Πούτιν, ένας αναχρονισμός

Ενώ αρκετοί ηγέτες στη Δύση και αλλού, ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι αποφασισμένοι να παραμείνουν ενημερωμένοι, έχοντας επίγνωση τόσο της θέσης τους στην ιστορία όσο και των προσδοκιών των αντίστοιχων εθνών τους, ο γερασμένος Βλαντιμίρ Πούτιν φαίνεται να μην έχει αφήσει ποτέ πίσω του το παρελθόν του, ούτε καν εκείνο των προκατόχων του. Είναι μια ανάσταση από μια άλλη εποχή, αποφασισμένος να ανακτήσει μια παλιά δόξα της Ρωσίας, την οποία πιστεύει ότι κάποτε υπήρχε. Ο κάποτε αξιωματικός της KGB που έγινε πολιτικός συνεχίζει να επιδεικνύεται με το κλασικό, επιδεικτικό στυλ της ανατροφής του, επικεντρωμένου στην ασφάλεια, με το δεξί χέρι ακίνητο στο πλευρό του, ενώ το αριστερό εμφανώς ασχολείται με κινήσεις μεγάλου εύρους εμπρός και πίσω. Θρήνησε την κατάρρευση της ετοιμοθάνατης Σοβιετικής Ένωσης το 1991 ως «τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του αιώνα» στην ομιλία του για την κατάσταση της Ένωσης το 2005. Είχε εμμονή με τον κατακερματισμό της Ρωσίας από τα επακόλουθα αυτονομιστικά κινήματα που απείλησαν την κληρονομιά της ως μια τρομερή και τρομακτική οντότητα στην παγκόσμια σκηνή. Το αξιοσημείωτο παράδειγμα εδώ ήταν η πρόσφατη εξέγερση στην Τσετσενία (1999-2000), την οποία κατέστειλε βάναυσα με αδιαμφισβήτητο σοβιετικό στρατιωτικό τρόπο με τις συνοδευτικές φρικαλεότητες.

Πολλά έχουν ειπωθεί για τα ιμπεριαλιστικά σχέδια, συγκαλυμμένα μέσα στην εσφαλμένη άποψή του για την ιστορία. Απολαμβάνει τις ιδιαίτερα επεκτατικές φιλοδοξίες της Ρωσίας από τον 16οέως τον 18οαιώνα , όταν οι τσάροι της, από τον Ιβάν Δ΄ («τον Τρομερό», 1547-1584) έως την Αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β΄ («τη Μεγάλη», 1762-1796), επέκτειναν την εδαφική εμβέλεια της χώρας προοδευτικά μέχρι τον Ειρηνικό Ωκεανό. Μιμούμενος τους τσαρικούς ιστορικούς που προσπάθησαν να ενισχύσουν το κύρος των μοναρχών τους, συνδυάζοντας περίεργα την ουκρανική και τη ρωσική ιστορία για να αντικατοπτρίσουν μια κοινή και επομένως παλαιότερη κληρονομιά, ο Πούτιν συνέχισε να κάνει το ίδιο στην ιστορική του φαντασίωσηΧρησιμοποιώντας αυτήν την πλατφόρμα, δικαιολόγησε το δικαίωμά του να εισβάλει στην Ουκρανία προκειμένου να την ανακτήσει ως γη του και όχι ως γη που ανήκει στη Δύση πόσο μάλλον ως ένα δηλωμένο κυρίαρχο έθνος.

Ο Πούτιν ενστερνίστηκε την ιδέα μιας μεγαλύτερης Ρωσίας από τα νεανικά του χρόνια και επιδίωξε να ασχοληθεί με την ασφάλειά της μέσω στρατολόγησης εντός της κύριας υπηρεσίας επιβολής του νόμου, γνωστής τότε ως KGB ή Επιτροπής Κρατικής Ασφάλειας. Ένας ισχυρός μηχανισμός με επίκεντρο την ασφάλεια είχε από καιρό ενσωματωθεί στην ελίτ της ρωσικής κοινωνίας από την εποχή των τσάρων, ιδιαίτερα προωθημένος από τον εξαιρετικά ισχυρό σύμβουλο του Τσάρου Αλεξάνδρου Γ΄ και αργότερα του Τσάρου Νικολάου Β΄, Κονσταντίν Πομπετόνοτσεφ (1827-1907). Ο Βλαντιμίρ Λένιν (1870-1924) και οι Μπολσεβίκοι του όχι μόνο υιοθέτησαν την έννοια ενός διάχυτου μηχανισμού ασφαλείας, που τώρα ονομάζεται «Τσεκά», αλλά αύξησαν σημαντικά τις βάναυσες τακτικές του εναντίον των πολιτών σε άτομα εγκληματικής τάξης με την εφαρμογή σωματικών βασανιστηρίων και εξωδικαστικών εκτελέσεων ως αποδεκτά μέσα συμπεριφοράς.

