Οι πιθανότητες του Πούτιν (Μέρος 1ο) – Η ασυμφωνία πολέμου και οικονομίας

Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία μαστίζεται από μια συμβολή αρκετών παραγόντων, κάποιοι προφανείς και άλλοι όχι τόσο, ο καθένας με τη δική του δυναμική και μεταβαλλόμενη σημασία. Το θέμα με το χάος είναι η σχετική απρόβλεπτη φύση του σε οξείες συνθήκες. Η επακόλουθη απρόβλεπτη φύση καθιστά δύσκολο να προβλεφθεί πού και πότε θα επιτευχθεί ένα κρίσιμο σημείο που θα υπαγορεύσει τον τερματισμό της σύγκρουσης ή θα καθορίσει μια σαφή και αναπόφευκτη πορεία προς αυτόν τον σκοπό.

Οποιαδήποτε επαρκής συζήτηση που επιχειρεί να προβλέψει την έκβαση ενός πολέμου πρέπει να επεκταθεί πέρα ​​από τα επιχειρήματα σχετικά με τη σχετική στρατιωτική ισχύ (δηλαδή, την αριθμητική υπεροχή των μαχητών και του οπλισμού) και να λάβει υπόψη παράγοντες που σχετίζονται με την οικονομική βιωσιμότητα, το δημόσιο αίσθημα και τη βούληση, τα ιστορικά παράπονα που έρχονται στην επιφάνεια, την εμπιστοσύνη στην ηγεσία, τις υποστηρικτικές συμμαχίες και τη γεωπολιτική αρένα. Ο ατομικός τους αντίκτυπος, η μετάθεση ή ο συνδυασμός τους και ο χρόνος παράδοσης έχουν σημαντικές συνέπειες για τον επιτιθέμενο. Ο πόλεμος του Βλαντιμίρ Πούτιν είναι ακριβώς ένα τέτοιο ζήτημα. Έχει περιέλθει σε ένα φαινομενικό στρατιωτικό αδιέξοδο σε ένα πεδίο θανάτου που ονομάζουμε Ανατολική Ουκρανία, τα εδάφη του Ντόνετσκ, του Λουχάνσκ, της Χερσώνας και της Ζαπορίζια, τα οποία ο Πούτιν έσπευσε ανόητα να ανακηρύξει ως ρωσικά ομοσπονδιακά υποκείμενα με τον τρόπο που θεωρούσε την Κριμαία. Η ευθύνη για το αδιέξοδο βαρύνει τη ρωσική στρατιωτική ανικανότητα και τη χλιαρή αντίδραση της Δύσης στα ουκρανικά αιτήματα για έγκαιρη παράδοση κρίσιμου επιθετικού οπλισμού.

Ντόνετσκ, Ανατολική Ουκρανία, Ιούνιος 2022. Αδιάκριτη καταστροφή πολιτικών υποδομών από ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις που εξαπολύθηκαν σε περιοχές τις οποίες ο Πούτιν είχε δηλώσει ότι υπερασπίζεται, αφού είχε κατηγορήσει ψευδώς την ουκρανική κυβέρνηση ότι κάνει διακρίσεις εις βάρος ενός κυρίως ρωσόφωνου πληθυσμού. Φωτογραφία: Foto_Nikata

Ο πόλεμος πλησιάζει τα δύο χρόνια του στις 24 Φεβρουαρίουκαι οι προβλέψεις κάνουν λόγο για μια συνεχή βίαιη διαμάχη, που θα καταλήξει σε μια αναπόφευκτη «διαπραγματευτική διευθέτηση», η οποία, σύμφωνα με δημοσιευμένες αναφορές, περιλαμβάνει την παράδοση ζωτικής σημασίας ουκρανικής επικράτειας και του λαού της σε έναν διεθνή εγκληματία, το κλεπτοκρατικό του καθεστώς και ένα αποτυχημένο σύστημα διακυβέρνησης. Πριν από την επίτευξη αυτής της λιγότερο ιδανικής διευθέτησης, πρέπει να δοθεί κάποια σαφήνεια στο σύνολο της τρέχουσας κατάστασης, και αυτό λαμβάνοντας υπόψη τις λεπτομέρειες αρκετών επακόλουθων στοιχείων που παραμένουν σε ισορροπία.

Στρατιωτική εμπλοκή

Η απόλυτη αξιοπιστία των αριθμών των θυμάτων πολέμου από τις τρέχουσες μυριάδες διαθέσιμες πηγές δεν είναι δυνατή για λόγους που σχετίζονται με το πραγματικό σφάλμα αναφοράς, την επικάλυψη και την προκατάληψη κινήτρων. Μια λογική προσέγγιση του ευρέως μεταβλητού μεγέθους των απωλειών μπορεί κατά καιρούς να επιτευχθεί μέσω της ολοκληρωμένης αξιολόγησης δεδομένων από πολλαπλές πηγές, ενώ παράλληλα σταθμίζεται ο αντίκτυπος της προκατάληψης στα μεμονωμένα αναφερόμενα δεδομένα πηγής. Μια μελέτη, που ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2023 μετά το πρώτο έτος του πολέμου της Ρωσίας, για παράδειγμα, εντόπισε στο μοντέλο της ότι οι απώλειες προσωπικού της Ρωσίας υπερέβαιναν κατά πολύ τις ουκρανικές απώλειες κατά ποσοστό 5,53 προς 1 (76.687 έναντι 17.223). Μέχρι τις 21 Σεπτεμβρίου 2022, επτά μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η Ρωσία ανέφερε απώλεια προσωπικού 5.937 μαχητών, ενώ το μοντέλο του Στάνφορντ, βασισμένο σε αναφορές από διάφορες πηγές, είχε ήδη εκτιμήσει την απώλεια 31.532. Ολοκληρώνοντας το έτος πέντε μήνες αργότερα, το μοντέλο πρόσθεσε άλλους 45.155 Ρώσους νεκρούς, καταλήγοντας σε έναν αριθμό που ήταν πολύ πιο κοντά στις 110.000 απώλειες (δηλαδή, νεκρούς και τραυματίες) από διαρροή εγγράφων που επικαλούνταν την Ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB). Οι πραγματικές εκτιμήσεις των ΗΠΑ για τις ρωσικές απώλειες εκείνη την εποχή ανέρχονταν σε 200.000.

