Όταν η ρητορική σκιάζει τις πραγματικότητες του πολέμου της Ρωσίας 
Μέρος Ι: Υποτίμηση

Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πώς η τρέχουσα αμερικανική ανοησία, που εκδηλώνεται ξεκάθαρα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μπορεί να κάνει κάποιον βαθιά κυνικό απέναντι στη διπλωματία όταν αυτή θεωρείται ότι προσανατολίζεται προς όφελος του επιτιθέμενου και ενός εξωτερικού διαπραγματευτή και όχι του θύματος της επιθετικότητας και του υποστηρικτικού γείτονά του, της Ευρώπης. Η φύση της προτεινόμενης διευθέτησης για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία φαίνεται να αποτρέπει μόνο μια αναπόφευκτη επανάληψη της εχθρότητας, δεδομένης της ιστορικής αναξιοπιστίας των εγγυήσεων ασφαλείας, ιδίως όσον αφορά τη Ρωσία. Παραλληλισμοί παρατηρούνται με την πρόσφατη ασυνέπεια της κυβέρνησης Τραμπ στις εμπορικές συμφωνίες με την Κίνα, σε μια άγρια ​​επιδίωξη συμφωνιών ελλείψει πιο στοχαστικών μακροπρόθεσμων οφελών.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στίβεν Γουίτκοφ με τον Ρώσο Ειδικό Απεσταλμένο για Ξένες Επενδύσεις και Οικονομική Συνεργασία, Κίριλ Ντμιτρίεφ, στο Κρεμλίνο. Φωτογραφία: kremlin.ru

Τα πρόσφατα γεγονότα έχουν προκαλέσει μια πληθώρα ευρέων ρητορικών δηλώσεων σχετικά με τις συνθήκες αυτού του πολέμου, πολλές από τις οποίες στερούνται ουσίας και σίγουρα δεν δικαιολογούνται. Όσο αναξιόπιστες κι αν είναι αυτές οι δηλώσεις, από αυτές εξάγονται συμπεράσματα που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και καθοδηγούν τη συζήτηση. Ακόμα χειρότερα είναι τα ρεύματα παραπληροφόρησης εντός της κοινωνίας μας που επιδιώκουν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη όταν επαναλαμβάνονται είτε από άτομα που δεν γνωρίζουν το απαιτούμενο υπόβαθρο, απλώς τρολάρουν επί πληρωμή είτε αισθάνονται ανόητα το δικαίωμα να εκφράζουν την άποψή τους ανώνυμα.

Όποια και αν είναι η βασική αιτία/ες της σύγκρουσης, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η Ρωσία ήταν αυτή που έκανε την εισβολή. Για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, δεν υπήρχε πλέον καμία νόμιμη ή δικαιολογημένη λύση από το να κάνει αυτό που θεωρούσε προνόμιό του όταν είδε την Ουκρανία να απομακρύνεται από τη σφαίρα επιρροής του. Μια πραγματικά φιλελεύθερη δημοκρατική Ουκρανία, κάποτε μια δημοκρατία-πελάτης της Σοβιετικής Ένωσης, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι θέτει ελέγχους στην εκτελεστική εξουσία. Μια κυβέρνηση που θα σέβεται τη βούληση του λαού της θα ήταν μια ανεπιθύμητη ανωμαλία στο κατώφλι του Πούτιν. Πολλοί Ρώσοι θεωρούν την κυριαρχία του Πούτιν ως παράνομη και βασισμένη σε ένα ελαττωματικό εκλογικό αυταρχικό σύστημα. Αυτό το σύστημα, με τη σειρά του, έχει δημιουργήσει μια ολοένα και πιο καταπιεστική και καταναγκαστική κλεπτοκρατία. Η προοπτική μιας ακμάζουσας ουκρανικής δημοκρατίας ευθυγραμμισμένης με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) θα μπορούσε ενδεχομένως να διεγείρει το ρωσικό αίσθημα προς μια παρόμοια κατεύθυνση.

Το κατασκευασμένο «ναζιστικό» θέμα του Πούτιν ως δικαιολογία για τον πόλεμό του με την δηλωμένη ανάγκη αποναζιστικοποίησης της Ουκρανίας ήταν μια πολύ ανόητη ιδέα για να αντέξει για πολύ. Η τακτική της «εισβολής του ΝΑΤΟ» εξασθένησε λίγο αργότερα, όταν η Φινλανδία και η Σουηδία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ, με μόνο συγκρατημένες ρητορικές απαντήσεις από τη Ρωσία. Η πολυαναμενόμενη λαϊκή επανάσταση στην Ουκρανία του 2013-14 έκλεισε την πόρτα για τη Ρωσία. Διακήρυξε μια πορεία προς μια δυτικότροπη δημοκρατική κοινωνία και μια ρήξη με τη διαφθορά που είχε μολύνει το σύστημα διακυβέρνησής της κατά τη διάρκεια των σοβιετικών χρόνων.

Και τώρα, μια άτονη ομάδα «διαπραγματευτών» των ΗΠΑ φαίνεται αποφασισμένη να επαναφέρει την Ουκρανία υπό την επιρροή της Ρωσίας , αποδεχόμενη τις απαιτήσεις της για εδάφη και αρνούμενη στην Ουκρανία τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο Πούτιν παραμένει αποφασισμένος να δει την πλήρη υποδούλωση και ετοιμάζεται να κινηθεί προς την Ευρώπη σαν να επρόκειτο για κάποιο είδος ρεβανσιστικού σχεδίου για να ανακτήσει την κυριαρχία που κάποτε είχε η Ρωσία.