Η ιστορία της ρωσικής σκληρότητας δεν ήταν μόνο θεσμική στις εκδηλώσεις της, αλλά φαινόταν να έχει αναδυθεί και να διαμορφωθεί εγγενώς μέσα στη ρωσική κοινωνία, ιδιαίτερα μεταξύ της αγροτιάς της τσαρικής Ρωσίας. Η ζωή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είχε υποστεί σημαντική σκληρότητα και στερήσεις χωρίς διακοπή. Ο διάσημος Ρώσος συγγραφέας, Μαξίμ Γκόρκι (1868-1936), το σημείωσε αυτό στη δήλωσή του ότι «η σκληρότητα είναι το κύριο χαρακτηριστικό των Ρώσων». Αυτό το χαρακτηριστικό του ρωσικού χαρακτήρα θα μπορούσε να είχε προωθηθεί περαιτέρω μόνο με την μεταγενέστερη βίαιη ανατροπή του τσαρικού καθεστώτος, τον βάναυσο ρωσικό εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε, μόνο και μόνο για να συναντήσει την απόλυτη σκληρότητα του σταλινισμού και τις στερήσεις του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι ίσως αυτό που κρύβεται πίσω από την εγγενή και ιστορική σκληρότητα που είναι τόσο απεχθής για τον ρωσικό στρατό και όμως ανέχεται από την ηγεσία του.

Σοβιετικό Γκουλάγκ στην Καραγκάντα, Καζακστάν (Μουσείο Μνήμης Καρλάγκ). Εσωτερικές εγκαταστάσεις σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας του σοβιετικού δικτύου Γκουλάγκ, όπου φυλακίζονταν «αντιφρονούντες» μετά από σταλινικές δίκες-παρωδία που είχαν ως στόχο να συκοφαντήσουν όσους συχνά κατηγορούνταν ψευδώς για αντίθεση στο καθεστώς. Φωτογραφία: Oscar Espinosa

Μόλις στον 20όαιώνα η Ρωσία θα γινόταν μάρτυρας αυτού του είδους της σκληρότητας σε απίστευτη κλίμακα κατά τη διάρκεια της σταλινικής διακυβέρνησης, η οποία μόλις είχε αναδυθεί από την επανάσταση του Λένιν, η οποία είχε στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από εννέα εκατομμύρια ανθρώπους. Ο Ιωσήφ Στάλιν (1878-1953) ανέλαβε την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης ως Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1922, εδραιώνοντας την κυριαρχία του στο καθεστώς τη δεκαετία του 1930, όταν ανέλαβε δικτατορική εξουσία μέχρι τον θάνατό του. Τα γκουλάγκ, που ευφημιστικά αποκαλούνταν «στρατόπεδα εργασίας», κατά τη στιγμή του θανάτου του φιλοξενούσαν 2,5 εκατομμύρια κρατούμενους, η πλειοψηφία των οποίων διώχθηκε για διαφωνία. Περίπου 14 εκατομμύρια είχαν ήδη περάσει από τις πύλες τους κατά τη διάρκεια της μακράς θητείας του, με περισσότερα από ένα εκατομμύριο να έχουν χαθεί πίσω τους.

Χάρκοβο, Ουκρανία το 1933. Η ρωσική γενοκτονία της Ουκρανίας στο «Γολοντομόρ», που πήρε το όνομά της από τον λιμό που προκάλεσε ο Στάλιν, κατά τον οποίο εκατομμύρια ζωές ξοδεύτηκαν για την υποδούλωση ενός έθνους.