Αξίζει να σημειωθεί στη μελέτη η απουσία συστηματικής μεροληψίας σε καμία από τις ουκρανικές αναφορές για τους δικούς τους στρατιωτικούς θανάτους. Οι ενημερωμένες εκτιμήσεις μέχρι σήμερα των ρωσικών απωλειών για τους σκοπούς αυτού του δοκιμίου αντλούνται από εκείνες που αναφέρθηκαν από τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας (AFU), ως οι πιο αξιόπιστες, με την επιφύλαξη ότι πρέπει να γίνει κατανοητή κάποια υπερεκτίμηση. Η αιτιολόγηση εδώ πρέπει να εξετάζει την πιθανότητα ότι είναι πιο ζωτικής σημασίας για την Ουκρανία να αναφέρει με ακρίβεια τις ρωσικές απώλειες, είτε μαρτυρημένες είτε εκτιμώμενες, προκειμένου να αξιολογήσει τη δική της στρατιωτική αποτελεσματικότητα, δεδομένων των περιορισμών των δικών της πόρων. Από την άλλη πλευρά, είναι πιο πιθανό για τη Ρωσία, ως επιτιθέμενη, να παράσχει στο δικό της κοινό αποδεικτικά στοιχεία για μια υποτιθέμενη και αναμενόμενη τακτική ανωτερότητα για να διατηρήσει την υποστήριξη που χρειάζεται, να προωθήσει τις προσπάθειες στρατολόγησης και να αποφύγει την έκθεση στον κόσμο της λιγότερο από επαρκούς στρατιωτικής της απόδοσης.

Παρόλο που ο ρωσικός στρατός έχει δείξει σημάδια βελτίωσης στη διεξαγωγή πολέμου τον τελευταίο χρόνο, η αλλαγή αφορούσε, τελευταία, σε μεγάλο βαθμό την αμυντική στρατηγική, ένα περίεργο χαρακτηριστικό για έναν επιτιθέμενο, αλλά κατανοητό δεδομένης της απειλής απώλειας ακόμη μεγαλύτερου εδάφους λόγω των αποτυχιών της επίθεσής του. Πρόσφατες αναφορές από την AFU έδειξαν ότι η θνησιμότητα των Ρώσων σε μάχες πλησίαζε τους 371.000 στις 14 Ιανουαρίου 2024. Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών εκτιμούσαν ότι οι Ρώσοι απώλειες, ως νεκροί και τραυματίες, ήταν 315.000 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023, προσθέτοντας ότι οι απώλειες σε προσωπικό και οπλισμό οδήγησαν στον στρατιωτικό εκσυγχρονισμό του να καθυστερήσει 18 χρόνια.

Προκειμένου να ανακτηθεί κάποια δυναμική, τα ρωσικά πρότυπα στρατολόγησης μειώθηκαν, με τους «μερικώς ικανούς» άνδρες να γίνονται πλέον επιλέξιμοι για στρατολόγηση μαζί με τους καταδίκους και τα άτομα που είχαν προηγουμένως συμπεριληφθεί στη μαύρη λίστα. Για να επιδεινωθούν τα πράγματα, η περιορισμένη εκπαίδευση που παρείχε αναπόφευκτα μείωσε τις πιθανότητες επιβίωσης στη μάχη και τώρα φαίνεται να έχει επιταχύνει τη θνησιμότητα στη μάχη με την πάροδο του χρόνου. Η μέση επιβίωση ενός νεοσύλλεκτου Ρώσου στρατιώτη μειώνεται σε 4,5 μήνες. Η αυξημένη προσπάθεια στρατολόγησης απειλεί να στρέψει το δημόσιο αίσθημα προς αρνητική κατεύθυνση, ιδίως όταν οι περιφερειακές και φυλετικές ανισότητες γίνονται έκδηλες μεταξύ όσων στρατολογούνται.

Ο ρωσικός οπλισμός έχει υποστεί ομοίως τις συνέπειες της άστοχης ρωσικής επιθετικής στρατηγικής, με την AFU να αναφέρει απώλειες άνω των 11.300 τεθωρακισμένων οχημάτων προσωπικού (APV), 6.000 αρμάτων μάχης, 8.700 συστημάτων πυροβολικού και σχεδόν 1.000 συστημάτων πολλαπλής εκτόξευσης πυραύλων (MLRS). Οι εκτιμήσεις διαφέρουν και πάλι σημαντικά με άλλες πηγές. Ωστόσο, μια μετα-ανάλυση αναφορών για στρατιωτικές απώλειες κατά το πρώτο έτος του πολέμου έδειξε μια εκτιμώμενη απώλεια 3.380 ρωσικών αρμάτων μάχης, σύμφωνα με την εκτίμηση της AFU που αναφέρθηκε για τον πόλεμο καθώς πλησιάζει το ορόσημο των δύο ετών. Κατά συνέπεια, πολλά παλαιά μοντέλα της σοβιετικής εποχής έχουν αποσυρθεί από την αποθήκη για να ανακαινιστούν προκειμένου να συμπληρώσουν την ανάπτυξη στην Ουκρανία.