«Τα μεγαλύτερα έθνη κερδίζουν πολέμους»                                                                                 
Προς μεγάλη απογοήτευση των ηγετών των «μεγάλων εθνών», η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα πόσο αβέβαιο μπορεί να είναι το αποτέλεσμα οποιασδήποτε σύγκρουσης, ιδίως όταν οι δικαιολογίες για «ειδικές στρατιωτικές επιχειρήσεις» απλώς δεν είναι εύλογες ή όταν ο επιτιθέμενος αντιμετωπίζει αντίσταση από ένα έθνος που αγωνίζεται για το δικαίωμά του να υπάρχει. Αξίζει να προστεθεί ότι όταν αυτό το έθνος είναι πολύ εξοικειωμένο με τις μεθόδους πολέμου του επιτιθέμενου και έχει την τεχνική ικανότητα να καινοτομεί σε νέες μεθόδους πολέμου, η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης μπορεί γρήγορα να αυξηθούν κατά αρκετές τάξεις μεγέθους. Όπως αποδεικνύεται, η Ρωσία μπορεί πράγματι να υποβαθμιστεί αρκετά, διαλύοντας την έννοια της εξαιρετικότητας και της αήττητης φύσης της.

Στρατιωτικά, η Ρωσία απέχει πολύ από το να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο. Συνεχίζει να χάνει προσωπικό με εκπληκτικό ρυθμό, θυσιάζοντας κατάδικους που στρατολογούνται από τις φυλακές, εθνοτικές μειονότητες από τη Ρωσική Ομοσπονδία (RF) και μια μικτή ομάδα ξένων μαχητών, όλα με σκοπό την εξάντληση του αποθέματος πυρομαχικών του αντιπάλου.

Η 18μηνη πολιορκία του Ποκρόφσκ από ρωσικές δυνάμεις το έχει αφήσει σε ερείπια, αλλά δεν έχει καταληφθεί. Φωτογραφία: Περιφερειακή Στρατιωτική Πολιτική Διοίκηση Ντόνετσκ

Η μεγάλη ρωσική χερσαία επίθεση έχει επικεντρωθεί στην περιφέρεια Ντόνετσκ και ιδιαίτερα στην πόλη Ποκρόφσκ, όπου έλαβε χώρα μια μάχη 18 μηνών. Έχει πλέον μετατραπεί σε αστική σύγκρουση μεταξύ ρωσικών μονάδων διείσδυσης και Ουκρανών υπερασπιστών, με τις καθημερινές ρωσικές απώλειες να κορυφώνονται σε πάνω από 800.Η επίλεκτη 155η Ναυτική Ταξιαρχία Πεζικού της Ρωσίας εξαντλήθηκε σημαντικά και κατέστη αναποτελεσματική σε μάχη. Μέχρι στιγμής, οι ρωσικοί ισχυρισμοί για την κατάληψη της πόλης έχουν περισσότερο να κάνουν με ευσεβείς πόθους, με την ελπίδα να ενισχύσουν το ηθικό και να κερδίσουν έδαφος κατά τη διάρκεια των συζητήσεων με τους Αμερικανούς. Ρωσικά κέρδη έχουν σημειωθεί στις ανατολικές περιφέρειες Ντνιεπροπετρόφσκ και Ζαπορίζια, αν και αρκετές επιθέσεις έχουν αποκρουστεί, με πολλά συστήματα αεράμυνας να έχουν καταστραφεί πρόσφατα.

Αεροφωτογραφία του προεξέχοντος σημείου του Ποκρόφσκ που δείχνει τοποθεσίες (κόκκινοι κύκλοι) Ρώσων που εξοντώθηκαν από μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά τη διάρκεια ενός ελιγμού διείσδυσης. Οι Ρώσοι προχωρούν ως μεμονωμένοι μαχητές ή σε ζεύγη σε πολλές περιπτώσεις σε αυτές τις προσεγγίσεις. Πηγή φωτογραφίας: Robert Magyar

Η Ρωσία κατέχει το 19% του ουκρανικού εδάφους, έχοντας κερδίσει λιγότερο από 1% κατά τη διάρκεια του 2025 με κόστος 100.000 νεκρούς μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους. Από την έναρξη της εισβολής στις 24 Φεβρουαρίου 2022 έως τα μέσα του 2025, το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) έχει υπολογίσει τον αριθμό των Ρώσων νεκρών σε 250.000, 15 φορές μεγαλύτερο από ό,τι κατά τη διάρκεια του 10ετούς πολέμου της Ρωσίας στο Αφγανιστάν. Οι συνολικές ρωσικές απώλειες στην Ουκρανία ανήλθαν σε πάνω από 950.000 μέχρι τα μέσα του 2025, αν και άλλες εκτιμήσεις υπερβαίνουν το ένα εκατομμύριο σύμφωνα με το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας. Οι αναφορές για απώλειες οπλισμού από την 1η Δεκεμβρίου 2025 περιλαμβάνουν 11.387 άρματα μάχης, 23.678 τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, 34.754 συστήματα πυροβολικού, 430 αεροσκάφη σταθερών πτερύγων και 347 ελικόπτερα, μεταξύ πολλών άλλων στοιχείων. Σε αυτό προστίθεται η απώλεια 28 πολεμικών πλοίων, που αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας. Το εκτιμώμενο κόστος αυτών των απωλειών ανέρχεται σε 1,13 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ο αντίκτυπος στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό της Ρωσίας, με το 38% να έχει δεσμευτεί για τον στρατιωτικό και ασφαλιστικό της μηχανισμό τα επόμενα τρία χρόνια, φαίνεται αβάσιμος σε συνδυασμό με τις αποζημιώσεις που οφείλονται στο εν ενεργεία στρατιωτικό προσωπικό και στις οικογένειες των στρατιωτικών για τα αποβιώσαντα μέλη τους. Είναι σίγουρα δύσκολο να δικαιολογηθεί όταν τα εδαφικά κέρδη στην Ουκρανία δεν ξεπέρασαν το 1% τον περασμένο χρόνο.