Το σύστημα αγροτικής κολεκτιβοποίησης του Στάλιν είχε προκαλέσει εκτεταμένη λιμοκτονία που κορυφώθηκε με τον Μεγάλο Λιμό ή «Χολοντόμορ» του 1932-1933, κατά τη διάρκεια του οποίου οι συντηρητικές εκτιμήσεις ανέφεραν 14,5 εκατομμύρια θανάτους εντός της Σοβιετικής Ένωσης. Μεταξύ αυτών, υπήρχαν επτά εκατομμύρια Ουκρανοί, συμπεριλαμβανομένων τριών εκατομμυρίων παιδιών, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Κόνκουεστ στο βιβλίο του «Η Συγκομιδή της Θλίψης: Σοβιετική Κολλεκτιβοποίηση και ο Τρομοκρατίας του Λιμού» (Oxford University Press, 1986). Η Ουκρανία, ειδικότερα, είχε γίνει στρατηγικός στόχος για τη διαφωνία της και η μοίρα της αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως γενοκτονία. Στη συνέχεια ακολούθησεη «Μεγάλη Εκκαθάριση» (1936-1938) όταν ο παρανοϊκός Στάλιν τρομοκρατούσε τον γενικό πληθυσμό και τις δικές του κομμουνιστικές ελίτ, συμπεριλαμβανομένων των ακαδημαϊκών και της στρατιωτικής ηγεσίας, με κατηγορίες για υπονόμευση του κράτους, αλλά, πιο συγκεκριμένα, της εξουσίας του. Εκατοντάδες χιλιάδες συνελήφθησαν από τη μυστική του αστυνομία, συμπεριλαμβανομένων 103 από τα υψηλόβαθμα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, 81 εκ των οποίων εκτελέστηκαν, ενώ τα υπόλοιπα διανεμήθηκαν και χάθηκαν στα γκουλάγκ του.

Αναμνηστικό χαρτονόμισμα από πολυμερές (100 ρούβλια) με τον Ιωσήφ Στάλιν. Η ανέλιξη του Στάλιν στην κοινωνία έχει χρησιμοποιηθεί από τον Πούτιν για να υπενθυμίσει στη σύγχρονη Ρωσία τα οφέλη της αυταρχικής ηγεσίας. Πίστωση εικόνας: Prachaya Roekdeethaweesab

Σαν να ήθελε να τονίσει την αμφιθυμία της Ρωσίας απέναντι στον αυταρχισμό και τη σκληρότητα, μια δημόσια έρευνα από το Κέντρο Λεβάντα στη Ρωσία εντόπισε το 51% των ερωτηθέντων που έβλεπαν τον Στάλιν με «θαυμασμό», «σεβασμό» ή «συμπάθεια». Η μελέτη ήταν επίσης αξιοσημείωτη για μια αύξηση 12% σε σχέση με το προηγούμενο έτος στην κατηγορία του «σεβασμού». Το κοινό ήταν πλέον της άποψης ότι οι ανθρώπινες απώλειες της σταλινικής περιόδου ήταν κατά κάποιο τρόπο δικαιολογημένες. Η τάση προς μια θετική άποψη για τον Στάλιν, ακόμη και μεταξύ των νέων, είχε εξελιχθεί εντός της Ρωσίας, ιδίως από το 2015, μετά την εισβολή και την προσάρτηση της Κριμαίας από τον Πούτιν. Η τελευταία ενέργεια ήταν παράλληλη με την μεταπολεμική διεκδίκηση του Στάλιν σε πολλά έθνη της Ανατολικής Ευρώπης που είχαν καταληφθεί από τον στρατό του, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής του Κένιγκσμπεργκ, του σημερινού Καλίνινγκραντ. Λίγο αργότερα, ασκήθηκε ρωσική κομμουνιστική επιρροή σε όλη την επικράτεια και εγκαθιδρύθηκαν καθεστώτα-μαριονέτες, όπως στην περίπτωση της Κριμαίας το 2014. Ήταν τότε ένα απλό ζήτημα για το Σύμφωνο της Βαρσοβίας να τεθεί σε ισχύ το 1955, προς μεγάλη απογοήτευση αυτών των ανατολικοευρωπαϊκών εθνών, ως μέσο αμφισβήτησης του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) που είχε σχηματιστεί το 1949.

Ευρώπη, 1983. Ο χάρτης προσδιορίζει τόσο τα έθνη του ΝΑΤΟ όσο και τα έθνη του Συμφώνου της Βαρσοβίας όταν ο Γιούρι Αντρόποφ ηγήθηκε της Σοβιετικής Ένωσης (1982-1984). Αρκετά έθνη της Ανατολικής Ευρώπης ενώθηκαν υπό ρωσική ηγεμονία το 1955 για να στηρίξουν την ΕΣΣΔ έναντι των αρχικών 12 εθνών που σχημάτισαν το ΝΑΤΟ το 1949, αλλά κατέρρευσαν το 1991. Πίστωση εικόνας: Πανεπιστήμιο Brigham Young, 2004.

