کریمه

همانطور که برای اکثر موجودات ذی‌شعور بدیهی است، کریمه از نظر جغرافیایی همچنان در مجاورت خاک اوکراین قرار دارد، به طوری که همه به جز یک ملی‌گرای افراطی روس، منطق غیرقابل انکار وضعیتی را که پوتین ترجیح می‌دهد نادیده بگیرد، درک می‌کنند. کریمه برای منافع روسیه به عنوان یک دژ نظامی که دسترسی به مدیترانه را فراهم می‌کند و تا حدی، هنوز یک مقصد تفریحی مورد علاقه در نزدیکی است که روس‌ها بسیار دوست دارند آن را از آن خود بنامند، حیاتی است.

یک دلیل قابل قبول برای حمله روسیه به اوکراین، دلیلی که هشت سال پیش توسط سناتور جان مک‌کین مطرح شد، ایجاد یک کریدور زمینی از طریق شرق اوکراین به کریمه است، کریدوری که پوتین می‌تواند آن را به شیوه‌ای مشابه الحاق غیرقانونی کریمه در سال ۲۰۱۴ به خاک خود ضمیمه کند. این شبه‌جزیره که در دریای سیاه پیش آمده، تاریخ پیچیده‌ای دارد که لفاظی‌های روسیه که تلاش کرده داستان آن را به عنوان بخشی از یک سناریوی الحاق‌گرایانه تغییر دهد، آن را بیش از پیش مبهم کرده است.

شکایت ولادیمیر پوتین مربوط به فرمان سال ۱۹۵۴ هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی (اتحاد جماهیر شوروی) مبنی بر انتقال کریمه به حوزه قضایی جمهوری سوسیالیستی شوروی اوکراین (SSR) است. این مناسبت، سیصدمینسالگرد توافق‌نامه پریسلاو در سال ۱۶۵۴، یک اتحاد نظامی و سیاسی، بین دولت قزاق اوکراین به رهبری بوهدان خملنیتسکی و تزار الکسیس روسیه بود. در ازای خودمختاری و حفظ ایمان خود در یک سرزمین مورد مناقشه که از غرب با مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی و از جنوب با امپراتوری عثمانی محدود شده بود، سواره‌نظام قزاق اوکراینی امنیت را در برابر گسترش امپراتوری عثمانی تأمین می‌کرد و می‌توانست برای پشتیبانی در برخورد با مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی همسایه فراخوانده شود.

خطر ویژه در آن زمان، کریمه و پیوندهای آن با امپراتوری عثمانی بود. تاتارهای کریمه، بقایای اردوی طلایی مغول‌ها که در قرن سیزدهم به اوکراین حمله کرده بودند، قرن‌ها بر این شبه جزیره تسلط داشتند. درشانزدهم ، خانات کریمه با معاصران مسلمان خود در جنوب، یعنی عثمانی‌ها، متحد شدند. آنها روابط تجاری برقرار کردند و در تهاجمات نظامی، عمدتاً در استپ‌های جنوبی اوکراین امروزی، همکاری داشتند.

در طول ۱۵۰ سال بعد، با رشد روسیه تزاری، تضعیف دولت قزاق و افول مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی، بخش عمده‌ای از قلمرو کنونی اوکراین توسط امپراتوری روسیه تصرف شد. تا سال ۱۷۸۳، در زمان سلطنت کاترین دوم، خانات کریمه با شکست نهایی عثمانی‌ها و پیمان کوچوک کایناردژا به امپراتوری روسیه ملحق شد.

امپراتوری روسیه در نیمه اول قرن نوزدهم به گسترش ارضی خود به سمت غرب و شرق ادامه داد. تزار نیکلاس اول، با درک وضعیت ضعیف امپراتوری عثمانی، تلاش کرد تا سرزمین‌های بالکان در جنوب شرقی را تصرف کند تا از طریق تنگه بسفر به دریای مدیترانه دسترسی آزاد داشته باشد. در نتیجه، نگرانی‌های اقتصادی برای بریتانیا، فرانسه و ساردینیا-پیمونت در مورد منافع تجاری آنها در خاور نزدیک ایجاد شد. هنگامی که کشتی‌های جنگی روسیه با آتش‌زا به نیروی دریایی عثمانی در بندر دریای سیاه حمله کردند و آن را به آتش کشیدند و بیش از ۲۰۰۰ پرسنل دریایی را کشتند، کشورهای غربی وارد عمل شدند و جنگ کریمه را آغاز کردند که تا سال ۱۸۵۶ ادامه یافت. روسیه با تحمل بیش از ۴۵۰۰۰۰ تلفات، به طور کامل شکست خورد و ناوگان دریای سیاه آن به همراه بندر دریایی اصلی کریمه، سواستوپول، نابود شد. پیمان پاریس که پس از آن منعقد شد، دریای سیاه را غیرنظامی کرد و سواحل جنوبی امپراتوری روسیه را کاملاً آسیب‌پذیر کرد. شپرد بی. کلاف، مورخ، زیاده‌خواهی تزار نیکلاس در تلاش برای کنترل دریای سیاه و فراتر از آن و ارزیابی نادرست او از واکنش اروپای غربی را به عنوان دو دلیل اساسی جنگ و تحقیر نهایی روسیه شناسایی کرد.