«Η Ουκρανία Πρέπει να Παραδώσει Έδαφος»                                                                 
Φαίνεται αντιφατικό για ένα κατεχόμενο έθνος να του λένε να παραχωρήσει έδαφος σε έναν επιτιθέμενο για μια εντελώς αδικαιολόγητη εισβολή. Αυτό συμβαίνει επειδή είναι. Σε έναν δίκαιο και, ως εκ τούτου, ιδανικό κόσμο, μια παγκόσμια κοινότητα θα φρόντιζε ώστε ο επιτιθέμενος να εκδιωχθεί και να υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημιώσεις ανάλογες με τη ζημιά που προκλήθηκε. Το καθεστώς της θα οδηγούνταν επίσης στη δικαιοσύνη, όπως έχει συμβεί σε αρκετές παρόμοιες περιπτώσεις στο παρελθόν.

Από την αρχή του πολέμου, η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία από τις ΗΠΑ προχώρησε σταδιακά με τρόπο που καθυστέρησε τον απαραίτητο εξοπλισμό σε μια στιγμή που θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα μεγαλύτερα εδαφικά κέρδη. Η στρατηγική των ΗΠΑ δεν κατάφερε να κατανοήσει τη χρήση της αποτροπής απειλών ως όπλο για να κρατήσει τη Δύση σε εκκρεμότητα. Επιπλέον, τέθηκαν περιορισμοί στη χρήση τακτικών όπλων για διασυνοριακές επιθέσεις, περιορίζοντας την ικανότητα της Ουκρανίας να καταστρέψει στρατηγικά σημεία εκτόξευσης και αεροδρόμια, στρατιωτικές αποθήκες, αποθήκες καυσίμων και εγκαταστάσεις κατασκευής οπλισμού. Αυτή η επιφυλακτικότητα φάνηκε και πάλι να αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε αμφίβολες ρωσικές απειλές για διάβαση μιας «κόκκινης γραμμής» και περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης. Αυτό που προέκυψε ήταν η οχύρωση στο πεδίο της μάχης και ένας άσκοπα παρατεταμένος πόλεμος.

Τα ανατολικά εδάφη, ιδίως οι περιφέρειες Λουγκάνσκ και Ντόνετσκ, αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος των ορυκτών και γεωργικών πόρων της Ουκρανίας, μαζί με τη βιομηχανική της παραγωγή, σε τέτοιο βαθμό που η απώλειά τους θα απειλούσε την οικονομική της επιβίωση και, ως εκ τούτου, την ικανότητά της να ανακάμψει από την καταστροφή που έχει προκαλέσει η Ρωσία. Οι δύο περιφέρειες, που ονομάζονται συλλογικά Ντονμπάς, αποτελούν την βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας, υπεύθυνη για το 25% της βιομηχανικής της παραγωγής. Στην πραγματικότητα, η ίδια η περιφέρεια Ντόνετσκ κατατάσσεται δεύτερη σε ΑΕΠ εντός της χώρας. Ο ορυκτός πλούτος που βρίσκεται στην ανατολική Ουκρανία έχει εκτιμώμενη αξία αρκετών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, με το 40% των ορυκτών κοιτασμάτων της χώρας , συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, να βρίσκονται εκεί. Η λεκάνη Ντνίπρο-Ντόνετσκ, ανατολικά του ποταμού Δνείπερου, φιλοξενεί το 90% της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ουκρανίας, όπου υπάρχουν περίπου 900 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αποθεμάτων φυσικού αερίου.

Χάρτης της Ουκρανίας που δείχνει τις τοποθεσίες κρίσιμων ορυκτών κοιτασμάτων, το 40% των οποίων βρίσκεται στις ανατολικές περιοχές. Πίστωση χάρτη: Παρατηρητήριο Συγκρούσεων και Περιβάλλοντος.

Η κλίμακα της καταστροφής και του εκτοπισμού εκατομμυρίων ανθρώπων ως συνέπεια του πολέμου προκάλεσε μείωση του συνολικού ΑΕΠ της Ουκρανίας κατά 30% κατά το πρώτο έτος. Έχει σημειωθεί κάποια ανάκαμψη, με εκτιμώμενη αύξηση του ΑΕΠ το 2023 κατά 5,5% και το 2024 κατά 2,9%, ενισχυμένη από τη διεθνή βοήθεια. Υπάρχουν σημαντικές ελπίδες ότι το έθνος έχει την αντοχή και την ανθεκτικότητα να ανακάμψει εάν του παρασχεθεί η βοήθεια που χρειάζεται όχι απλώς για να ανοικοδομηθεί αλλά και για να εκσυγχρονιστεί πέρα ​​από τα απομεινάρια της σοβιετικής κληρονομιάς του.

Στις 21 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ημέρες πριν από την εισβολή, ο Πούτιν επέλεξε να ανακηρύξει τις περιφέρειες του Λουγκάνσκ και του Ντόνετσκ ως «Αυτόνομες Λαϊκές Δημοκρατίες», αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία τους από την Ουκρανία. Το 2014, κατά την αρχική περίοδο των εχθροπραξιών, ο πληθυσμός αυτής της συλλογικής περιοχής, του Ντονμπάς, ήταν Ουκρανοί. Κατά τη σοβιετική εποχή, οι Ρώσοι είχαν θεσπίσει μια πολιτιστική πολιτική εκρωσισμού στην περιοχή, την οποία οι νέες δημοκρατίες υπό την ηγεσία των αυτονομιστών στη συνέχεια διέδωσαν περαιτέρω με μια πολιτική ρωσικής πολιτικής κατήχησης. Η εντύπωση της Δύσης ότι η ανατολική Ουκρανία είναι φιλορωσική προέκυψε από αυτό και τροφοδοτήθηκε περαιτέρω με δηλώσεις του Ειδικού Απεσταλμένου των ΗΠΑ Στίβεν Γουίτκοφ ότι οι ανατολικοί Ουκρανοί είναι ρωσόφωνοι, υπονοώντας επομένως ότι είναι αφοσιωμένοι στο να είναι Ρώσοι. Παρά τη ρητορική αυτή, η ιδέα ότι ο πληθυσμός του Ντονμπάς επέλεξε στην πραγματικότητα να αποσχιστεί από την Ουκρανία είναι παραπληροφορημένη, καθώς μόνο το ένα τρίτο των κατοίκων υποστήριξε στην πραγματικότητα τον φιλορωσικό αυτονομισμό.