Υπάρχουν ανησυχητικές ομοιότητες μεταξύ του Στάλιν και του Πούτιν, σαν ο δεύτερος να ήταν μαθητής του άλλου. Ίσως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Πούτιν ανέστησε τον σταλινικής έμπνευσης εθνικό ύμνο, που γράφτηκε για τη Ρωσία το 1943, και αναβίωσε την τσαρική εικονογραφία του δικέφαλου αετού ως κρατικό οικόσημο. Οι συμπεριφορές τους υποδηλώνουν μια τάση για απόλυτο έλεγχο του άμεσου περιβάλλοντός τους, καθιστώντας τους ίσως ευάλωτους σε παρανοϊκές πεποιθήσειςκαι σε υπερβολικά μέσα διατήρησης απόλυτης ασφάλειας. Η ψυχική ασθένεια που κρύβεται πίσω από την παράνοια του Στάλιν έχει, στην πραγματικότητα, προταθεί ότι εξηγεί τις υπερβολές της Μεγάλης Εκκαθάρισής του. Ομοίως, υπήρχε αξιοσημείωτη έλλειψη ανθρωπιάς στον τρόπο με τον οποίο οι δύο ηγέτες χειρίζονταν τόσο τις εσωτερικές όσο και τις εξωτερικές υποθέσεις, μια αδιαφορία για την ευημερία των ανθρώπων επί των οποίων είχαν την κυριαρχία τους, καθώς και η σκληρότητα με την οποία διεξήγαγαν τα ζητήματα του πολέμου.

Ορέλ, νότια Ρωσία, Νοέμβριος 2017. Διαδήλωση κατά τη διάρκεια της επετείου για την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 προς τιμήν του Ιωσήφ Στάλιν, στο πλαίσιο της αναβίωσής του ως εθνικού ήρωα, παρά την καταπιεστική του ηγεσία που επέβλεψε τον Μεγάλο Λιμό, την Κόκκινη Τρομοκρατία και το δίκτυο γκουλάγκ. Φωτογραφία: Alexey Borodin

Η εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία το 2022 αποδείχθηκε ότι είχε μια δυσοίωνη αρχή, ένα βαθύ στρατηγικό λάθος στο σχέδιο των πραγμάτων και μια τρομερά ντροπιαστική εμπειρία για τον επίδοξο αυτοκράτορα. Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ρωσικής στρατιωτικής στρατηγικής με την εγγενή σκληρότητά της ήταν όλα εμφανή - θηριωδίες αμάχων, εγκληματικές επιχειρήσεις και περιφρόνηση των κανόνων δεοντολογίας. Τίποτα από αυτά δεν βοήθησε να ξεπεραστεί η ανίκανη δίωξή της που είχε την προσδοκία γρήγορης νίκης και εορτασμού στους δρόμους. Αλλά δεν είναι ένα άγνωστο σύνολο περιστάσεων, καθώς πολλά από τα ίδια είχαν παρατηρηθεί στην αρχή του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, η ίδια δαπάνη στρατιωτικού προσωπικού, η απώλεια οπλισμού σε τεράστια κλίμακα και η ντροπή που την συνόδευε.

Στοιχεία της ίδιας βαρβαρότητας, τόσο εμφανή κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Στάλιν τον 20όαιώνα , έχουν εκδηλωθεί υπό τον Πούτιν τον21ο. Η ανακούφιση από τα δεσμά της καταπίεσης της Σοβιετικής Ρωσίας στην Ανατολική Ευρώπη, η οποία έγινε τόσο εύκολα αισθητή από όλους το 1989-1990, αντικαταστάθηκε από τον φόβο της ίδιας απειλής από το αναγνωρίσιμο κακό που είναι ο Πούτιν. Όσο αξιοσημείωτο κι αν είναι, μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, λίγο περισσότερο από δύο δεκαετίες, παρά τα σοβαρά παράπονα του παρελθόντος, τα ανατολικοευρωπαϊκά έθνη της Ουγγαρίας και της Σλοβακίαςέχουν παρασυρθεί προς την ευθυγράμμιση με μια ενθαρρυμένη Ρωσία και έναν ακόμη Ρώσο δικτάτορα. Ο φόβος πρόκλησης ρωσικής εκδίκησης σταλινικού τύπου ίσως είναι βαθύς όταν και τα δύο έθνη όχι μόνο συνορεύουν άμεσα με την Ουκρανία, αλλά παραμένουν εξαρτημένα από τις εξαγωγές ενέργειας. Τόσο ο Βίκτορ Όρμπαν της Ουγγαρίας όσο και ο Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας έχουν επίσης τις δικές τους προσωπικές ευθύνες ή εξαρτήσεις όσον αφορά τις σχέσεις με τη Ρωσία, οι οποίες μπορεί να αφορούν κάθε ηγέτη ή στις οποίες μπορεί να μην επιθυμούν να συμβιβαστούν.

