الکساندر لوکاشنکو، دیکتاتور بلاروس که ظاهراً به آن افتخار میکرد، در سال ۱۹۹۴ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سه سال قبل، به عنوان اولین رئیس جمهور این کشور به قدرت رسید. او که از نوادگان واقعی رژیم شوروی سابق بود، مالکیت دولتی صنایع بزرگ را حفظ کرد و قدرت انحلال پارلمان را به دست آورد و به تدریج تا سال ۱۹۹۶ اقتدار بسیار متمرکز خود را تثبیت کرد. زبان روسی جایگاهی معادل زبان بلاروسی پیدا کرد و روابط اقتصادی از پیش برقرار شده با روسیه با تشکیل یک کشور مشترک المنافع توسط دو کشور در سال ۱۹۹۶ تقویت شد. کشور روسیه و بلاروس با امضای پیمانی در سال ۱۹۹۹ به دولت اتحادیه روسیه و بلاروس تبدیل شد. این دولت اتحادیه، ادغام اقتصادهای خود را رسمیت بخشید و سازمانهای اطلاعاتی و دفاعی آنها نیز به آن اضافه شد. واضح است که هر چه بلاروس ضعیفتر باشد، در این ترتیبات، امنیت مالی و نظامی بیشتری به دست خواهد آورد. با این حال، این روند برای لوکاشنکو هموار نبود.

نگرانی از قبل در سال ۱۹۹۶ وجود داشت که اشتیاق لوکاشنکو برای روابط نزدیکتر با روسیه منجر به الحاق نهایی به روسیه شود. اعتراضاتی آغاز شد و به عنوان بهار بلاروس شناخته شد، اما این اعتراضات در آن زمان برای متقاعد کردن رژیم جدید کافی نبود. اقتدارگرایی لوکاشنکو با ناپدید شدن رهبران مخالف و زندانی شدن فعالان شناخته شده در سال ۱۹۹۹، نارضایتی بیشتری را دامن زد. ویکتور هانچار، آناتول کراسوسکی و یوری زاچارانکا، رهبران سابق، بعداً توسط یک واحد ویژه وزارت امور داخلی به قتل رسیدند. راهپیمایی آزادی قرار بود در مینسک، پایتخت، برگزار شود و در ماه اکتبر همان سال رخ داد که منجر به درگیری خشونتآمیز با پلیس ضد شورش و OMON ("نیروی ویژه پلیس") شد. دستگیریهای انجام شده متعاقباً توسط عفو بینالملل محکوم شد. این رویداد باعث تأخیر در اجرای واقعی دولت اتحادیه شد، اما وضعیت رسمی آن حفظ شد.
مرکز حقوق بشر بلاروس (ویاسنا) توسط رژیم لوکاشنکو به «نظارت» بر انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۱ متهم شد و از این رو، رسماً در سال ۲۰۰۳ منحل شد. بنیانگذار آن، آلس بیالیاتسکی، در سال ۲۰۲۲ به پاس قدردانی از فعالیتهایش به عنوان یک فعال طرفدار دموکراسی و موضعش برای حقوق بشر، جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. او همچنان زندانی عقیدتی است.

یک همهپرسی ملی در سال ۲۰۰۴ به لوکاشنکو اجازه داد تا با ۸۸.۹٪ از «آرای معتبر» به عنوان رئیس جمهور، دورههای نامحدودی را دنبال کند. البته او در انتخابات بعدی که پس از آن تقریباً به طور انحصاری توسط رسانههای دولتی تبلیغ میشد، آزار و اذیت مخالفان توسط دولت و اتهامات مربوط به پر کردن صندوقهای رأی، پیروز شد. در سال ۲۰۰۵، لوکاشنکو توسط کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه وقت ایالات متحده، به عنوان «پایگاه استبداد» در کنار رژیمهای استبدادی به همان اندازه قابل توجه، کره شمالی، میانمار، زیمبابوه، ایران و کوبا، مورد تقدیر قرار گرفت. او برای تثبیت این عنوان افتخاری نادر، به تمایل خود به نقض حقوق بشر از جمله آزار و اذیت مداوم اعضا و داوطلبان ویاسنا ادامه داد. در همین حال، لوکاشنکو همچنین به عنوان رئیس جمهور با یک رشته موفقیتآمیز از انتخابهای مجدد در سالهای ۲۰۱۰، ۲۰۱۵ و ۲۰۲۰ ادامه داد که هر کدام به طور برجسته با رسوایی معمول مشخص شدند.