Το αυτονομιστικό κίνημα του 2014 στο Ντονμπάς υποστηρίχθηκε από ρωσικές τακτικές δυνάμεις, παραστρατιωτικές μονάδες και εισαγόμενους ακτιβιστές, οι οποίοι προκάλεσαν εμφύλιο πόλεμο στην περιοχή. Έγινε το προοίμιο της εισβολής του Πούτιν το 2022 οκτώ χρόνια αργότερα. Τον Μάιο του ίδιου έτους, το 82% του πληθυσμού του Ντονμπάς είχε αρνητική στάση απέναντι στη Ρωσία και, μέχρι τον Ιούλιο, το 81% επιθυμούσε να ενταχθεί στην ΕΕ, ενώ το 71% συμπαθούσε την ιδέα να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ.

Ο λαός της ανατολικής Ουκρανίας έχει γίνει μάρτυρας του αδιάκριτου βομβαρδισμού πολιτικών υποδομών, προκαλώντας πάνω από 53.000 θύματα, συμπεριλαμβανομένων 14.534 νεκρών μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2025.περίπου 20.000 παιδιά έχουν απαχθεί, αν και ο πραγματικός αριθμός φοβάται ότι υπερβαίνει τις 35.000. Πολλά τοποθετήθηκαν σε στρατόπεδα «επανεκπαίδευσης» σε μια προσπάθεια να σβήσουν την ουκρανική τους ταυτότητα, ενώ κάποια στη συνέχεια στρατολογήθηκαν στον ρωσικό στρατό. Αυτές οι φρικαλεότητες προστίθενται στις πολυάριθμες περιπτώσεις βασανιστηρίων, βιασμών και εκτελέσεων πολιτών από τον ρωσικό στρατό στο πλαίσιο του πολέμου και θα πρέπει να διαλύσουν την ιδέα ότι ο λαός της ανατολικής Ουκρανίας θα ήθελε να ζήσει υπό τον ζυγό ενός ακόμη καταπιεστικού και αυταρχικού ρωσικού καθεστώτος.

Οι Ουκρανοί δεν είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν κανένα τμήμα της γης τους. Ο λαός τους έχει μια καλή αίσθηση του έθνους που θέλει και την ελευθερία να το δημιουργήσει κατά την εικόνα του για το μέλλον, όχι κατ' εικόνα που έχει κατασκευαστεί για αυτούς από έναν ιδιοτελή ιμπεριαλιστή που τυχαίνει να έχει ως γείτονα προς το παρόν.

«Μια ουκρανική νίκη είναι μη ρεαλιστική».                                                                    
Είναι έτσι; Ή μήπως πρέπει να μιλάμε αντί για μια ακόμη ρωσική κατάρρευση; Όλα πάντα φαίνονται καλά στη Ρωσία μέχρι που δεν είναι. Ο περασμένος αιώνας χρησιμεύει ως μια καλή υπενθύμιση της τάσης της Ρωσίας για απότομη κυβερνητική κατάρρευση. Η ρωσική επανάσταση και ο εμφύλιος πόλεμος του 1917 έβαλαν τέλος σε 300 χρόνια τσαρικής διακυβέρνησης και ακολουθήθηκε από μια χαοτική διάλυση της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) που συνόδευσε την οικονομική κατάρρευση του σοβιετικού καθεστώτος το 1991. Πόσο καιρό θα διαρκέσει μια κλεπτοκρατία του Πούτιν αφού βυθιστεί στην άβυσσο του πολέμου της με την Ουκρανία;

Ο Υπόκοσμος της Ρωσικής Δυσαρέσκειας                                                
Η επιστροφή του Πούτιν για τρίτη προεδρική θητεία το 2012 αντιμετωπίστηκε με βίαιες διαμαρτυρίες στις οποίες συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες στη Μόσχα για ισχυρισμούς για εκλογική νοθεία. Αν και κατεστάλησαν από την αστυνομία με εκατοντάδες συλλήψεις και διώξεις, το επαναλαμβανόμενο θέαμα διαμαρτυριών που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια πέντε μηνών το 2012 κατέδειξε ένα επίπεδο δυσαρέσκειας που δεν είχε παρατηρηθεί από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ρωσίας. Πέντε χρόνια αργότερα, στις 6 Μαΐου 2017, χιλιάδες ακτιβιστές της αντιπολίτευσης επέστρεψαν στο κέντρο της Μόσχας για μια συγκέντρωση για να σηματοδοτήσουν την επέτειο της αντικυβερνητικής διαμαρτυρίας και να δείξουν ότι η αντίθεση στο καθεστώς δεν είχε διαλυθεί παρά την εντατική καταστολή της διαφωνίας που θυμίζει σταλινική Ρωσία. Ο πόλεμος έχει πλέον αναγκάσει το Κρεμλίνο να εισαγάγει μια περαιτέρω κλιμάκωση των κατασταλτικών μέτρων σε μια προσπάθεια να καταστείλει αυτό που αναμένεται να είναι η αυξανόμενη αντίθεση στην τετραετή «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» του Πούτιν.

