرار دارد. به گفته زبیگنیو برژینسکی، همین کشور «فضای مهمی در صفحه شطرنج اوراسیا» است که پوتین باید برای حفظ اقتدار در هر دو طرف، در آن قدم بگذارد. تلاشهای طولانی مدتی برای روسیسازی بخش شرقی اوکراین، به ویژه با ترویج مهاجرت روسها به این فضا و در طول دهه گذشته، ایجاد یک جنبش جداییطلب که اکنون به طرز جادویی به یک موضوع مهم برای پوتین تبدیل شده است، صورت گرفته است.
در اولین سخنرانی پیش از آغاز جنگ علیه اوکراین، سخنان زیر را بیان کرد:
«با وجود همه اینها، در دسامبر ۲۰۲۱ ما بار دیگر تلاش کردیم تا با ایالات متحده و متحدانش در مورد اصول تضمین امنیت در اروپا و عدم گسترش ناتو به توافق برسیم. همه چیز بیهوده بود. موضع ایالات متحده تغییر نکرد. آنها مذاکره با روسیه در مورد این موضوع مهم برای ما را ضروری ندانستند و همچنان به دنبال اهداف خود و نادیده گرفتن منافع ما بودند.»
پوتین وضعیت اروپای شرقی را به گونهای تغییر داده است که اکراه آن دسته از کشورهای پیمان ورشو قدیمی را برای ورود مجدد به حوزه سرکوب روسیه که حاکمیت، خودمختاری و رفاه ملی آنها را تهدید میکرد، در نظر نمیگیرد. سرکوب وحشیانه و بسیار مشهود اراده آزاد در چندین کشور پیمان ورشو در دوران شوروی، رکود اقتصادی گسترده آنها و محدودیتهای بیان فرهنگی طی چهار دهه، در خاطرات ملی مربوطه آنها حک شده است. ناتو خود را به همین کشورها تحمیل نکرد؛ بلکه گزینه تأمین یک اتحاد دفاعی استراتژیک در برابر احتمال قربانی شدن در یک رژیم اقتدارگرای دیگر روسیه بود که باعث شد آنها به فهرست اعضای ناتو بپیوندند. قربانی بودن ادعایی روسیه نباید بر رفاه کشورهای همسایه اولویت داشته باشد. به عنوان یادآوری، ناتو همچنان یک سازمان دفاعی است و روسیه نیست که تصمیم بگیرد کدام کشور مستقل ممکن است به این سازمان بپیوندد.

توجیه فوریتر پوتین برای آغاز حمله به اوکراین به شرح زیر بود:
«درباره وضعیت دونباس. ما میبینیم که نیروهایی که در سال ۲۰۱۴ در اوکراین کودتا کردند، قدرت را به دست گرفتند و آن را از طریق رویههای انتخاباتی ساختگی نگه داشتند، از حل و فصل مسالمتآمیز درگیری دست کشیدهاند. به مدت هشت سال، هشت سال طولانی، ما تمام تلاش خود را برای حل و فصل اوضاع از طریق مسالمتآمیز و سیاسی انجام دادیم. همه چیز بیهوده بود.» «
کودتای» ۲۰۱۴ که پوتین بارها به آن اشاره میکند، در واقع تصمیمی از سوی پارلمان اوکراین بود که خواستار انتخابات ریاست جمهوری جدید شد، زمانی که رئیس جمهور قبلی طرفدار روسیه، ویکتور یانوکوویچ، در زمان اعتراض یورومیدان، تصمیم به ترک پست خود و فرار به روسیه گرفت. از قضا، این اعتراض توسط یانوکوویچ تحریک شد که پس از فراخوانده شدن به جلسهای با پوتین که در آن پیشنهادی به او داده شد که نمیتوانست رد کند، از وعده انتخاباتی خود برای پیوستن به اتحادیه اروپا (EU) عقبنشینی کرد.