Η ρωσική αεροπορική εκστρατεία δεν προχώρησε επίσης καλά, με την απώλεια πάνω από 320 αεροσκαφών και ενός επιπλέον περίπου ίσου αριθμού ελικοπτέρων. Σε αυτό περιλαμβάνεται η καταστροφή 26 μαχητικών-βομβαρδιστικών Sukhoi Su-34 από έναν στόλο λιγότερων από 150. Τουλάχιστον πέντε μαχητικά Su-35S τέταρτης γενιάς έχουν χαθεί και ένα άλλο έχει εξουδετερωθεί από «φιλικά» πυρά από ρωσικό πύραυλο αντιαεροπορικής άμυνας S-300 στη νότια Ουκρανία. Τον Αύγουστο του 2023, μια ουκρανική ομάδα ειδικών επιχειρήσεων κατέστρεψε ένα στρατηγικό βομβαρδιστικό Tupolev Tu-22M3 και εξουδετέρωσε δύο άλλα σε μια επίγεια επιχείρηση βαθιά σε ρωσικό έδαφος. Μέχρι το καλοκαίρι του 2023, είχαν ήδη χαθεί μεταξύ 84 και 130 από τα περίπου 900 τακτικά αεροσκάφη της Ρωσίας . Τον Ιανουάριο του 2024, ένα πολύτιμο ρωσικό αεροσκάφος έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου (AWAC) Beriev A-50, που χρησιμοποιείται για τη στόχευση πυραυλικών επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς και για την ανίχνευση ενεργοποίησης συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, καταστράφηκε πάνω από την Αζοφική Θάλασσα . Ένα συνοδευτικό αεροσκάφος διοίκησης Ilyushin IL-22M, που χρησιμοποιείται επίσης για την επίβλεψη στρατιωτικών επιχειρήσεων, υπέστη εκτεταμένες, πιθανώς ανεπανόρθωτες, ζημιές στο πίσω πτερύγιο και την άτρακτό του στην ίδια επίθεση. Η ίδια η μισθοφορική δύναμη Wagner της Ρωσίας ήταν υπεύθυνη για την κατάρριψη ενός αεροσκάφους IL-22M, καθώς και αρκετών μεταγωγικών και επιθετικών ελικοπτέρων κατά τη διάρκεια της ανταρσίας της στα τέλη της άνοιξης του 2023. Ένα άλλο AWAC Beriev A-50M καταστράφηκε από επίθεση με drone που πραγματοποίησαν Λευκορώσοι αντάρτες σε αεροδρόμιο κοντά στο Μινσκ τον Φεβρουάριο του 2023. Μόνο εννέα τέτοια στρατηγικά αεροσκάφη είχαν αναφερθεί ότι βρίσκονταν σε ενεργό υπηρεσία στις Ρωσικές Αεροδιαστημικές Αμυντικές Δυνάμεις.

Το καταδρομικό με κατευθυνόμενους πυραύλους, Moskva, ναυαρχίδα του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας, όπως φαίνεται εδώ στο λιμάνι της Σεβαστούπολης, στη Δημοκρατία της Κριμαίας, τον Ιούλιο του 2021. Υπέστη σοβαρές ζημιές την άνοιξη του 2022 όταν χτυπήθηκε από δύο τροποποιημένους πυραύλους κατά πλοίων Neptune και τελικά βυθίστηκε. Φωτογραφία: Gregory Gus

Παρά την απουσία ουκρανικών πολεμικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα, μια ποικιλία στρατηγικών που χρησιμοποίησε η Ουκρανία έχουν ουσιαστικά μειώσει τη ναυτική παρουσία της Ρωσίας με την εξάλειψη 24 πολεμικών πλοίων, συμπεριλαμβανομένου του Rostov na Donu, ενός ντιζελοηλεκτρικού υποβρυχίου κλάσης Kilo που τέθηκε σε λειτουργία το 2014. Μεταξύ των άλλων αξιοσημείωτων απωλειών ήταν το Moskva, ένα καταδρομικό με κατευθυνόμενους πυραύλους και ναυαρχίδα του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας, που βυθίστηκε την άνοιξη του 2022, το Novocherkassk, ένα μεγάλο αμφίβιο πλοίο εφόδου, καθώς και ένα ναρκαλιευτικό, τρία αποβατικά πλοία, τρία μικρότερα αποβατικά σκάφη και εννέα περιπολικά σκάφη. Η ρωσική φρεγάτα, Admiral Makarov, έγινε ναυαρχίδα του στόλου της Μαύρης Θάλασσας μετά τη βύθιση του Moskva, αλλά και αυτή υπέστη σοβαρές ζημιές σε ξεχωριστή επίθεση τον Οκτώβριο του 2022 και, από τον Σεπτέμβριο του 2023, παρέμεινε άκαμπτη.

Ο στρατηγός Σεργκέι Σουρόβικιν, που απεικονίζεται εδώ σε πρόβα παρέλασης το 2019, ήταν προηγουμένως γενικός διοικητής των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία για αρκετούς μήνες και προστατευόμενος του δολοφονημένου αρχηγού μισθοφόρων της ομάδας Wagner, Γεβγκένι Πριγκόζιν. Φωτογραφία: Free Wind 2014