Φεβρουάριος 2012. Ρώσοι διαμαρτύρονται στην πλατεία Μπολότναγια στη Μόσχα για την εκλογική απάτη που επέτρεψε την επιστροφή του Βλαντιμίρ Πούτιν στην προεδρία. Φωτογραφία: Bogomolov.PL

Οι παλαιότερες γενιές Ρώσων, ίσως ακόμα γοητευμένες από τη μνήμη της σταλινικής διακυβέρνησης, συχνά θεωρούνται από τη Δύση ως στωικοί, που προσαρμόζονται στις σκληρές πραγματικότητες της ζωής με τη βοήθεια της κρατικής προπαγάνδας. Οι νεότερες γενιές φαίνεται επίσης να θεωρούν τη σταθερότητα και την ασφάλεια έναντι της πολιτικής ελευθερίας, αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου, όπως παρατηρήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022, όταν ο Πούτιν ανακοίνωσε τη διαταγή του για μερική επιστράτευση για την υποστήριξη ενός πολέμου, ενός πολέμου που πήγαινε απροσδόκητα άσχημα για τη Ρωσία. Η πραγματικότητα αυτού που έμοιαζε με μια απομακρυσμένη σύγκρουση κατέρρευσε και πυροδότησε μια μαζική φυγή αρκετών εκατοντάδων χιλιάδων Ρώσων επιλέξιμων για στράτευση σε γειτονικές χώρες, φοβούμενοι την αναγκαστική στρατολόγηση.

Η πλειοψηφία των νέων Ρώσων φαίνεται να είναι αποκομμένη από τα πολιτικά δρώμενα, καθώς μόνο το 30% έχει ψηφίσει σε εκλογές τα προηγούμενα δύο χρόνια. Σε μια περίοδο 25 ετών από το 1999, μια ετήσια έρευνα του Levada Center, μιας ανεξάρτητης ρωσικής μη κυβερνητικής υπηρεσίας δημοσκοπήσεων, ρώτησε τους Ρώσους νέους αν θεωρούν τους Ρώσους έναν σπουδαίο λαό με ιδιαίτερη σημασία για την παγκόσμια ιστορία. Παρατηρήθηκε μείωση από την κορύφωση του 64% το 2017 σε 52% το 2024, το χαμηλότερο ποσοστό της έρευνας από την έναρξή της. Τρία χρόνια πριν από τον πόλεμο, μια μελέτη του Levada Center το 2019 ανέφερε ήδη ότι το 53% των νέων Ρώσων ήθελε να μεταναστεύσει, με το 42% αυτών να επικαλείται την πολιτική κατάσταση, το 40% την ασταθή οικονομία και το 39% να αναζητά καλύτερο βιοτικό επίπεδο. Μια μελέτη του Levada Center το 2021 έδειξε ότι το 48% των Ρώσων ηλικίας 18-24 ετών ένιωθε ότι το έθνος βρισκόταν σε λάθος δρόμο, με το 44% των ατόμων ηλικίας 25-39 ετών να νιώθουν το ίδιο. Η αποδοχή της ηγεσίας του Πούτιν μεταξύ των νέων ηλικίας 18 έως 24 ετών μειώθηκε από 62% το 2020 σε 51% το 2021, ένα χρόνο πριν από τον πόλεμο. Το ξέσπασμα του πολέμου σημαδεύτηκε από μια ακόμη μεγαλύτερη εκστρατεία φόβου και καταστολής από το Κρεμλίνο, με αποτέλεσμα η αντίδραση στις δημοσκοπήσεις να γίνει πιο ύποπτη. Κάτω από την επιφάνεια, ωστόσο, η προπαγανδιστική μηχανή δεν καταφέρνει να εξασφαλίσει υποστήριξη από τους νέους της Ρωσίας για τη ριζοσπαστική απομονωτική στάση του Πούτιν σχετικά με τον πατριωτισμό, η οποία δεν ευθυγραμμίζεται με τα συναισθήματά τους.

Η                                                                                           
πολεμική οικονομία της Ρωσίας έχει υποστεί σημαντικές πιέσεις από τη μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο κατά 20% , η οποία προκλήθηκε από τις χαμηλότερες παγκόσμιες τιμές, το σωρευτικό αποτέλεσμα των κυρώσεων και την μεγάλης κλίμακας ουκρανική εκστρατεία σε διυλιστήρια πετρελαίου, αποθήκες, αγωγούς λιμάνιακαι πετρελαιοφόρα. Ο πληθωρισμός παραμένει στο 8%, λόγω των στρατιωτικών δαπανών, διατηρώντας τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών υψηλά και αυτή τη στιγμή στο 16,5%. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού του 2025 αυξήθηκε από 0,5% σε 2,6%, ενώ οι στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν τα 142 δισεκατομμύρια δολάρια. Για να επιδεινωθούν τα πράγματα, η Ρωσία δεν μπορεί να δανειστεί από τις διεθνείς αγορές ομολόγων και αντ' αυτού πρέπει να λάβει πίστωση μέσω των εγχώριων τραπεζών της, οι οποίες αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Τα ρευστά περιουσιακά στοιχεία στο Εθνικό Ταμείο Πλούτου (NWF) έχουν μειωθεί στα 35,7 δισεκατομμύρια δολάρια, αφού κάλυψαν το έλλειμμα του προϋπολογισμού με την πώληση χρυσού και ξένου συναλλάγματος. Πριν από τον πόλεμο, το NWF ήταν περισσότερο από πέντε φορές υψηλότερο, στα 185 δισεκατομμύρια δολάρια. Η πώληση χρυσού από τα αποθεματικά της ήταν η στρατηγική της Ρωσίας για να προσαρμόσει γρήγορα το έλλειμμα του προϋπολογισμού της και να σταθεροποιήσει το ρούβλι. Τα αποθέματα χρυσού έχουν μειωθεί από 405,7 τόνους σε 173,1 τόνους, σημειώνοντας μείωση 57% μέχρι στιγμής. Η έμφαση έχει μετατοπιστεί τώρα στην άντληση κεφαλαίων μέσω της δημόσιας φορολογίας, αυξάνοντας τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στο 22% και στοχεύοντας περαιτέρω στις επιχειρήσεις μειώνοντας το όριο είσπραξης του ΦΠΑ, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα μέτρα φοροαποφυγής. Οι μικρότερες επιχειρήσεις επίσης δεν εξαιρούνται πλέον από το ισχύον φορολογικό καθεστώς. Το μέτρο είναι πιθανό να αυξήσει τον πληθωρισμό και να επιδεινώσει τις τιμές καταναλωτή, καθώς αυξάνεται η πίεση για τη διατήρηση του ελέγχου του ελλείμματος.