تاتارها تا اواسط قرن نوزدهم اکثریت جمعیت کریمه را تشکیل می‌دادند . سیاست تبعیض‌آمیز نسبت به تاتارها در طول دوران سلسله رومانوف وجود داشت و در کاهش جمعیت آن نمایان شد. ارعاب فرهنگی با تخریب بناهای تاریخی و مساجد، اسکان مجدد اجباری و خشونت تا قرن بیستم ادامه یافت . دهقانان تاتار پس از سال ۱۷۹۶ به رعیت تبدیل شدند و تا سال ۱۸۶۱ که رعیت‌داری تحت مالکیت زمین‌داران جای خود را به رعیت‌داری اقتصادی داد، به همین منوال باقی ماندند. در ۱۰۰ سال اول الحاق کریمه به امپراتوری روسیه، سرشماری‌ها نشان دهنده کاهش چشمگیر جمعیت تاتارها از ۸۷.۶٪ به ۳۵.۶٪ تا آغاز قرن بیستم بود. بین سال‌های ۱۸۲۰ تا ۱۸۶۰ ، استعمارگران روسی، اوکراینی، آلمانی و سایر کشورها عمداً به کریمه وارد شدند و در این فرآیند جمعیت تاتارها را کاهش دادند.

هم جنگ جهانی اول و هم انقلاب فوریه ۱۹۱۷ روسیه، تغییر ناگهانی در سرنوشت کریمه ایجاد کرد. تغییر چشمگیر در شرایط سیاسی به تعدادی از ملی‌گرایان تاتار اجازه داد تا از تبعید بازگردند و یک حزب ملی‌گرای تاتار کریمه ایجاد کنند که خواستار خودمختاری منطقه‌ای بود. پس از آن، یک مجلس مؤسسان با دولت خود تشکیل شد. این امر در آن زمان توسط رهبری اوکراین حمایت می‌شد، اما با به قدرت رسیدن کوتاه بلشویک‌ها، تلاش برای خودمختاری کوتاه مدت بود. یک دولت شوروی به سرعت جایگزین دولت دوم شد، اما به نوبه خود، با ورود نیروهای آلمانی که به بیرون راندن بلشویک‌ها اقدام کردند، جایگزین شد. شکست آلمان در سال ۱۹۱۸، کریمه را در زمانی که این کشور درگیر جنگ داخلی بود، دوباره تحت کنترل روسیه قرار داد. این جنگ تا حد زیادی ارتش سرخ بلشویک را در مقابل ارتش سفید ضد شوروی قرار داد، اگرچه در حقیقت، چندین عنصر ملی متفاوت دیگر نیز درگیر شده بودند. در اواخر جنگ، ارتش سفید به کریمه عقب‌نشینی کرد و در آنجا آخرین مقاومت خود را انجام داد و سرانجام در اکتبر ۱۹۲۰ شکست خورد.

با پایان جنگ داخلی، ولادیمیر لنین با مشکل ملیت ناشی از انحلال امپراتوری روسیه روبرو شد. او برای حفظ تمامیت ارضی خود، از اتحاد جمهوری‌های ملی‌گرای به رسمیت شناخته شده دفاع کرد که هر کدام خودمختاری خود را داشته باشند، اما تحت یک اقتدار متمرکز در یک دولت نماینده که امنیت و رفاه اقتصادی آنها را تضمین کند. لنین همچنین متوجه لزوم سرکوب احساس برتری نسبتاً فراگیر روس‌ها نسبت به سایر ملیت‌های امپراتوری قدیمی روسیه شد، زیرا این با ایدئولوژی جدید برابری‌طلبی کمونیستی که او ترویج می‌کرد، همسو نبود. در نتیجه، در اکتبر ۱۹۲۱، جمهوری سوسیالیستی خودمختار کریمه (ASSR) به همراه چندین نهاد دیگر از جمله جمهوری سوسیالیستی شوروی اوکراین، که همگی در واقع از مسکو حکومت می‌کردند، به بخش جدایی‌ناپذیر جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه (RSFSR) تبدیل شد. با این حال، شوونیسم روسی، که در گذشته ریشه‌های عمیقی داشت و ریشه دوانده بود، به عنوان یک ویژگی که مهار آن حتی تا به امروز دشوار است، ادامه یافت.