Σαν να ήθελε να συμβαδίσει με την απώλεια των μαχητών της, η στρατιωτική ηγεσία έχει πληγεί σοβαρά με την απώλεια έως και επτά στρατηγών. Τον Ιούλιο του 2023, ο Αντιστράτηγος Όλεγκ Τσόκοφ του58ου Στρατού Συνδυασμένων Όπλων και αναπληρωτής διοικητής της Νότιας Στρατιωτικής Περιφέρειας σκοτώθηκε σε πυραυλική επίθεση. Για να επιδεινωθούν τα πράγματα, την επόμενη μέρα, ο Υποστράτηγος Ιβάν Ποπόφ, διοικητής του 58ου,απομακρύνθηκε από τη διοίκηση για την κριτική του στη διεξαγωγή του πολέμου. Ο Ποπόφ συνέχισε να επικρίνει ανώτερους Ρώσους στρατιωτικούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Αρχηγού του Επιτελείου του ρωσικού στρατού, Βαλέρι Γκερασίμοφ, και του Υπουργού Άμυνας, Σεργκέι Σόιγκου. Αυτό το φιάσκο ακολούθησε την ανταρσία της μισθοφορικής ομάδας Βάγκνερ με επικεφαλής τον Γεβγκένι Πριγκόζιν τον προηγούμενο μήνα και που κατέληξε στην πολυαναμενόμενη δολοφονία από τον Πούτιν. Μια άλλη συνέπεια της ανταρσίας ήταν η απομάκρυνση του Στρατηγού Σεργκέι Σουρόβικιν, επικεφαλής των Αεροδιαστημικών Δυνάμεων της Ρωσίας και προηγούμενου γενικού διοικητή των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία, για τη σχέση του με τον πρόσφατα αποβιώσαντα.

Το ναυτικό αρχηγείο του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας στη Σεβαστούπολη χτυπήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023, σκοτώνοντας αρκετούς αξιωματικούς. Η πρόσφατη απώλεια ενός υψηλόβαθμου αξιωματικού, του Υποστράτηγου Βλαντιμίρ Ζαβάντσκι, ο οποίος σκοτώθηκε από ρωσική νάρκη τον Νοέμβριο του 2023, ήταν αναπληρωτής διοικητής του 14ουΣώματος Στρατού στην Ανατολική Ουκρανία. Μεταξύ των κατώτερων αξιωματικών που σκοτώθηκαν από την έναρξη του πολέμου περιλαμβάνονται 58 συνταγματάρχες και 176 αντισυνταγματάρχες. Μεταξύ των τελευταίων ήταν ο Συνταγματάρχης Βαντίμ Ναϊλίεβιτς, διοικητής ενός Συντάγματος Πληροφοριών Σημάτων, στη δυτική Κριμαία, όπου η συγκέντρωση ραντάρ και αντιπυραυλικών συστημάτων φέρεται να ήταν στο υψηλότερο επίπεδο. Η δομή διοίκησης του ρωσικού στρατού είναι τέτοια που η απώλεια ηγεσίας μονάδας οδηγεί σε ένα βαθμό προσωρινής αταξίας, καθώς οι μονάδες δεν είναι εκπαιδευμένες να λειτουργούν αυτόνομα. Όταν η ηγεσία χάνεται με τέτοια συχνότητα και οι άπειροι αξιωματικοί προάγονται σε βαθμούς για τους οποίους είναι κακώς προετοιμασμένοι, η «ομίχλη πολέμου» του Κλαούζεβιτς κατεβαίνει γρήγορα στο πεδίο της μάχης, οδηγώντας σε καταστροφικές συνέπειες , όπως ίσως έχει ήδη παρατηρηθεί.

Το ηθικό εντός του ρωσικού στρατού έχει κλονιστεί, καθώς οι στρατιώτες μιλούν ανοιχτά για την αθλιότητά τους στην πρώτη γραμμή, την ανικανότητα της ηγεσίας τους και την προθυμία τους να παραδοθούν. Οι λιποταξίες έχουν διπλασιαστεί και τριπλασιαστεί το 2022 και το 2023, αντίστοιχα, σύμφωνα με προπολεμικά στοιχεία. Μερικοί λιποτάκτες είναι ακόμη και έτοιμοι να καταθέσουν για ρωσικά εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Ρώσοι ακτιβιστές στην Τιφλίδα της Γεωργίας δημιούργησαν το πρόγραμμα Idite Lesom («Πηγαίνετε από το Δάσος») για να βοηθήσουν τους Ρώσους που επιθυμούν να λιποτακτήσουν και έχουν σημειώσει αύξηση 89%, από 305 σε 577 αιτήματα μόνο από το καλοκαίρι έως το φθινόπωρο του 2023.

Ρωσική Οικονομία

Μια λεπτομερής ανασκόπηση της απόδοσης του Πούτιν στο εσωτερικό μέτωπο, όσον αφορά την υγειονομική περίθαλψη και άλλα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα, είναι διαθέσιμη σε προηγούμενα δοκίμια. Ακολουθεί μια επισκόπηση της οικονομίας, όπως μπορεί να σχετίζεται με την πολεμική προσπάθεια της Ρωσίας.

Υπάρχει διαμάχη σχετικά με την αναφορά της κατάστασης της ρωσικής οικονομίας και τον τρόπο με τον οποίο αυτή γίνεται αντιληπτή από τη Δύση. Αυτό έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με την άρνηση του Πούτιν να αποκαλύψει εκείνους τους οικονομικούς δείκτες που θα επικύρωζαν τις αναφορές για την οικονομική κατάσταση της Ρωσίας, ενώ ο ίδιος εφαρμόζει την γνωστή του πρακτική της παραπληροφόρησης. Η έλλειψη διαφάνειας, χαρακτηριστική των περισσότερων αυταρχικών καθεστώτων, είναι θεμελιώδης για την πρόθεσή τους να παραπλανήσουν. Μια απαραίτητη πτυχή της φάρσας του Πούτιν σε αυτό το θέμα ήταν να υπονομεύσει την ομοσπονδιακή κρατική στατιστική υπηρεσία της Ρωσίας, Rosstat, θέτοντας τον έλεγχο της υπηρεσίας στα χέρια των πολιτικών του πρακτόρων. Κατά συνέπεια, η επίδραση των παγκόσμιων κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία το 2022 φάνηκε αδύναμη και, προς μεγάλη έκπληξη, τουλάχιστον στο άμεσο διάστημα, η οικονομία της Ρωσίας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα λογιστικά στοιχεία που τέθηκαν στη διάθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), συρρικνώθηκε μόνο κατά 2,2%, πολύ λιγότερο από ό,τι είχε προβλεφθεί.