«نیروهایی» که این «کودتا» را انجام دادند، احتمالاً با ایالات متحده و دخالت آن در ارائه حمایت از نهادهای دموکراتیک، از جمله راهنمایی در مورد برگزاری صحیح روند انتخابات، مرتبط بودند. برخلاف آنچه از طرف روسیه آشکار بود، هیچ بودجهای از سوی ایالات متحده به احزاب سیاسی و هیچ گونه دخالتی در جنبههای رویهای انتخابات وجود نداشت. مأموران آن در طول دولت قبلی به دفاتر دولتی اوکراین نفوذ کرده بودند و حزب مناطق طرفدار روسیه در اوکراین در تلاش انتخاباتی خود از حمایت روسیه برخوردار بود. انتخابات جدید در سال ۲۰۱۴، که توسط ناظران بینالمللی به عنوان عادلانه تأیید شد، روسیه را از کاندیدای مورد نظر خود محروم کرد و پترو پوروشنکو را به عنوان رئیس جمهور اوکراین قرار داد. او در ادامه توافقنامه همکاری با اتحادیه اروپا را امضا کرد و در انتخابات عادلانه دیگری، ولادیمیر زلنسکی در انتخابات ۲۰۱۹ جانشین او شد.
اندکی پس از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴، عوامل شبهنظامی روسیه به سرعت به کریمه نقل مکان کردند و اعتراضات «خودجوش» و هماهنگشده طرفدار روسیه آغاز شد. ساختمانهای اداری تصرف شدند، اقدامی که اکنون میتوان آن را کودتا نامید و به الحاق غیرقانونی این سرزمین به روسیه منجر شد. روند مشابهی در شرق اوکراین رخ داد که منجر به ایجاد جمهوریهای خودخوانده مستقل دونتسک و لوهانسک شد. بنابراین، پوتین آنچه را که نمیتوانست با دسیسههای سیاسی انجام دهد، با زور به دست آورد. درگیری مسلحانه طولانی مدتی بر سر مناطق جداییطلب اخیر با تلاشهای اوکراین برای حفظ کنترل، رخ داد.
گلایه پوتین از «هشت سال طولانی» مبارزه شخصی که در آن «هر کاری که برای حل و فصل اوضاع از طریق مسالمتآمیز و سیاسی ممکن بود» انجام شد، در واقع به درخواستهای جداییطلبانه (یعنی روسیه) مبنی بر اینکه اوکراین با اعطای «وضعیت ویژه» به آنها، حاکمیت خود بر «جمهوریهای» خود را رها کند، منجر شد. چنین قانونی، قدرت وتوی نیابتی روسیه را بر سیاست خارجی اوکراین فراهم میکند و در نهایت تضمینی برای تلاش آینده برای جدایی نخواهد بود. با پایان سال ۲۰۲۱، اعتماد زلنسکی به نیات روسیه که منجر به کنار گذاشتن توافق مینسک ۲ شد، نیز به پایان رسید. اکنون این به پوتین واگذار شده بود که برای تأمین آنچه در نهایت میخواست، یک اقدام نظامی قطعی انجام دهد.
پوتین اکنون به طرز شگفتآوری از اختیار منشور سازمان ملل متحد برای آغاز «عملیات نظامی ویژه» خود استفاده میکند:
«در این راستا، مطابق با ماده ۵۱ بخش ۷ منشور سازمان ملل متحد، با تأیید شورای فدراسیون روسیه و در راستای معاهدات دوستی و کمک متقابل که در ۲۲ فوریه توسط دوما با جمهوری خلق دونتسک و جمهوری خلق لوهانسک تصویب شد، تصمیم گرفتم یک عملیات نظامی ویژه را آغاز کنم.»
پوتین پس از تلاش اولیه برای مشروعیت بخشیدن به اعلام دو جمهوری مستقل جداییطلب که از نظر سازمان ملل هنوز در قلمرو حاکمیتی اوکراین محسوب میشدند، این تصور را ایجاد کرد که یک «کودتا» ناشی از نفوذ خارجی است و با این بهانه و با استفاده از اختیار منشور سازمان ملل متحد به یک کشور مستقل حمله کرد. جسارت این سطح از چراغ گاز فقط میتوانست ناباوری جهانی را برانگیزد، که به استثنای چند رژیم اقتدارگرای همفکر، این کار را کرد.