Τέχνη από: Sugi Ando

Ρωσική Πρόνοια                                                                                                
Άλλες εσωτερικές ανησυχίες έχουν αυξηθεί. Αν και κάποιος μπορεί να μην πιστεύει ότι τέτοιες ανησυχίες θα είχαν μεγάλη βαρύτητα στο πλαίσιο αυτού του πολέμου, ένα σωρευτικό αποτέλεσμα μερικών από αυτές θα μπορούσε να προκύψει επαρκές για να ανατρέψει τον κοινωνικό ιστό της Ρωσίας. Αρκετές από αυτές μπορούν εύκολα να εντοπιστούν. Η έλλειψη τροφίμων γενικά δεν αποτελεί ανησυχία στη Ρωσία, αν και διάφοροι παράγοντες, πολλοί από τους οποίους οφείλονται στον πόλεμο, έχουν επηρεάσει την επισιτιστική ανασφάλεια και έχουν πλέον πρόβλημα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται ο επίμονα υψηλός πληθωρισμός και το αυξημένο κόστος καταναλωτή, η έλλειψη γεωργικού εργατικού δυναμικού, οι διαταραχές της αλυσίδας εφοδιασμού και η αστάθεια της αγοράς. Η έλλειψη προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, που οδηγεί σε καταστροφές καλλιεργειών και η έλλειψη εξαρτημάτων μηχανημάτων που απαιτούνται για επισκευές λόγω κυρώσεων, έχουν συμβάλει περαιτέρω στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τώρα εκατομμύρια Ρώσοι.

Πριν από τον πόλεμο, μεταξύ 2019 και 2021, 400.000 Ρώσοι κατά μέσο όρο αντιμετώπιζαν σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια. Οι εύφορες γεωργικές περιοχές είδαν από τότε σημαντικές μειώσεις στις συγκομιδές λαχανικών, της τάξης των 500.000 μετρικών τόνων στο Μπριάνσκ, 120.000 στο Νίζνι Νόβγκοροντ και 100.000 στην περιοχή της Μόσχας. Σε μια πρόωρα απερίσκεπτη αναζήτηση αυτάρκειας, τον Ιανουάριο του 2024 ελήφθη μια άκαιρη απόφαση του Κρεμλίνου να υιοθετήσει μια πολιτική οικονομικού απομονωτισμού που περιόρισε τις εισαγωγές σπόρων από «μη φιλικά» έθνη. Ένα αποτέλεσμα ήταν η μείωση των εισαγωγών πατάτας προς σπορά κατά 93%, η οποία επιδείνωσε μια ήδη άσχημη εγχώρια συγκομιδή που προκλήθηκε από δυσμενείς καιρικές συνθήκες και παράγοντες που σχετίζονται με τον πόλεμο, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής κατά 14%. Έχει ζητηθεί βοήθεια από την Αίγυπτο, το Πακιστάν και την Κίνα, αλλά η κατάσταση είναι απίθανο να είναι προσωρινή και είναι αβέβαιο πόσο καιρό μπορεί να χρειαστεί η εγχώρια παραγωγή για να ανακάμψει υπό τις τρέχουσες συνθήκες.

Η χρόνια ανεπαρκής υγειονομική περίθαλψη της Ρωσίας έχει επιδεινωθεί από έναν πόλεμο που έχει δώσει προτεραιότητα στις στρατιωτικές δαπάνες έναντι της χρηματοδότησης της εγχώριας πρόνοιας και μπορεί να είναι ένα ακόμη στοιχείο που γέρνει την πλάστιγγα εναντίον του Κρεμλίνου. Οι προσπάθειες αντιμετώπισης του αυξημένου βάρους της υγειονομικής περίθαλψης για τους βετεράνους πολέμου που επιστρέφουν είναι ανεπαρκείς. Τα νοσοκομεία είναι υπερφορτωμένα. Οι σωματικά ανάπηροι στρατιώτες που χρειάζονται επισκευή θα απαιτήσουν μεγάλη προσπάθεια από μια κοινότητα υγειονομικής περίθαλψης που δεν είναι προετοιμασμένη να καλύψει τις συγκεκριμένες ανάγκες τους. Το 2023, ο αριθμός των ατόμων που χρειάζονται αναπηρικά αμαξίδια και προθετικά μέλη είχε ήδη αυξηθεί κατά 42% από την έναρξη του πολέμου. Οι στρατιώτες επιστρέφουν επίσης με προβλήματα ψυχικής υγείας, μεταξύ των οποίων και η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), η οποία μπορεί να επιμένει για δεκαετίες. Υπάρχει μικρή υποστήριξη γι' αυτούς, με μόνο τέσσερις έως πέντε ψυχολόγους ανά 100.000 άτομα να είναι διαθέσιμοι για τη διαχείριση αυτού του κρίσιμου προβλήματος. Αυτό το συσσωρευμένο ζήτημα υγειονομικής περίθαλψης από μόνο του είναι βέβαιο ότι θα έχει σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Εγκρίθηκαν οι αυξήσεις μισθών για τους εργαζόμενους στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, αλλά σε μεγάλο βαθμό εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των περιφερειακών και δημοτικών προϋπολογισμών , οι οποίοι έχουν επιβαρυνθεί με το βάρος της προσφοράς μπόνους σε υποψηφίους για στρατιωτική θητεία, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι απώλειες προσωπικού στο μέτωπο. Ορισμένες περιφέρειες έχουν πλέον αναστείλει εντελώς τις πληρωμές λόγω δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Τα προβλήματα στελέχωσης στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και ο υπερφορτωμένος φόρτος εργασίας έχουν δημιουργήσει σημαντική μείωση του προσωπικού σε σχεδόν 30 περιοχές που ήδη μαστίζονται από κοινωνικοοικονομική υπανάπτυξη. Η τοποθέτηση περισσότερων από 2.500 γιατρών από 50 περιοχές σε κατεχόμενα εδάφη στην Ουκρανία έχει μόνο επιδεινώσει το πρόβλημα στελέχωσης στη Ρωσία.