Το αποτέλεσμα οδήγησε στην αναμενόμενη πρώιμη κριτική σχετικά με την αναποτελεσματικότητα των κυρώσεων και την αδυναμία αλλαγής της πορείας των γεγονότων που εκτυλίσσονταν. Έγινε μια πλατφόρμα για όσους ήταν φίλοι με τον Πούτιν να προωθήσουν την ανθεκτικότητα της ρωσικής οικονομίας και να θρηνήσουν την ταλαιπωρία της εφαρμογής κυρώσεων για τα δικά τους έθνη. Στην πραγματικότητα, όπως ανέφερε η Agathe Demarais, ανώτερη ερευνήτρια πολιτικής για τη γεωοικονομία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων και αρθρογράφος στο Foreign Policy, τα στοιχεία για την ανάπτυξη της Ρωσίας βασίστηκαν σε επιλεγμένες προβλέψεις που ευνοούσαν μόνο θετικά αποτελέσματα για να παραπλανήσουν το ΔΝΤ. Το τελευταίο στην πραγματικότητα είχε αρχικά προβλέψει συρρίκνωση 8,5% για την οικονομία της Ρωσίας. Σίγουρα, εν μέρει, το προβλεπόμενο αποτέλεσμα μετριάστηκε από την αυξημένη ρωσική πολεμική παραγωγή, αν και ο νέος οπλισμός προφανώς δεν έκανε τίποτα για να βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο της Ρωσίας, ιδίως στις αγροτικές κοινότητές της, και δεν έχει παράσχει καμία πραγματική απόδοση της επένδυσης για την έκταση των υλικών απωλειών που υπέστη.   

Οι ανησυχίες σχετικά με την αξιολόγηση της ρωσικής οικονομίας από το ΔΝΤ παρέμειναν και κατά το δεύτερο έτος του πολέμου. Οι εκτιμήσεις του μπορεί να είχαν περισσότερο να κάνουν με την επιρροή ενός ανώτερου Ρώσου μέλους του Εκτελεστικού Συμβουλίου του ΔΝΤ παρά με την επιθυμία να διερευνηθούν, όσο το δυνατόν περισσότερο, οι διάφορες ενδείξεις που αποτελούν τη βάση της υγείας της οικονομίας ενός έθνους - ροή κεφαλαίων, κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, ξένες επενδύσεις, δεδομένα δανείων, εταιρικές οικονομικές καταστάσεις και εξωτερικό εμπόριο - για να αποκτηθεί ένα ανεξάρτητο μέτρο της κατάστασης . Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), μάλιστα, έθεσε ζητήματα σχετικά με τη μείωση των εξαγωγών αγαθών, τα μειωμένα έσοδα από τα ορυκτά καύσιμα, την αποχώρηση αρκετών μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών και το πάγωμα του 70% των περιουσιακών στοιχείων του τραπεζικού συστήματος της Ρωσίας, ύψους 326,13 δισεκατομμυρίων δολαρίων (USD) και επιπλέον 21,74 δισεκατομμυρίων δολαρίων (USD) σε περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν σε περισσότερα από 1.500 άτομα και οντότητες που έχουν υποστεί κυρώσεις.

Μια εκπληκτική απώλεια ρωσικού οπλισμού έχει σημειωθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το κόστος αυτού του πολέμου όσον αφορά τον στρατιωτικό εξοπλισμό, μια ανασκόπηση του κόστους σε δολάρια ΗΠΑ για την παραγωγή ορισμένων από τα πιο αξιοσημείωτα στοιχεία του πολέμου που χάθηκαν στη σύγκρουση θα μας δώσει μια εικόνα. Ο Στόλος της Μαύρης Θάλασσας έχει υποστεί απώλεια περίπου 20% της προπολεμικής του δύναμης. Οι εκτιμήσεις για την απώλεια σημαντικών ναυτικών πλοίων, όπως το καταδρομικό με κατευθυνόμενους πυραύλους Moskva (750 εκατομμύρια δολάρια), το υποβρύχιο κλάσης Rostov na Donu Kilo (300 εκατομμύρια δολάρια) και το αμφίβιο εφόδου Novocherkassk (85 εκατομμύρια δολάρια) ανέρχονται σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ. Όταν εξετάζεται η αντικατάσταση τέτοιων πλοίων με το σημερινό κόστος, ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα θα ήταν το Novocherkassk, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία το 1987. Το ενημερωμένο κόστος του θα ανερχόταν σε περίπου 280 εκατομμύρια δολάρια, τριπλάσια αύξηση της αρχικής τιμής. Η απώλεια χωρητικότητας του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας μέχρι σήμερα είναι σημαντική, με μέρος ή το σύνολο της να είναι αναντικατάστατο υπό τις παρούσες συνθήκες.

Μπούτσα, Ουκρανία, Μάιος 2022. Μια μεγάλη φάλαγγα ρωσικών αρμάτων μάχης και τεθωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού καταστράφηκε καθώς κινούνταν μέσα από την Μπούτσα στα περίχωρα του Κιέβου στις αρχές της ρωσικής επίθεσης, η οποία απέτυχε να περικυκλώσει την πρωτεύουσα. Φωτογραφία: Andrii Marushchynets