Οι πεποιθήσεις του Πούτιν σχετικά με το πεπρωμένο της Ρωσίας επιβεβαιώθηκαν από ορισμένους Ρώσους υπερεθνικιστές συγγραφείς και φιλοσόφους. Ο Ιβάν Ιλιάν (1883-1954) ασπαζόταν αυταρχικές πεποιθήσεις και την ιδέα ενός μοναχικού ιδεαλιστή ήρωα, μιας δύναμης της φύσης, ικανής να αναλάβει τον έλεγχο της κατάστασής του για να φέρει νέα αναβίωση ή να ενισχύσει το κύρος του έθνους του. Αυτή η εθνικιστική ρητορική συνεχίστηκε σε μεγάλο βαθμό από έναν άλλο influencer με ιμπεριαλιστικά σχέδια, τον Αλεξάντερ Ντούγκιν, ο οποίος τροφοδότησε ένα αίσθημα επεκτατισμού ως το πεπρωμένο της Ρωσίας, ένα αίσθημα που αξιοσημείωτα περιλάμβανε μεγάλο μέρος της Ευρασίας. Σε κάποιο βαθμό, φαίνεται πιθανό ότι ο Πούτιν έτρεφε εγγενώς αυτές τις πεποιθήσεις από τα νιάτα του, έτσι ώστε να του φαινόταν φυσικό να τις συγχέει με τις δικές του, αρκετά για να επαναφέρει την ιστορία στο δικό του αλυτρωτικό σχέδιο και να προχωρήσει στην ανάκτηση αυτού που ένιωθε ότι ήταν δικό του.

Ο ιστορικά σκεπτόμενος Πούτιν λαμβάνει υπόψη την κάποτε επεκτατική και αυστηρά ελεγχόμενη τσαρική Ρωσία και τον διάδοχό της, την Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ), και βλέπει την τρέχουσα κατάσταση της Ρωσικής Ομοσπονδίας (ΡΟ) υπό την απειλή κατάρρευσης. Από την ίδρυσή της στα τέλη του 13ουαιώνα , το πριγκιπάτο της Μοσχοβίας, με κέντρο τη Μόσχα, ιδρύθηκε και σταδιακά πρόσθεσε στην επικράτειά του τις ανεξάρτητες πόλεις-κράτη του Νόβγκοροντ, του Πσκοφ, του Σμολένσκ και του Τβερ για να γίνει η περιοχή που θα γινόταν η Ρωσία. Αναγνωρίστηκε ως ισχυρή πόλη-κράτος υπό τον Ιβάν Γ΄ (1440-1505), ακολουθούμενη λίγο αργότερα από έναν αδιάκοπο επεκτατισμό που τελικά άρχισε να καταλαμβάνει το έδαφος της σημερινής Ουκρανίας σε μεγάλο βαθμό 200 χρόνια αργότερα. Οι αυτοκρατορικές προθέσεις έγιναν απαραίτητο στοιχείο που δικαιολογούσε την τσαρική αυταρχική διακυβέρνηση ως μέσο προστασίας από φανταστικούς εχθρούς. Όπως έχει προτείνει το βιβλίο του Geoffrey Hosking με τίτλο «Ρωσία: Λαός και Αυτοκρατορία, 1552-1917» (Harvard University Press, 1997), είχε τεθεί σε κίνηση ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος επέκτασης, υποδούλωσης με καταστολή και εκρωσισμού, ακολουθούμενος από περαιτέρω επέκταση , οδηγώντας την Αικατερίνη Β' να δηλώσει: «Δεν έχω άλλον τρόπο να υπερασπιστώ τα σύνορά μου παρά να τα επεκτείνω».