Σημαντικές αυξήσεις στα κρούσματα μεταδοτικών ασθενειών όπως η ιλαρά, η οποία αυξήθηκε 128 φορές από το 2022 έως το 2023, ο κοκκύτης και η γρίπη έχουν προκύψει από ελλείψεις εμβολίων. Από την έναρξη του πολέμου, 2.200 φάρμακα έχουν αποσυρθεί από τη ρωσική αγορά, το 50% των οποίων εισήχθη. Στις αρχές του 2023, το Υπουργείο Υγείας προειδοποίησε για ελλείψεις 158 διαφορετικών φαρμάκων και, μέχρι το τέλος του έτους, ο κατάλογος είχε αυξηθεί κατά 58.Αρκετές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Μόσχας και της Αγίας Πετρούπολης, αντιμετώπισαν έλλειψη ινσουλίνης, το 75% της οποίας εισήχθη. Τέτοιες ελλείψεις είναι ιδιαίτερα οξείες λόγω της θνησιμότητας του ανεξέλεγκτου διαβήτη.

Το βάρος της λοίμωξης από τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) στη Ρωσία, το υψηλότερο στην Ευρώπη, αυξάνεται λόγω της περιορισμένης πρόσβασης σε θεραπεία. Μεταξύ 2017 και 2023, ο αριθμός των μολυσμένων ατόμων αυξήθηκε κατά 27% σε 1,2 εκατομμύρια και, παρά ταύτα, το Υπουργείο Υγείας επέλεξε να μειώσει τις δαπάνες για αντιιικά (ARV) φάρμακα. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα 33% λιγότερα άτομα να λάβουν θεραπεία το 2023 σε σχέση με το 2022. Σύμφωνα με στοιχεία από τον ιστότοπο AIDS.CENTER, 51.984 νέες διαγνώσεις HIV καταγράφηκαν το 2024 με εκτιμώμενη επιπολασμό 831,8 ανά 100.000 άτομα. Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι ενδείξεις ότι η ασθένεια έχει επεκταθεί στον γενικό πληθυσμό αντί να περιορίζεται σε συγκεκριμένα ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού. Όταν λαμβάνονται υπόψη συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες και ομάδες φύλου, όπως στην περίπτωση των ανδρών ηλικίας 40-45 ετών, το 4% θα βρεθεί μολυσμένο. Σε τουλάχιστον 16 περιοχές, διαπιστώθηκε ότι περισσότερο από το 1% των κυήσεων εμφανίστηκαν σε γυναίκες μολυσμένες με HIV, ένα όριο που θεωρείται ενδεικτικό μιας γενικευμένης επιδημίας. Η αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων HIV στον ρωσικό στρατό, με αποτέλεσμα το τέταρτο τρίμηνο του 2023 η επίπτωση να έχει αυξηθεί κατά 20 φορές σε σχέση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο, να επιταχύνει την επιδείνωση της κατάστασης. Η επιστροφή αυτού του προσωπικού των υπηρεσιών πίσω στη ρωσική κοινωνία, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη παραμέληση του αυξανόμενου προβλήματος στην πατρίδα, μόνο θα επιταχύνει την επιδείνωση.

Η σκηνή του εγκλήματος στη Ρωσία.                                                                                
Στη Ρωσία έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση των βίαιων εγκλημάτων, με το ποσοστό δολοφονιών και απόπειρας δολοφονίας να έχει ήδη αυξηθεί κατά 4% το 2022, το πρώτο έτος της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Αυτό σηματοδότησε την πρώτη κλιμάκωση εδώ και 20 χρόνια, αφού αναφέρθηκε σταθερή μείωση των αριθμών που έφτασε στο χαμηλό των 7.332 περιστατικών το 2021. Αύξηση 5% στην ενδοοικογενειακή βία αναφέρθηκε επίσης το 2022. Οι στρατιώτες που έχουν συμμετάσχει σε μάχες παρουσιάζουν συχνότητα εμφάνισης διαταραχής μετατραυματικού στρατεύματος (PTSD) που κυμαίνεται από 3% έως 11% και, μεταξύ των τραυματιών, οριακές ψυχικές διαταραχές μπορεί να εμφανιστούν σε τουλάχιστον 30%. Από τους τελευταίους, η διαταραχή μετατραυματικού στρατεύματος μπορεί να εμφανιστεί σε 14-17%. Το Υπουργείο Άμυνας έχει εκτιμήσει ότι περίπου το 20% των στρατευμάτων που επιστρέφουν πάσχουν από διαταραχή μετατραυματικού στρατεύματος, αριθμός που αντιστοιχεί σε πάνω από 250.000 βετεράνους μέχρι στιγμής.