Η κατάσταση στο πεδίο ήταν εξίσου δυσχερής. Τρία ρωσικά πυραυλικά συστήματα S-400, αξίας άνω των 600 εκατομμυρίων δολαρίων το καθένα, έχουν καταστραφεί . Από τα ρωσικά άρματα μάχης που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, ένας σημαντικός αριθμός ήταν τα μοντέλα T-72 και τα πιο προηγμένα T-90, με τιμές αγοράς 1,2 εκατομμύρια δολάρια και 4,5 εκατομμύρια δολάρια αντίστοιχα . Κατά τους πρώτους 19 μήνες του πολέμου, χάθηκαν 50 άρματα μάχης T-90M και 34 T-90A από το συνολικό αριθμό, αξίας περίπου 378 εκατομμυρίων δολαρίων. Η απώλεια ενόπλων οχημάτων προσωπικού (APV) φαίνεται να συσχετίζεται με τις εκτιμήσεις των απωλειών και, στην περίπτωση της Ρωσίας, σύμφωνα με την AFU, περισσότερα από 11.300 APV έχουν τεθεί εκτός μάχης. Ορισμένα από τα πιο πρόσφατα ρωσικά APV που χρησιμοποιούνται στην Ουκρανία είναι τα μοντέλα BTR-80 και BTR-90, αν και έχουν αναγνωριστεί και πολλά από τα πολύ παλαιότερα μοντέλα της σοβιετικής εποχής, όπως το BTR-50, που εισήλθε για πρώτη φορά το 1954 . Με το BTR-80 να έχει πλέον σταματήσει την παραγωγή, η τιμή μονάδας για το BTR-90 πριν από μια δεκαετία ανήλθε σε 340.000 δολάρια . Σε αυτά τα στοιχεία προστίθεται το κόστος που σχετίζεται με την αναφερόμενη απώλεια περισσότερων από 11.600 ρωσικών οχημάτων υποστήριξης και βυτιοφόρων καυσίμων που απαιτούνται για τη διατήρηση της πολεμικής προσπάθειας. Η επένδυση που απαιτείται για την αντικατάσταση της συνεχιζόμενης απώλειας στοιχείων οχημάτων μόνο στην επίγεια εκστρατεία, είτε παράγονται εσωτερικά είτε αγοράζονται αλλού, αποτελεί πρόκληση για οποιαδήποτε επιθετική προετοιμασία όταν περισσότερο από το ένα τέταρτο των αποθεμάτων εξοπλισμού των επίγειων δυνάμεων της Ρωσίας έχει χαθεί. Εξίσου δύσκολοι μπορεί να είναι οι περιορισμοί στην κατασκευή νέου οπλισμού με τυχόν έλλειψη ανταλλακτικών λόγω κυρώσεων.

Στον αεροπορικό πόλεμο, η απώλεια δύο AWAC Beriev A-50 με κόστος 330 εκατομμύρια δολάρια το καθένα, ενός αεροσκάφους διοίκησης και ελέγχου Ilyushin IL-22M με εκτιμώμενο κόστος 36 εκατομμύρια δολάρια την άνοιξη του 2023 και ενός ακόμη πιο πρόσφατα, έξι μαχητικών Su-35 με τιμή μονάδας 85 εκατομμύρια δολάρια που αντιστοιχεί σε 510 εκατομμύρια δολάρια και 26 μαχητικών Su-34 με τιμή μονάδας 50 εκατομμύρια δολάρια που αντιστοιχεί σε άλλα 520 εκατομμύρια δολάρια, παρέχει μια ιδέα για το κόστος που προέκυψε για τη διεξαγωγή ενός αεροπορικού πολέμου στην Ουκρανία. Απώλειες αυτού του μεγέθους που βασίζονται μόνο σε μια μερική αξιολόγηση της αεροπορικής εκστρατείας της Ρωσίας οδηγούν σε ερωτήματα σχετικά με τη χρήση των εναπομεινάντων και πιο δαπανηρών αεροσκαφών της.

Οι τρέχουσες στρατιωτικές δαπάνες θα διατεθούν σε μεγάλο βαθμό στην παραγωγή ή την αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού, καθώς και στις πληρωμές σε τραυματίες στρατιώτες και στις οικογένειες όσων σκοτώθηκαν στη μάχη. Οι ανεπάρκειες και οι διεφθαρμένες πρακτικές της ρωσικής βιομηχανίας και η συνοδευτική έλλειψη κέρδους αρκετών από τις κρατικές εταιρείες της θα συμβάλουν στις δαπάνες που απαιτούνται για τη συντήρηση του πολέμου. Παραδόξως, ο γίγαντας της αμυντικής βιομηχανίας, Rostec, είχε λιγότερα κέρδη το 2022 κατά τη διάρκεια του πολέμου από ό,τι το 2020 και η United Shipbuilding Corporation έχασε επίσης περίπου 224 εκατομμύρια δολάρια το 2022 μετά από ένα μη κερδοφόρο 2021.

Σε συμφωνία με τις προσπάθειές του να σκιαγραφήσει μια εικόνα της ρωσικής οικονομικής ευημερίας, ενώ οι πιο λογικοί οικονομολόγοι θα πίστευαν διαφορετικά, ο Πούτιν υποστηρίζει ότι η οικονομία είναι «καλύτερη από ό,τι αναμενόταν προηγουμένως», επικαλούμενος ευνοϊκές τάσεις στο ΑΕΠ και τον πληθωρισμό το καλοκαίρι του 2023 και πάλι χωρίς επαρκή αναφορά των λεπτομερειών που διέπουν την ανακοίνωση. Μέχρι σήμερα, τα κέρδη στο ΑΕΠ της Ρωσίας έχουν τροφοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αυξημένες κυβερνητικές δαπάνες για τον πόλεμο και τις υποδομές. Ο αμυντικός προϋπολογισμός αυξήθηκε από 2,7% του ΑΕΠ το προπολεμικό 2021 σε 3,9% το 2023 και αυξάνεται κατά περισσότερο από 70% το 2024 στο 6% του ΑΕΠ ή σε έσοδα 349 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με περίπου το ένα τρίτο αυτών να φέρεται να καταβάλλεται από τον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι παγκόσμιες κυρώσεις ήταν πολύ τιμωρητικές, με τις χρηματοπιστωτικές και αρκετές εξαγωγικές αγορές για τα ρωσικά προϊόντα να έχουν κλείσει. Μια ύφεση στην οικονομία έχει προκύψει με αυξανόμενο κόστος επιχειρηματικής δραστηριότητας. Τα έσοδα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2023 είχαν μειωθεί σχεδόν κατά 50% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2022 λόγω της μειωμένης τιμολόγησης του ρωσικού αργού πετρελαίου και των χαμηλότερων όγκων φυσικού αερίου. Το έλλειμμα του προϋπολογισμού κατά την περίοδο Ιανουαρίου - Μαΐου 2023 αναφέρθηκε ως 17% υψηλότερο από το προγραμματισμένο και εγκεκριμένο για ολόκληρο το έτος.