لنین در سال ۱۹۲۴ درگذشت و جوزف استالین جانشین او شد که تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۳ رهبری اتحاد جماهیر شوروی را بر عهده داشت. در اواخر دهه ۱۹۲۰، استالین تظاهر به آرمان برابری‌طلبی که در انقلاب تجسم یافته بود را کنار گذاشت و نقش دیکتاتور رژیمی را بر عهده گرفت که اکنون به عنوان مروج ترس عمل می‌کرد. تاتارهای کریمه در اواسط دهه ۱۹۲۰ تنها یک چهارم جمعیت شبه جزیره را تشکیل می‌دادند، زیرا ورود روس‌های جدید به ۴۲.۲٪ از این جمعیت افزایش یافته بود. سیاست اقتصادی جدید استالین با اشتراکی‌سازی اجباری و مصادره غلات، قحطی گسترده‌ای را در سال‌های ۱۹۳۱-۱۹۳۲ در بیشتر اوکراین و کریمه ایجاد کرد که منجر به از دست رفتن ۱۰۰۰۰۰ نفر تنها در داخل شبه جزیره شد. ترور استالین با دستگیری چهره‌های سیاسی، دانشگاهیان، روزنامه‌نگاران و متخصصان تاتار و به دنبال آن اعدام یا تبعید به مناطق دورافتاده اتحادیه ادامه یافت. تا سرشماری سال ۱۹۳۹، تاتارهای کریمه ۱۹.۴٪ از جمعیت را تشکیل می‌دادند، فرهنگ و زبان آنها به حاشیه رانده شده بود و هویت آنها با ورود بیشتر روس‌ها از بین رفته بود. پاکسازی قومی با حذف تاتارها و چندین اقلیت دیگر آغاز شده بود.

تهاجم آلمان به اتحاد جماهیر شوروی در جنگ جهانی دوم شامل اشغال کریمه بود که در آن ۴۰۰۰۰ یهودی دستگیر و کشته شدند. حدود ۳۵۰۰ تاتار کریمه که با سرکوب‌ها و آزار و اذیت استالینیستی مخالف بودند، به نیروهای آلمانی پیوستند تا با روس‌ها مخالفت کنند. هنگامی که نیروهای روسی در سال ۱۹۴۴ کریمه را بازپس گرفتند، استالین با تبعید تقریباً ۲۴۰۰۰۰ نفر که عمدتاً زن، کودک و سالمند بودند، به جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان و سایر کشورهای آسیای میانه، دست به یک نسل‌کشی فرهنگی تلافی‌جویانه علیه تاتارها زد. در ۱۸ ماه اول تبعید اجباری، تقریباً نیمی از آنها در اثر مواجهه با شرایط نامساعد جوی و محرومیت جان باختند و تا ۸۰۰۰ نفر در حین انتقال جان باختند. سرشماری سال ۱۹۷۹ نشان داد که جمعیت تاتارها به ۵۴۲۲ نفر کاهش یافته است که تنها ۰.۲٪ از جمعیت را تشکیل می‌دهد. پس از ۴۵ سال تبعید، ۲۶۰ هزار تاتار در زمان پرسترویکای ​​در اواخر دهه ۱۹۸۰ به کریمه بازگشتند. هیچ غرامتی ارائه نشد. ۸۰ هزار خانوار و ۳۶۰ هزار هکتار زمین که قبلاً رها شده بودند، اکنون در اختیار دیگران قرار گرفته بودند. جمهوری سوسیالیستی شوروی کریمه در سال ۱۹۴۵ منحل شد و دیگر یک ایالت خودمختار نبود، بلکه یک استان، یک منطقه اداری دیگر در داخل جمهوری سوسیالیستی شوروی سوسیالیستی بود.