Η φανταστική εξωτερική απειλή του Πούτιν , φυσικά, ήταν το ΝΑΤΟ, το οποίο κατηγόρησε ότι καταπατά τα σύνορα της Ρωσίας, διεκδικώντας εδάφη στα οποία κάποτε είχε κυριαρχία η Ρωσία του Στάλιν. Το πρόβλημα με τη λογική του Πούτιν εδώ, εκτός από το ότι το ΝΑΤΟ παραμένει ένας αμυντικός οργανισμός, υποδεικνύει το γεγονός ότι τα έθνη επιδίωκαν ασφάλεια έναντι της απειλής μιας άλλης καταπιεστικής ρωσικής ηγεμονίας που κυβερνάται από ένα ιδιοτελές και συγκεντρωτικό αυταρχικό καθεστώς στη Μόσχα. Όπως ακριβώς και η δικαιολόγηση της αυτοκράτειρας Αικατερίνης για την επέκταση της Ρωσίας, ο Πούτιν ισχυρίστηκε το 2016 ότι τα σύνορα της Ρωσίας «δεν τελειώνουν πουθενά ». Αυτό ερμηνεύτηκε ως ένδειξη, με τη σύγχρονη έννοια, ότι θα υπερασπιζόταν τα δικαιώματα των εθνοτικών Ρώσων όπου κι αν ζούσαν. Ο ισχυρισμός δεν διέφερε ως προς την πρόθεσή του από αυτό που είχε δηλώσει ο Αδόλφος Χίτλερ πριν εισβάλει στην Τσεχοσλοβακία, όπου μια γερμανική πολλαπλότητα είχε καταλάβει την περιοχή της Σουδητίας . Με τα δικά του λόγια, ο Πούτιν ήρθε να δικαιολογήσει την παρέμβασή του στην ανατολική Ουκρανία εκείνη την εποχή , ακολουθούμενη από την πλήρη εισβολή του στην περιοχή το 2022.

Αν και, όσο κι αν φαίνεται εκπληκτικό, το τρέχον καθεστώς στη Ρωσία δεν έχει φτάσει στο επίπεδο της εξαχρείωσης που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια των σταλινικών χρόνων, υπάρχει σίγουρα ένα επίπεδο σκληρότητας και ανήθικης συμπεριφοράς στον Πούτιν που μιμείται τον προηγούμενο δικτάτορα. Το πραγματικό ζήτημα αφορά το τι θα σημαίνει αυτό για τη Ρωσία και τον πόλεμο που ο Πούτιν πρέπει να διεκδικήσει. Το κόστος του πολέμου συνέχισε να κλιμακώνεται. Η στοχοποίηση της εξαγωγικής οικονομίας της Ρωσίας με την καταστροφή των διυλιστηρίων πετρελαίου και των αποθηκών της έχει ενισχύσει τον αντίκτυπο των παγκόσμιων κυρώσεων. Η πολύ πραγματική απειλή κατάσχεσης των ξένων περιουσιακών της στοιχείων προς όφελος της Ουκρανίας μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω την ικανότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτήσει ολόκληρη την στρατιωτική επιχείρηση. Ομοίως, η σημαντική απώλεια στρατιωτικού προσωπικού έχει οδηγήσει σε μάλλον απεγνωσμένες μεθόδους για την αντικατάστασή τους μέσω της στρατολόγησης εγκληματιών, εθνοτικών μειονοτήτων εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας και ξένων μαχητών, πολλοί από τους οποίους έχουν λιποτακτήσει, απλώς αρνήθηκαν να πολεμήσουν ή, πιο πιθανό, έχουν σκοτωθεί. Η Ρωσία είναι από καιρό γνωστή για την ικανότητά της να στρατολογεί μεγάλο αριθμό στρατιωτικού προσωπικού, αλλά η ικανότητά της να το κάνει τώρα και να το διατηρήσει έχει γίνει ολοένα και πιο δύσκολη. Τώρα είναι αναγκασμένο να παρέχει κίνητρα για αυξημένους μισθούς και επιδόματα θανάτου και να βρει τρόπους να ξεπεράσει την μάστιγα των κακών ειδήσεων που έχουν κατακλύσει το ίδιο το μέτωπο. Είναι απίθανο να είχε προβλεφθεί μια τέτοια καταστροφή, τόσο οξεία όσο έγινε.