Το πρόβλημα έχει επιδεινωθεί από τότε που δημοσιεύθηκαν αυτές οι αρχικές αναφορές, με 142.500 περιπτώσεις βίαιων εγκλημάτων το 2023, αύξηση 14% από το 2022. Η ενδοοικογενειακή βία προκάλεσε τον θάνατο 2.284 γυναικών το 2022 και το 2023, εκ των οποίων το 93% έπεσε θύμα των συντρόφων τους. Το 2024, το ποσοστό των γυναικών που σκοτώθηκαν σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας αυξήθηκε στο 47% του συνόλου των δολοφονιών στη Ρωσία, το υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων 15 ετών.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, καταγράφηκαν συνολικά 333.251 «σοβαρά και ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα», αύξηση 10,4% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024 και 32,3% σε σχέση με το 2019. Το 2024 καταγράφηκαν συνολικά 617.301 τέτοια εγκλήματα, ο υψηλότερος αριθμός από το 2010. Η περιοχή που επλήγη περισσότερο ήταν η Κεντρική Ομοσπονδιακή Περιφέρεια, η βασική διοικητική περιοχή της Ρωσίας, με κέντρο τη Μόσχα, με πάνω από 79.000 υποθέσεις. Η Μόσχα και η γύρω περιοχή βίωσαν σχεδόν 43.500 σοβαρά εγκλήματα. Σε μια προφανή προσπάθεια να καταστείλει τον πανικό, το Υπουργείο Εσωτερικών αφαίρεσε τον αριθμό των θυμάτων δολοφονιών από τις δημόσιες στατιστικές από τα μέσα του 2025.

Ένα άλλο πρόβλημα που έχει προκαλέσει ιδιαίτερη ανησυχία είναι η επιστροφή πρώην καταδίκων που αποφυλακίστηκαν με την υπόσχεση χάριτος μετά την εκπλήρωση της θητείας τους στην Ουκρανία. Μέχρι τον Οκτώβριο του 2023, έως και 54.000 κρατούμενοι είχαν στρατολογηθεί στην παραστρατιωτική ομάδα Wagner και μέχρι τον Νοέμβριο του 2024 ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 180.000. Μέχρι τότε, αρκετές δεκάδες χιλιάδες αποφυλακίστηκαν από τον στρατό για να επιστρέψουν στη ρωσική κοινωνία. Υπάρχει υψηλός βαθμός υποτροπής μεταξύ των βίαιων παραβατών, με το 64% να αναφέρεται στις ΗΠΑ να συλλαμβάνεται ξανά εντός οκτώ ετών από την αποφυλάκισή τους. Υποθέτοντας το ίδιο και μεταξύ εκείνων στη Ρωσία, μια σημαντική εισροή βίαιων εγκληματιών θα βρει τον δρόμο της πίσω στους δρόμους αρκετών αστικών περιοχών για να στρατολογηθούν τόσο από νέες όσο και από καθιερωμένες ομάδες οργανωμένου εγκλήματος που αναζητούν πληρωμένους δολοφόνους, καθώς και κυριαρχία στις περιφερειακές τους περιοχές. Συμμορίες τέτοιων πρώην καταδίκων που έχουν οπλιστεί με όπλα που έχουν λαθραία εισαχθεί από το μέτωπο έχουν πλέον εμφανιστεί μαζί με κυκλώματα εμπορίας όπλων και υπόγεια εργοστάσια όπλων για να δημιουργήσουν έναν υπόκοσμο πιο θανατηφόρο από οτιδήποτε έχει ξαναδεί.

Επίλογος                                                                                                             
Η Ουκρανία έχει σίγουρα υποστεί το μεγαλύτερο μέρος της πολεμικής βίας, έχοντας υποστεί εισβολή στην κυρίαρχη επικράτειά της, μαζική εκτόπιση του πληθυσμού της, απαγωγή των παιδιών της, αδιάκριτη καταστροφή των πολιτικών υποδομών της, στοχοποίηση ιατρικών ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών εγκαταστάσεων και διοικητικών κτιρίων, λεηλασία της γεωργικής της γης και λεηλασία των γεωργικών προϊόντων της. Επιπλέον, η Ουκρανία έχει χάσει πολλούς από τους καλύτερους στον αγώνα για την ελευθερία, κάτι που ολόκληρο το έθνος επιθυμεί. Είναι βαθιά ευγνώμων σε εκείνα τα έθνη που έχουν σπεύσει να την βοηθήσουν και που συνεχίζουν να τιμούν την επιθυμία της για αυτοδιάθεση και αυτάρκεια. Η ψυχή της είναι συνυφασμένη με τη γλώσσα και τον πολιτισμό της που έχουν σφυρηλατήσει οι τελευταίοι αιώνες της ιστορίας της. Αυτά δεν μπορούν να αφαιρεθούν. Τα έθνη που αγνοούν αυτή τη θεμελιώδη πραγματικότητα δεν θα κατανοήσουν την ανθεκτικότητα της Ουκρανίας απέναντι στις αντιξοότητες που φαίνεται να είναι εναντίον της και, ίσως, θα έπρεπε να τους υπενθυμιστεί το δικό τους ξεκίνημα.

Όσο για την αιτία αυτού του πόνου, η Ρωσία όχι μόνο αξίζει την καταδίκη που θα επιφυλάξει η ιστορία, αλλά και την ατίμωση της ήττας της.

Πνευματικά δικαιώματα @Kost Elisevich, MD, PhD 2025. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Οποιαδήποτε παράνομη αναπαραγωγή αυτού του περιεχομένου θα έχει ως αποτέλεσμα άμεση νομική δράση.