پوتین در پایان روشن میکند که هدف آشکار او غیرنظامیسازی و نازیزدایی از ملتی است که هرگز تهدیدی برای روسیه نبوده و دولت منتخب دموکراتیک آن توسط یک یهودی اوکراینی که اعضای خانوادهاش قربانی هولوکاست بودهاند، رهبری میشود:
«هدف این عملیات محافظت از مردمی است که هشت سال است با تحقیر و نسلکشی رژیم کیف مواجه هستند»... «برای این منظور، ما به دنبال غیرنظامیسازی و نازیزدایی اوکراین و همچنین محاکمه کسانی خواهیم بود که جنایات خونین متعددی را علیه غیرنظامیان، از جمله علیه شهروندان فدراسیون روسیه، مرتکب شدهاند.»
درک منظور پوتین از «تحقیر» دشوار است، زمانی که جداییطلبان در دونباس، که از سال ۲۰۱۴ توسط عناصر شبهنظامی روسیه حمایت میشوند، در نقض توافقنامه مینسک ۲، دست به یک کارزار مسلحانه زدهاند. ادعای «نسلکشی» که اوکراین علیه روستبارها مرتکب شده، البته بیاساس است، اگرچه وسعت جنایاتی را که متعاقباً توسط نیروهای نظامی و شبهنظامی روسیه، بهویژه پس از حمله آنها به اوکراین در سال ۲۰۲۲، مرتکب شده بود، به تصویر کشید. این تصور که روسیه مسلح به سلاح هستهای، خود را مجبور به «غیرنظامیسازی» اوکراینی که زرادخانه هستهای خود را در تفاهمنامه بوداپست در سال ۱۹۹۴ تسلیم کرده بود، دانسته است، حتی قبل از در نظر گرفتن اندازه نسبی سلاحهای متعارف بین دو کشور، به ویژه مضحک به نظر میرسد.
در نهایت، احساسات ناسیونالیستی از دوران امپراتوری روسیه در اوکراین وجود داشته و در دوران شوروی، زمانی که یک جنبش حزبی مستقر به نسلکشی استالینیستی اوکراین در دهه ۱۹۳۰ واکنش نشان داد، انگیزه بیشتری پیدا کرد. عناصری از این جنبش در طول قرن بیستم تا بیست و یکم به مبارزه علیه نفوذ روسیه در اوکراین ادامه دادند. ملیگرایان افراطی اوکراینی در حال حاضر در واقع حدود ۲٪ از جمعیت را تشکیل میدهند. آنها از سال ۲۰۱۴، دوباره در پاسخ به ارعاب روسیه، به صحنه آمدهاند. قابل توجهترین آنها گردان آزوف بود که در سال گذشته در برابر محاصره ماریوپول توسط روسیه دفاع کرد.
روسها روایت طولانی از تلاش برای غیرانسانی جلوه دادن اوکراینیها با اشاره به مخالفت آنها با رژیم شوروی در جریان جنگ جهانی و پس از آن، به عنوان نازیها ارائه دادهاند. تحریف تاریخ توسط تبلیغات روسی هرگز اتحاد استالین با هیتلر در آغاز جنگ و مشارکت او در حمله به لهستان را تصدیق نمیکند و همچنین اذعان نمیکند که اوکراین متحمل ضربه حمله نازیها به اتحاد جماهیر شوروی شد و بیشتر از هر ملت دیگری جمعیت خود را از دست داد.