Το Ust-Luga, το γιγάντιο διυλιστήριο πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ρωσίας στη Βαλτική Θάλασσα και τερματικό σταθμό εξαγωγής, 110 μίλια δυτικά της Αγίας Πετρούπολης, μεταφέρει προϊόντα πετρελαίου και φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές. Μια επίθεση με drone τον Ιανουάριο του 2024 είχε ως αποτέλεσμα τεράστιες ζημιές, περιπλέκοντας όχι μόνο τις εξαγωγές αλλά και την εφοδιαστική αλυσίδα της παράδοσης καυσίμων στον ρωσικό στρατό. Φωτογραφία: KKulikov

Παρά την αύξηση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου στα τέλη του 2023, η αυξημένη επιβολή του ανώτατου ορίου τιμών στο ρωσικό αργό πετρέλαιο από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) διατήρησε τα έσοδα από τις εξαγωγές χαμηλά και επέβαλε εκπτώσεις στις εξαγωγές αλλού. Το έτος 2023 έκλεισε με τα έσοδα της Ρωσίας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να μειώνονται κατά 24% ή 99,4 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και οι προσδοκίες για ανάκαμψη έχουν οριστεί για το 2024 με την ανακατεύθυνση του πετρελαίου προς την Κίνα, την Ινδία και την Τουρκία και μια μέτρια αύξηση της διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω του νέου αγωγού TurkStream. Η αποστολή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη για το 2023 μειώθηκε συνολικά κατά 55% με το κλείσιμο της διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας. Το πρόβλημα επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο με την πρόσφατη επίθεση στον γιγαντιαίο τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βαλτική Θάλασσα, η οποία προκάλεσε σημαντικές ζημιές στο συγκρότημα Ust-Luga που βρίσκεται στον Κόλπο της Φινλανδίας δυτικά της Αγίας Πετρούπολης. Η Novatek, ο μεγαλύτερος παραγωγός υγροποιημένου φυσικού αερίου της Ρωσίας, ανέστειλε τις λειτουργίες της εγκατάστασης που επεξεργάζεται συμπύκνωμα αερίου σε καύσιμο αεριωθούμενων, μαζούτ και άλλα προϊόντα για τον ρωσικό στρατό και τη διεθνή αγορά ενέργειας.

Αρκετοί παράγοντες υποδεικνύουν ένα αβέβαιο μέλλον για τη ρωσική οικονομία κατά το τρέχον έτος και μια πιο βέβαιη πτώση μακροπρόθεσμα, λόγω της έλλειψης μέτρων εφαρμογής από τη Ρωσία για την εξισορρόπηση της οικονομίας της. Ο Jeffrey Sonnenfeld και ο Steven Tian της Σχολής Διοίκησης του Yale έχουν επισημάνει ότι ο Πούτιν «κανιβαλίζει» τις κρατικές επιχειρήσεις της Ρωσίας, αποσπώντας τον πλούτο τους μέσω της φορολογίας, προκειμένου να διατηρήσει την στρατιωτική του εκστρατεία ενόψει σημαντικών απωλειών. Μεταξύ της έναρξης του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2022 και του Ιουνίου 2023, 253 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιδιωτικό κεφάλαιο έφυγαν από τη Ρωσία, οι άμεσες ξένες επενδύσεις έχουν ουσιαστικά τερματιστεί και τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που αποτιμώνται σε ρούβλια έχουν χάσει σημαντική αξία στις παγκόσμιες αγορές. Περισσότερες από 1.000 εταιρείες ξένης ιδιοκτησίας έχουν είτε περιορίσει τις δραστηριότητές τους είτε έχουν εγκαταλείψει εντελώς τη Ρωσία. Από τις τελευταίες, οι μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις περιλαμβάνουν τις McDonald's, Ford, General Motors, International Business Machines (IBM), Microsoft, Intel, Goldman-Sachs, Amazon και άλλες.

Τα ξένα ρωσικά τραπεζικά περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων και τα ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία ολιγαρχών και άλλων αξιωματούχων του καθεστώτος Πούτιν, που είχαν παγώσει κατά την έναρξη του πολέμου, αποτελούν τώρα στόχο κατάσχεσης για να βοηθήσουν στην Ουκρανία. Ομοίως, η έλλειψη πρόσβασης σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς στερεί από τις ρωσικές εταιρείες τη δυνατότητα να εκδίδουν νέες μετοχές ή ομόλογα. Ο ρωσικός μεταποιητικός τομέας έχει επεκταθεί για να καλύψει την εγχώρια ζήτηση, κυρίως για την αμυντική βιομηχανία, καθώς οι νέες παραγγελίες εξαγωγών συρρικνώνονται. Ωστόσο, το υψηλό κόστος για τα εισαγόμενα αγαθά, που ενισχύεται από την αποδυνάμωση του ρουβλιού και τον υψηλό πληθωρισμό, θα παρεμποδίσει αυτή τη διαδικασία στο άμεσο μέλλον. Η παράκαμψη των κυρώσεων, που διευκολύνεται από την Κίνα, την Τουρκία, την Κύπρο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Γεωργία και την Αρμενία, έχει επιτρέψει την εισαγωγή ελεγχόμενων εμπορευμάτων, αν και περαιτέρω κυρώσεις μπορεί να κλείσουν τέτοια κενά σύντομα.  