بیتفاوتی رژیم در طول همهگیری ویروس کرونا، که از سال ۲۰۲۰ به طور جدی آغاز شد، و بیاعتمادی به کمیسیونهای انتخاباتی، مخالفتهایی را برانگیخت که تسلط لوکاشنکو بر سیستم را به نفع سویتلانا تسیخانوسکایا در انتخابات آن سال به چالش کشیدند. او جای شوهرش، سرگئی، را گرفته بود، زمانی که شوهرش ابتدا از شرکت در انتخابات منع و سپس زندانی شد. اعتراضات در بیش از ۳۰ شهر به طرز وحشیانهای سرکوب شد، زیرا نیروهای امنیتی، سیلوویکی، خود را به عنوان نیرویی ضروری در مدیریت اوضاع برای یک رژیم به طور فزاینده آسیبپذیر تثبیت کردند. در نتیجه، لوکاشنکو توسط اتحادیه اروپا یا ایالات متحده به عنوان رئیس جمهور مشروع به رسمیت شناخته نشده است و از نظر غرب همچنان منفور است. سازمانهای غیردولتی در طول رژیم لوکاشنکو به عنوان خرابکار هدف قرار گرفتند و در سال ۲۰۲۱، دولت بیش از ۲۷۰ مورد از آنها، از جمله گروههای حقوق بشری باقی مانده و همچنین ۱۳ رسانه خبری را منحل کرد.
در ۲۵ سال گذشته، بلاروس به دلیل فعالیتهای ضد دموکراتیک و نقض مداوم هنجارهای انتخاباتی توسط رهبران سیاسی خود، از شورای اروپا کنار گذاشته شده است. چندین مقام دولتی شخصاً توسط ایالات متحده و اتحادیه اروپا به دلیل انواع جرائم مربوط به تقلب در انتخابات، سرکوب سیاسی و اقدامات مجرمانه آشکار تحریم شدهاند. تحریمها همچنان در حال گسترش هستند، همانطور که در طول سال گذشته نیز ادامه داشته است، که آخرین مورد آن توسط رئیس کمیسیون اروپا، اورسولا ون در لاین، به دلیل حمایت از روسیه در جنگ علیه اوکراین اعلام شد. در بحبوحه رکود اقتصادی طولانی مدت، بیاعتمادی عمومی و از بین رفتن روابط با غرب، بلاروس در موقعیتی قرار گرفته است که دیگر نمیتواند بدون حمایت روسیه خود را حفظ کند و با این حمایت، شروع به واگذاری ظرفیت خود برای خودمختاری.
است که احساسات عمومی نسبت به مشارکت نیروهای بلاروس در درگیری اوکراین بسیار پایین است و این شامل هواداران طرفدار روسیه خود لوکاشنکو نیز میشود. حتی ممکن است حمایت در میان خود سربازان نیز زیر سوال برود و از این رو، روحیه ارتش بلاروس، همانطور که طرف روسی را دارد، ممکن است به ستوه آید. این امر لوکاشنکو را در رابطه با روابطش با پوتین و اظهاراتش در حمایت از پایان جنگ در موقعیت دشواری قرار داده است. عکسی که اخیراً این دو را در جلسه شورای عالی اقتصادی اوراسیا در دسامبر 2022 نشان میدهد، ظاهراً لوکاشنکو را در حال بررسی این موضوع نشان میدهد که آیا لباس امپراتور بر تن دارد یا خیر.
نشست اخیر سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)، اتحاد نظامی شش کشور سابق شوروی - ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه و تاجیکستان - این سوءظن را ایجاد کرد که ممکن است الحاق بلاروس به روسیه رخ دهد و یک کشور خودمختار در روسیه جدید ایجاد شود. با توجه به میزان محبوبیت کم لوکاشنکو در بلاروس، برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که سرویس اطلاعات خارجی نظامی روسیه (GRU) جایگزینی او با دبیرکل CSTO، استانیسلاو زاس، یک وفادار به روسیه را در نظر گرفته است. زاس نیز به نوبه خود با متهم کردن اوکراین و لهستان به ایجاد تهدید نظامی برای بلاروس، این الحاق را توجیه خواهد کرد. در ادامه ممکن است تلاش دیگری برای گنجاندن کامل CSTO در این ماجراجویی علیه اوکراین صورت گیرد. چنین اقدامی با شکایت روسیه، همانطور که توسط رسانههای دولتی آن بیان شده است، مبنی بر اینکه روسیه در واقع در اوکراین با سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) میجنگد، همسو خواهد بود و بنابراین اکنون CSTO را به عنوان یک ضد اتحاد در معرض خطر قرار میدهد. بعید است که کشورهای عضو با اشتیاق به این موضوع نگاه کنند.