Ωστόσο, υπάρχουν περισσότερα που πρέπει να αναφερθούν για τη διατήρηση της πολεμικής προσπάθειας. Πολύ πριν από την εισβολή, οι προσπάθειες του Πούτιν επικεντρώθηκαν στη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της δικτατορίας του. Αυτό δεν μπορούσε να συμβεί μόνο με τη διοργάνωση μιας εκλογικής απάτης της σοβιετικής εποχής με την «τελετουργική, παραστατική επιβεβαίωση του καθεστώτος», όπως αναφέρθηκε από τον Τζερόμ Γκίλισον σε μια εργασία τουΑντίθετα, είναι περισσότερο αλήθεια ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια μακροπρόθεσμη προσπάθεια για την επίτευξη της στρατιωτικοποίησης της ρωσικής κοινωνίας, ώστε να διασφαλιστεί μια κατάσταση παρατεταμένου πολέμου με σκοπό την ανάκτηση της χαμένης αυτοκρατορίας του Πούτιν. Για το σκοπό αυτό, το καθεστώς ξεκίνησε μια διαδικασία κατήχησης των νέων του με εθνικιστικά ιδανικά, προωθώντας την έννοια του πατριωτισμού, της δικαιοσύνης και του ηρωισμού στην υπεράσπιση της μητέρας Ρωσίας, όπως έκανε κάποτε κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου πριν από 80 χρόνια. Ένα σταλινικό αποτύπωμα κάνει για άλλη μια φορά την είσοδό του στο σήμερα.

Η πολιτική καταστολή στη Ρωσία έχει κλιμακωθεί σημαντικά από την εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 με την επιβολή νόμων που ποινικοποιούν τη διαφωνία, με αποτέλεσμα μια σημαντική αύξηση στον αριθμό των πολιτικών κρατουμένων, θυμίζοντας σταλινική καταπίεση. Τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης έχουν εξαλειφθεί, αφήνοντας τις κρατικά χρηματοδοτούμενες πηγές ειδήσεων να αναδεικνύουν τη στρατιωτική προπαγάνδα της Ρωσίας, να υπενθυμίζουν στο κοινό την παρελθούσα αυτοκρατορική της ανδρεία, να διεγείρουν το πατριωτικό συναίσθημα και να προωθούν το αλάθητο του Βλαντιμίρ Πούτιν. Με τον ίδιο τρόπο, έχει ανυψώσει το ανάστημα ενός προηγουμένως καταδικασμένου Στάλιν σε ηρωικό ανάστημα, ενός που έσωσε την πατρίδα από τον Ναζί εισβολέα και, με αυτόν τον τρόπο, να υπενθυμίζει στους Ρώσους τον μεγάλο αγώνα του Πούτιν κατά του ναζισμού στην Ουκρανία, όσο γελοίο κι αν ακούγεται αυτό.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν στη Μόσχα, 12 Μαΐου 2022: Δέκα εβδομάδες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, σε μια εποχή που μια επιτυχημένη ουκρανική αντεπίθεση ανατρέπει τα προηγούμενα ρωσικά στρατιωτικά κέρδη και η Φινλανδία έχει ανακοινώσει την πρόθεσή της να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Φωτογραφία: murathakanart

Η λατρεία του Πούτιν έχει ενσωματωθεί στη σύγχρονη ρωσική κοινωνία, με έμφαση σε μια έντονα προκατειλημμένη προοπτική της ρωσικής ιδιαιτερότητας που τοποθετείται στο εκπαιδευτικό της σύστημα. Το τελευταίο κατασκευάζεται από ένα ιστορικό συναίσθημα προς το ιμπεριαλιστικό παρελθόν της, τον φανταστικό εγγενή μυστικιστικό πνευματισμό της και τη δέσμευσή του στο μέλλον της. Μια νοοτροπία σταυροφορίας ενσταλάσσεται στο υπό την αιγίδα του Κρεμλίνου Κίνημα των Πρώτων, μια νεανική οργάνωση που ιδρύθηκε το 2022 στην 100ή επέτειο από τη δημιουργία του προκατόχου της, της Κομσομόλ («Νέοι Πρωτοπόροι»), η οποία ήταν εξέχουσα στη Σοβιετική Ρωσία. Η νέα οργάνωση έφερε στο πλάι της προηγουμένως ιδρυμένες οντότητες, τη Γιουναρμία («Νέος Στρατός») και τη Ρωσική Ένωση Μαθητών, αν και έχουν παραμείνει κάπως διαχωρισμένες. Η επιχείρηση έχει μέλη που πλησιάζουν τα 5 εκατομμύρια και είναι οργανωμένη σε όλη τη Ρωσική Ομοσπονδία.