بهتر است پوتین به اطراف خود نگاه کند و حضور ملیگرایان افراطی بسیار بیشتری را در درون شرکت خود تشخیص دهد. برخی از اینها در واقع خود را نازی مینامند. یک گروه شبهنظامی روسی، روسیچ، رسماً در سال ۲۰۱۴ در سن پترزبورگ تأسیس شد و در سالهای ۲۰۱۴-۲۰۱۵ در فعالیتهای مسلحانه در دونباس شرکت داشت. جنبش امپراتوری روسیه، که آن هم در سال ۲۰۰۲ در سن پترزبورگ تأسیس شد، آموزشهای شبهنظامی به نئونازیها و طرفداران برتری سفیدپوستان در اروپا ارائه داده است. این جنبش توسط ایالات متحده به عنوان یک «سازمان تروریستی جهانی» تعیین شده است. اعضای لژیون امپراتوری آن نیز در سالهای ۲۰۱۴-۲۰۱۵ در دونباس مستقر شدند. گروه واگنر، یک شرکت مزدور خصوصی روسی است که توسط نازیهای خودخوانده، الکسی میلچاکوف و یان پتروسکی، تأسیس شده و توسط یوگنی پریگوژین، یک الیگارش روسی، تأمین مالی میشود. به نظر میرسد این گروه هیچ ایدئولوژی رسمی ندارد؛ بلکه یک نهاد جنایتکار با گرایشهای راست افراطی است و هم توسط وزارت دفاع روسیه مسلح شده و هم امکانات آموزشی برای آن فراهم شده است. در واقع، ۸۰ درصد از نیروهای آن در اوکراین از زندانها استخدام شدهاند. این گروه در سراسر جهان در خدمات قراردادی با مشتریان دولتی عمدتاً آفریقایی و آمریکای لاتین و به عنوان یک واحد نظامی واقعی در سوریه و اوکراین مشارکت داشته است. وزارت خزانهداری ایالات متحده اکنون به درستی آن را به عنوان یک «سازمان جنایتکار فراملی» که در هر کجا که مستقر شدهاند، مرتکب جنایات میشوند، معرفی کرده است.
دیمیتری مدودف، رئیس جمهور سابق روسیه (2008-2012) و نخست وزیر، که از سال 2020 معاون رئیس شورای امنیت روسیه بوده است، بار دیگر به عنوان یکی از مدعیان ریاست جمهوری در نظر گرفته میشود، اگر پوتین به طور تصادفی از بالکن سقوط کند. او مطمئناً به دلیل زبان رنگارنگ، لفاظیهای نادرست و در نهایت به عنوان کاریکاتوری از شوونیسم روسی، یکی از سرگرمکنندهترین ذرات در مدار نزدیک پوتین است. یکی از قابل توجهترین سخنرانیهای اینترنتی او، جنگ اوکراین را به نبردی مقدس با شیطان تشبیه کرد و به همه کسانی که تصمیم به خواندن پیام او گرفتند، یادآوری کرد که «کیف یک شهر بزرگ کوچک روسی در امپراتوری روسیه است که در آن مردم همیشه به زبان روسی فکر و صحبت کردهاند». او در پیام تعطیلات اخیر خود از اوکراینیها به عنوان «معتادان دیوانه نازی» یاد میکند.

این اظهارات نیازی به توضیح چندانی ندارند زیرا آشکارا پوچ هستند، اما به یک مضمون مشترک در لفاظیهای فعلی روسیه اشاره دارند و آن این است که اوکراینیها را «روسهای کوچک» در نظر میگیرند، به نوعی موجودی پستتر، از تبار دهقانان، که به شکلی تحریفشده از زبان روسی صحبت میکنند. در واقع، از دیدگاه قومشناسی-زبانی، قلمرو اوکراین در واقع در هسته جغرافیایی اصلی سرزمین اسلاوها قرار داشت که از لهستان مرکزی و شرقی امروزی، بلاروس جنوبی تا شمال غربی اوکراین امتداد داشت، نه روسیه. دیدگاه مدودف در مورد تاریخ روسیه، همانطور که پوتین در مقاله خود در مورد این موضوع در تابستان 2021 نوشت، ریشه در این باور دارد که این تاریخ به سادگی از منطقهای که در ابتدا در کیف متمرکز بود، تکامل یافته و در قرن سیزدهم با حمله مغولها در آن زمان مجبور به حرکت به سمت شمال شده است. در واقع، تاریخ اوکراین در همان جایی که بود و هنوز هم هست، باقی مانده و در قرنهای بعدی به شکل فعلی خود تکامل یافته است. این کشور هویت خود را به عنوان یک ملت، نه به عنوان سرزمینی اشغال شده توسط «روسهای کوچک»، آنطور که امپراتوری روسیه برای اشاره به اوکراینیها انتخاب کرده بود، بلکه از طریق تاریخ طولانی مبارزه با استبداد به دست آورد. روند تلاش برای روسی کردن اوکراین، از قرن هجدهم، به چیزی که نیست، با شکست مواجه شده است. اگر ملتی وجود داشته باشد که نیاز به تحقیر داشته باشد، روسیه است زیرا قوانین جامعه مدنی و پیوندهای نجابت انسانی را زیر پا گذاشته است.
حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2023 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.