در سال ۱۹۹۱، اوکراین استقلال خود را به عنوان یک کشور مستقل به دست آورد که کریمه اکنون بخشی از آن بود. در یک همه‌پرسی در ماه دسامبر، ۹۲٪ از کل جمعیت به استقلال رأی مثبت دادند و ۵۴٪ از جمعیت کریمه که در آن زمان ۶۰٪ آنها روس بودند، نیز به استقلال رأی دادند. بین سرشماری‌های ۱۹۸۹ و ۲۰۱۴، درصد تاتارها در جمعیت کریمه از ۱.۶٪ به ۱۲.۶٪ افزایش یافت. آنها به درستی توسط اوکراین و اتحادیه اروپا به عنوان یک قوم بومی به رسمیت شناخته شدند، در حالی که روس‌ها آنها را یک «اقلیت ملی» می‌دانستند. 

انتقال کریمه به جمهوری شوروی سوسیالیستی اوکراین در سال ۱۹۵۴ به عنوان به رسمیت شناختن «عشق و اعتماد برادرانه عظیم مردم روسیه به اوکراین» اعلام شد و قرار بود نمونه‌ای از نگرش پرولتاریایی مارکسیستی-لنینیستی برادری جهانی باشد. تصویر کامل‌تری از شرایط آن زمان نشان می‌دهد که مصلحت سیاسی ممکن است نقش مهم‌تری در این تصمیم داشته باشد، همانطور که در مقاله‌ای از مارک کرامر، مدیر برنامه مطالعات جنگ سرد در دانشگاه هاروارد و عضو ارشد مرکز دیویس برای مطالعات روسیه و اوراسیا اشاره شده است. به قدرت رسیدن خروشچف در سال‌های ۱۹۵۳-۱۹۵۴ هموار نبود. مبارزه قدرت پس از استالین با گئورگی مالنکوف، نخست وزیر وقت شوروی، جاه‌طلبی‌های او را تهدید کرد. در نتیجه، خروشچف به دنبال جلب حمایت سایر نخبگان درون حزب از جمله اولکسی کیریچنکو، دبیر اول حزب کمونیست اوکراین و عضو هیئت رئیسه حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی (CPSU) بود. انتقال زمین کریمه به جمهوری شوروی سوسیالیستی اوکراین، نوعی حمایت سیاسی مورد نیاز را فراهم می‌کرد. علاوه بر این، این اقدام ظاهراً با گنجاندن اکثریت روس‌تبار کریمه در میان رأی‌دهندگان این کشور، افکار عمومی اوکراین را نسبت به روسیه تقویت می‌کرد.

در مورد توسعه سیاسی و اقتصادی بیشتر در کریمه در طول دوران باقی مانده از شوروی، حرف زیادی برای گفتن وجود ندارد، زیرا سرنوشت آن به جمهوری سوسیالیستی اوکراین و شاید بیشتر به بقیه اتحاد جماهیر شوروی گره خورده بود. در سال ۱۹۹۱، بار دیگر، توسط جمهوری سوسیالیستی اوکراین، وضعیت خودمختاری به آن اعطا شد. اندکی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، الکساندر روتسکوی، معاون رئیس جمهور روسیه، تا سال ۱۹۹۲، خواستار جدایی کریمه از اوکراین شد. ثمرات پاکسازی قومی کریمه و اشغال تدریجی آن توسط روس‌ها، عمدتاً از طریق ایجاد حضور نظامی، با انتخاب یوری مشکوف، رهبر جدایی‌طلب طرفدار روسیه، که در انتخابات ریاست جمهوری دور دوم سال ۱۹۹۴ بیش از ۷۰٪ رأی کسب کرد، شروع به تأثیرگذاری کرد. یک همه‌پرسی، ۸۰٪ رأی موافق برای خودمختاری بیشتر از اوکراین و شهروندی دوگانه روسی-اوکراینی را ثبت کرد. با این حال، اقتصاد کریمه به سمت وابستگی بیشتر به اوکراین برای تجارت تغییر می‌کرد و ۸۰٪ از کالاهای تولیدی آن در آنجا فروخته می‌شد. سرخوردگی از مشکوف و نزاع سیاسی در جناح سیاسی طرفدار روسیه منجر به فروپاشی رهبری شد. سرانجام، پارلمان اوکراین در سال ۱۹۹۵ مداخله کرد و قانون اساسی کریمه را که پست ریاست جمهوری را لغو می‌کرد، لغو کرد. همانطور که انتظار می‌رفت، احساسات غالب روسی در میان جمعیتی که در سال ۲۰۱۴ به ۲.۳ میلیون نفر می‌رسید، ادامه یافت که ۶۸٪ آنها روس، ۱۶٪ اوکراینی و ۱۳٪ تاتار بودند.