Ο πληθωρισμός στη Ρωσία αυξάνεται από τον Απρίλιο του 2023, φτάνοντας περίπου στο 7,5% μέχρι τον Νοέμβριο, αναγκάζοντας την Κεντρική Τράπεζα να διατηρήσει υψηλά τα επιτόκια. Στην πραγματικότητα, το επιτόκιο είχε ήδη αυξηθεί στο 16% τον Δεκέμβριο, ως αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης αύξησης των στρατιωτικών δαπανών και των δυτικών κυρώσεων που επιδείνωναν την πληθωριστική πρόβλεψη. Ως αποτέλεσμα της σημαντικής μείωσης των ξένων επενδύσεων, η οικονομία έχει επίσης γίνει ολοένα και πιο εξαρτημένη από το κράτος. Ταυτόχρονα, ένα αυξανόμενο δημόσιο έλλειμμα απειλεί να εξαντλήσει το κρατικό Ταμείο Εθνικού Πλούτου (NWF) της Ρωσίας, το οποίο αποτιμάται σε 100,4 δισεκατομμύρια δολάρια κατά την έναρξη του πολέμου, με λίγες βιώσιμες επιλογές διαθέσιμες για να αποφευχθεί αυτό το φαινομενικά αναπόφευκτο. Τα ρευστά περιουσιακά στοιχεία στο NWF έχουν ήδη μειωθεί κατά 44% από τον Φεβρουάριο του 2022.

Ένας «φόρος απροσδόκητων κερδών» εισήχθη σε ορισμένες βιομηχανίες που στοχοποιήθηκαν για τα υπερβολικά κέρδη που πραγματοποίησαν το 2022. Επιβλήθηκε ένας τροποποιημένος φόρος στη βιομηχανία πετρελαίου, βασισμένος σε αυτό που η κυβέρνηση θεωρούσε «δίκαιη» τιμή για αυτό που πωλήθηκε, αναγκάζοντας τους εξαγωγείς να διαπραγματευτούν για καλύτερες τιμές με αγοραστές στην Ασία ειδικότερα. Αυτό συνέβη με το πλαίσιο του εμπάργκο πετρελαίου της ΕΕ και ενός ανώτατου ορίου τιμής 60 δολαρίων ανά βαρέλι για το πετρέλαιο που πωλήθηκε, επιβάλλοντας μια παγκόσμια έκπτωση για το ρωσικό πετρέλαιο. Πιο πρόσφατα μέτρα έχουν ληφθεί από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ για να αυστηροποιήσει το ανώτατο όριο τιμών μέσω νέων κυρώσεων που στοχεύουν τους πλοιοκτήτες και άλλους εμπόρους που εντοπίστηκαν να μεταφέρουν ρωσικό αργό πετρέλαιο πάνω από το ανώτατο όριο, αφού εντοπίστηκαν ελαττώματα στην εφαρμογή των περιορισμών. Το Bloomberg Economics έχει προβλέψει ότι τα ρευστά περιουσιακά στοιχεία που απομένουν εντός του NWF θα μπορούσαν ενδεχομένως να διαρκέσουν, στην καλύτερη περίπτωση, για ένα ή δύο χρόνια ακόμη, εάν οι τιμές εξαγωγής πετρελαίου πέσουν κάτω από τα 50 δολάρια το βαρέλι.

Οι αυξανόμενες στρατιωτικές δαπάνες ωθούν τη ρωσική οικονομία σε μια διαρκή πολεμική κατάσταση , η οποία θα χρησιμεύσει ως ο κύριος μοχλός ανάπτυξης μέχρι η ανάπτυξη αυτή να μην είναι πλέον εφικτή. Οι δαπάνες για την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και άλλα κοινωνικά επιδόματα που αποσκοπούν στην ευημερία του έθνους θα είναι συγκριτικά λιγότερες. Τα τελευταία μπορεί να αποδειχθούν ένα ακόμη θύμα του πολέμου σε περίπτωση που οι προβλέψεις για τα κέρδη στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δεν επιτύχουν το επίπεδο που απαιτείται για να στηρίξουν τον προτεινόμενο προϋπολογισμό. Η εξάρτηση από τις εισαγωγές για τη διατήρηση μιας πολεμικής οικονομίας θα συνεχίσει να ενισχύει την πληθωριστική τάση, προκαλώντας περαιτέρω αύξηση των επιτοκίων και οριστική παύση των επενδύσεων.

Η έλλειψη στρατιωτικής προόδου από τη Ρωσία τον τελευταίο χρόνο, παρά τις σημαντικές δαπάνες σε προσωπικό και τις απώλειες οπλισμού, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο οικονομικό βάρος που τροφοδοτείται από τις απεγνωσμένες προσπάθειες διατήρησης της πολεμικής προσπάθειας, είναι μόνο δύο παράγοντες στο μεγάλο τσίρκο των γεγονότων που απειλούν τη δικτατορία του Πούτιν. Αυτοί οι παράγοντες, με τη σειρά τους, θα επηρεάσουν μια ακόμη πιο απειλητική ανησυχία, την οποία όλοι οι αυταρχικοί ηγέτες θα πρέπει τελικά να αντιμετωπίσουν όταν οι αυταπάτες τους συναντήσουν την πραγματικότητα.
Περισσότερα θα ακολουθήσουν.

Πνευματικά δικαιώματα @Kost Elisevich, MD, PhD 2024. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Οποιαδήποτε παράνομη αναπαραγωγή αυτού του περιεχομένου θα οδηγήσει σε άμεση νομική δράση.


Μία σκέψη για το «Οι πιθανότητες του Πούτιν (Μέρος 1ο) – Η ασυμφωνία πολέμου και οικονομίας»

Τα σχόλια είναι κλειστά.