نه تنها برخی از کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی نسبت به روسیه، بلکه آذربایجان، ازبکستان و ترکمنستان نیز در حال تغییر نگرش هستند و همگی به دنبال استقلال کامل از رژیم پوتین هستند. ارمنستان به دلیل بیتفاوتی روسیه در مورد درگیری طولانی مدت خود با آذربایجان، به دنبال حمایت در جای دیگری بوده است. قزاقستان با نگرانی از اینکه روسیه در منطقه شمالی خود نیات ارضی داشته است، با چین و ترکیه همسوتر شده است. سایر کشورها شاهد درگیری سال ۲۰۰۸ با روسیه در گرجستان بودهاند، همین امر در مورد اوکراین با کریمه در سال ۲۰۱۴ نیز صدق میکند و اکنون که درگیری فعلی در سال ۲۰۲۲ آغاز شده است، ترجیح میدهند از روسیه فاصله بگیرند.
با توجه به وقایع سال ۲۰۲۰، احساسات مردم بلاروس نسبت به خود روسیه نیز رو به کاهش گذاشت. نظرسنجی نوامبر ۲۰۲۰ توسط کارگاه تحلیلی بلاروس نشان داد که ۴۰٪ از مردم طرفدار حفظ اتحاد با روسیه هستند، در حالی که این رقم دو ماه قبل ۵۲٪ بود. در همین دوره زمانی، تعداد کسانی که از روابط نزدیکتر با اتحادیه اروپا حمایت میکردند از ۲۷٪ به ۳۳٪ افزایش یافت. حمایت پوتین از لوکاشنکو عامل این امر دانسته. یک سوم از مردم بلاروس نیز احساس میکردند که روابط با روسیه بدتر خواهد شد و ۴۳٪ روسیه را به عنوان تهدید اصلی برای حاکمیت خود معرفی کردند.
علاقه فزایندهای در مورد تأثیر تاریخ بر احساسات ملی پدیدار شده است. قلمرو بلاروس قبل از الحاق به امپراتوری روسیه در سال ۱۷۹۶ بخشی از دوکنشین بزرگ لیتوانی و مشترکالمنافع لهستان-لیتوانی بود که بخش زیادی از خاک اوکراین را نیز شامل میشد. بلاروسیها بیشتر از امپراتوری روسیه یا جانشین آن، اتحاد جماهیر شوروی، به دوکنشین بزرگ لیتوانی یا مشترکالمنافع لهستان-لیتوانی احساس وابستگی بیشتری دارند. دو مورد اول روی هم رفته ۴۶٪ از پاسخدهندگان را تشکیل میدادند در حالی که برای دومی ۲۸٪ بود. علاوه بر این، ۱۶.۲٪ کوچک اما قابل توجه، جمهوری خلق بلاروس، یک دولت مستقل و ضد کمونیستی کوتاهمدت (۱۹۱۸-۱۹۱۹) قبل از ادغام در اتحاد جماهیر شوروی را اعلام کردند. در مجموع، ۶۲.۲٪ از بلاروسیها هویت تاریخی خود را از موجودیتی غیر از روسیه میگیرند.
دیدار اخیر پوتین با لوکاشنکو در مینسک به همراه استقرار نیروها، تدارکات و زرهپوشهای روسی در بلاروس، گمانهزنیهای زیادی را برانگیخته است مبنی بر اینکه او متحد خود در اتحادیه را برای آغاز عملیات با نیروهای بلاروس تحت فشار قرار خواهد داد. این کشور در عملیاتهای قبلی روسیه به عنوان یک پایگاه عمل کرده است، در غیر این صورت. در بهترین حالت، مشخص نیست که آیا تلاشی برای بازسازی شکست نظامی که در آغاز جنگ فوریه گذشته مشاهده شد، صورت خواهد گرفت یا خیر، اما این موضوع این تصور را که ممکن است نوعی تاکتیک انحرافی در شمال در حال انجام باشد، از بین نمیبرد. در صورت مشارکت مستقیم نیروهای بلاروس، واکنش داخلی به شکل اعتراض و خرابکاری ممکن است پیامد آن باشد. احتمالاً برای لوکاشنکو پایان خوبی نخواهد داشت.
حق نشر برای @Kost Elisevich، MD، PhD، 2023 محفوظ است. هرگونه کپیبرداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.