انقلاب میدان در سال ۲۰۱۴ در اوکراین منجر به برکناری ویکتور یانوکوویچ، رئیس جمهور طرفدار روسیه، شد که برای محافظت به روسیه گریخت. در عرض چند هفته‌ی بسیار کوتاه از اواخر فوریه تا اوایل مارس، بدون شک به شیوه‌ای از پیش برنامه‌ریزی شده، نیروهای روسی تمام کریمه را تصرف کردند و شورای عالی کریمه با رأی‌گیری، اتحاد با روسیه را اعلام کرد. یک همه‌پرسی خنده‌دار ظرف ۱۰ روز پس از اعلام این خبر، گزینه‌های پیوستن به روسیه یا بازگشت به وضعیت سابق به عنوان یک بخش جدایی‌ناپذیر خودمختار از اوکراین را ارائه داد. میزان مشارکت ۸۳ درصدی با ۹۶.۷ درصد رأی به نفع اتحاد با روسیه گزارش شد، نتیجه‌ای که با توجه به اینکه تقریباً ۳۰ درصد از جمعیت را اوکراینی‌های قومی، تاتارها و سایر اقلیت‌های به حاشیه رانده شده تشکیل می‌دادند، غیرممکن به نظر می‌رسید. جای تعجب نیست که یک گزارش فاش شده از شورای حقوق بشر روسیه نشان داد که میزان مشارکت در واقع ۳۰ درصد بوده و تنها نیمی از آنها به پیوستن به روسیه رأی داده‌اند. علاوه بر این، صدور گواهینامه توسط یک مرجع بین‌المللی شناخته‌شده مورد توجه نبود و بنابراین این رویداد توسط اکثر جهان به عنوان یک دروغ و ریاکاری تلقی شد.

با این حال، این نتیجه‌ی مشکوک، مردم روسیه را نگران نکرد، چرا که به نظر می‌رسید از ایده‌ی بازپس‌گیری سرزمینی که با وجود گذشته‌ی مشکوکی که خودشان ساخته بودند، آن را متعلق به خود می‌دانستند، لذت می‌بردند. حفظ مرزهای ملی و حاکمیت کشورهای منتخبِ به طور رسمی تعیین‌شده در منشور سازمان ملل، قانون هلسینکی، توافق‌نامه‌ی آلماتی، یادداشت بوداپست و به ویژه پیمان دوستی، همکاری و مشارکت با اوکراین، در یک دنیای متمدن، به نظر می‌رسد محافظت کافی در برابر چنین تجاوز آشکاری که در اینجا انجام شده است، باشد، اما این توافق‌نامه‌ها چنین چیزی را ارائه نمی‌دادند. اکنون همه اینها نشان داده است که روسیه کشوری است که نمی‌توان به اعتماد آن اعتماد کرد.

سابقه طولانی سوءاستفاده‌های انجام‌شده علیه کریمه که در جنگ فعلی که تمام اوکراین، به‌ویژه منطقه شرقی آن را فرا گرفته، تشدید شده است، به زودی به پایان خواهد رسید. از دست دادن تسلیحات و پرسنل نظامی روسیه که همچنان رو به افزایش است، دشواری آن در نگهداری تدارکات و قطعات یدکی و فروپاشی اقتصادی اجتناب‌ناپذیر آن از طریق تحریم و توقیف ضروری دارایی‌ها، برای کشوری تا این حد منزوی، نویدبخش نیست. بدتر از آن، از دست دادن اعتماد در میان نسل جوان‌تر آن که لفاظی‌های دروغین آن را می‌بینند و کشور خود را برای بازیابی آینده‌ای که در آن آزاد باشند تا هوش خود را در جای دیگری به کار گیرند، رها می‌کنند، جامعه آن را فلج خواهد کرد. سرنوشت کریمه در نهایت، صرف نظر از ترکیب جمعیتی آن، به جایی که آینده خود را خواهد دید، بستگی خواهد داشت. روسیه هنوز نقطه پایانی در مارپیچ نزولی خود ندیده است و همچنین به خاطر وحشتی که ایجاد کرده، در دادگاه حاضر خواهد شد.

حق نشر برای @Kost Elisevich, MD, PhD 2022 محفوظ است. هرگونه کپی‌برداری غیرقانونی از این محتوا منجر به اقدام قانونی فوری خواهد شد.


یک نظر در مورد «کریمه»

نظرات بسته است.