Η δηλωμένη ατζέντα παρέχει αρκετές εκπαιδευτικές οδούς ανάπτυξης - διεθνείς σχέσεις, επιστήμη και τεχνολογία, πολιτισμός και ιστορία, οικολογία, στρατιωτικός «εθελοντισμός». Αθλητικοί αγώνες, αποκατάσταση μνημείων πολέμου, εκπαίδευση σε δεξιότητες πρώτων βοηθειών προσθέτουν στην ολοκληρωμένη φύση της επιχείρησης. Ωστόσο, ο τρόπος διεξαγωγής έχει ως στόχο να τη διακρίνει από μια υπονοούμενη συγκριτικά εκφυλισμένη ανατροφή των νέων στη Δύση. Προπαγανδιστικά στοιχεία εμφανίζονται σε βίντεο που προωθούνται από το κίνημα, δίνοντας έμφαση στον αλτρουισμό της Ρωσίας και αρνούμενοι φρικαλεότητες πολέμου, όπως ο βομβαρδισμός κτιρίων κατοικιών και η καταστροφή σχολείων και ενεργειακών υποδομών στην Ουκρανία. Το κίνημα, κατά τα άλλα, από την εμφάνισή του δεν διαφέρει από άλλες οργανώσεις νεολαίας, εκτός ίσως από τη ρητορική του, η οποία φαίνεται να προωθεί την ιδέα ότι η ιερότητα και η ευημερία της Ρωσίας πρέπει να διατηρηθούν έναντι εξωτερικών κακόβουλων δυνάμεων. Αυτό δεν διαφέρει από το αντι-ξένο συναίσθημα που χαρακτηρίζει το κίνημα της Κομσομόλ την εποχή του Στάλιν. Η ανησυχία, επομένως, αφορά το αν είμαστε μάρτυρες της εξέλιξης μιας νέας γενιάς Ρώσων νέων που προσανατολίζονται σε μια πιο ομοιόμορφα μαχητική στάση απέναντι στη Δύση. Αυτή η κατήχηση δεν διαφέρει από αυτήν που παρατηρείται σε παραστρατιωτικά κινήματα προηγούμενων φασιστικών συστημάτων, ιδίως στη Νεολαία του Χίτλερ. Στην πραγματικότητα, μήπως ο Πούτιν χρησιμοποιεί ως όπλο ένα νεανικό κίνημα για μελλοντική χρήση στο πεδίο της μάχης;

Ο Πούτιν υπάρχει σε ένα παρελθόν που τον έχει κατακλύσει από μίσος για το παρόν. Κατά ειρωνικό τρόπο, οι αγαπημένες μελωδίες των Beatles είναι τα «Yesterday» και «Let it Be». Το μέλλον του Πούτιν εξαρτάται από μια αέναη σύγκρουση που οραματίζεται ότι θα του προσφέρει την ασφάλεια που χρειάζεται μέσα στη ρωσική κοινωνία. Το μέλλον της Ρωσίας, από την άλλη πλευρά, εναπόκειται στον λαό της να κρίνει εάν μια αέναη κατάσταση πολέμου για φανταστικά παράπονα φαίνεται μια αξιόλογη προοπτική για τις επόμενες γενιές. Θα επικρατήσει η άγνοια του παρελθόντος, που διαιωνίζεται από μια διάχυτη κρατική προπαγάνδα, στην πλειοψηφία της Ρωσίας για να καθοδηγήσει το πεπρωμένο της ή θα ξεφύγει το έθνος από μια ιδιοτελή αυταρχική διακυβέρνηση για να βρεθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό φως;

Πνευματικά δικαιώματα @Kost Elisevich, MD, PhD 2024. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Οποιαδήποτε παράνομη αναπαραγωγή αυτού του περιεχομένου θα οδηγήσει σε άμεση νομική δράση.


Μία σκέψη για το «Πούτιν, ένας αναχρονισμός»

Τα σχόλια είναι κλειστά.