Сусветная рэакцыя на спробы Расіі назваць украінцаў нацыстамі вар'іравалася ад ветлівага недаверу да цынічнага смеху з-за чарговай нязграбнай прапагандысцкай спробы апраўдаць неабходнасць уварвання ва Украіну. Гэты ярлык паслужыў спосабам дэгуманізацыі народа за тое, што ён адважыўся супрацьстаяць таму, што Пуцін лічыць лёсам Расіі. Гэтая апазіцыя на самой справе з'яўляецца праявай нацыяналізму, ідэалогіі, якая падкрэслівае лаяльнасць, адданасць або вернасць нацыі, паводле «Брытанікі». Украінскі супраціў расійскаму прыгнёту існуе з часоў Расійскай імперыі, пачынаючы з 18і 19стагоддзяў , але ў наш час рэжыму Пуціна зручна змешваць пачуццё дзяржаўнасці Украіны з фашысцкай ідэалогіяй.
Справядліва будзе сказаць, што ў большасці, калі не ва ўсіх краінах, існавалі і могуць працягваць існаваць групоўкі з ультраправымі ультранацыяналістычнымі ярлыкамі. Гэта, безумоўна, было праўдай ва Украіне да і падчас сталінскага перыяду, калі ў 1930-х гадах Украіна пацярпела ад генацыду, выкліканага прымусовай сельскагаспадарчай палітыкай, якая прывяла да голаду ў маштабах, якія ніколі раней не бачылі на такой урадлівай зямлі. Антырасійскі партызанскі рух матэрыялізаваўся ў 1920-х і 30-х гадах пад кіраўніцтвам як ультранацыяналістычнага, так і больш умеранага кіраўніцтва, якое кінула выклік расійскай уладзе, выкарыстоўваючы партызанскую тактыку, пераважна ў сельскай мясцовасці. Карані такіх партыйных намаганняў бяруць свой пачатак у паняццях нацыяналізму, якія адносяцца да 16-га і 17-га стагоддзяў. Аднак цяперашні канфлікт ва Украіне больш звязаны з тым, што адбылося ў 20-м стагоддзі, таму мы пачнем з гэтага.

Саюз Расіі з нацысцкай Германіяй на пачатку Другой сусветнай вайны, яе зверствы ў суседніх Польшчы і Украіне, учыненыя неўзабаве пасля гэтага, і нацысцкае ўварванне ва Украіну і Расію ў 1941 годзе ўкінулі ўвесь рэгіён у хаос. Розныя групоўкі ўкраінцаў цяпер змагаліся з нацыстамі разам з рускімі і з рускімі разам з нацыстамі, і ўсё з мэтай пазбавіць краіну ад абодвух захопнікаў. Частковае вырашэнне праблемы адбылося з паразай нацысцкай Германіі ў 1945 годзе, што дазволіла аднавіць падпольную дзейнасць у 1950-х гадах, зноў накіраваную выключна супраць Расіі. Значная частка гэтай дзейнасці была прыглушана да смерці Сталіна ў 1953 годзе. На працягу ўсяго астатняга існавання Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік (СССР) да 1991 года ўкраінскія нацыяналістычныя настроі працягваліся як у краіне, так і за мяжой сярод украінскай дыяспары пасля вайны. Аднак прарасійскі элемент таксама захоўваўся, асабліва ва ўсходнім рэгіёне Украіны, дзе расійскае пасяленне было больш відавочным. Гэта прывяло да праблем для Украіны, калі яна стала суверэннай тэрыторыяй у 1991 годзе пасля распаду СССР.

У 2013 годзе прарасійскі прэзідэнт Украіны Віктар Януковіч парушыў сваё перадвыбарчае абяцанне далучыцца да Еўрапейскага Саюза. Рушыў услед Еўрамайдан, які прывёў да звяржэння Януковіча і яго ўцёкаў у Расію. Новыя выбары спачатку прывялі да ўлады на пяць гадоў Пятра Парашэнку, а затым Уладзіміра Зяленскага. Расійскае ўварванне ў Крым адбылося неўзабаве пасля падзення ўрада Януковіча. Рэферэндум сумніўнай каштоўнасці прывёў да незаконнай анексіі Крыма Расіяй у 2014 годзе. Неўзабаве пасля гэтага пачалася мілітарызацыя прарасійскага сепаратысцкага руху на ўсходзе Украіны, і стала зразумела, што Украіна павінна адстаяць сваё становішча, інакш яна аддасць значную частку зямлі не заслугоўваючай гэтага нацыі. Антырасійскі актывізм матэрыялізаваўся ў розных формах і ўключаў стварэнне паўваенных арганізацый для барацьбы разам з украінскімі вайскоўцамі.
Першапачаткова полк «Азоў» узнік як адна з такіх арганізацый. Прапагандысцкая машына Уладзіміра Пуціна сканцэнтравалася на ім як на неанацысцкай арганізацыі. Полк быў заснаваны ультранацыяналістамі як добраахвотніцкая група апалчэння ў 2014 годзе спецыяльна для барацьбы з прарасійскімі сепаратыстамі ў Данбасе і базуваўся ў Марыупалі. Да канца 2014 года ён быў інтэграваны ў Нацыянальную гвардыю Украіны, дзе трапіў пад больш комплексную камандную структуру. Гэта прывяло да выдалення з яго шэрагаў ультраправых нацыяналістычных элементаў, што дазволіла яму асімілявацца ў якасці эфектыўнай баявой адзінкі ў войску. Любыя палітычныя сувязі з правымі групоўкамі былі пакінуты далёка ззаду. Яго шэрагі складаліся не толькі з украінцаў, але і з яўрэяў, рускіх і крымскіх татараў, якія былі абавязаны выконваць Дысцыплінарны статут Нацыянальнай гвардыі «паважаць правы чалавека, гонар і годнасць». Шырока разрэкламаваная бітва палка з расійскімі войскамі ў Марыупалі завяршылася зацяжным апошнім сутыкненнем на металургічным камбінаце «Азоўсталь», дзе ён быў вымушаны здацца ў маі 2022 года па загаду цэнтральнага камандавання. Набор у полк застаецца вельмі папулярным з-за павагі, якую ён заслужыў у гэтым працэсе.

Той самы актывізм, які першапачаткова праяўляўся ў ваенных адносінах, ужо праяўляў сябе ў палітычных адносінах. Паміж 1999 і 2004 гадамі ўзнік ультраправы нацыяналістычны рух — Сацыял-нацыянальная партыя Украіны (СНПУ). У 2004 годзе СНПУ змяніла сваю назву на «Свабода» і набыла менш рэзкі тон, каб прыцягнуць больш шырокую базу электарату. Адасобленая фракцыя СНПУ, «Патрыёт Украіны», захавала сваю першапачатковую пазіцыю «авангарда» нацыяналістычнага руху. Яе місія застаецца падтрымкай актыўнага супраціву ўмяшанню Расіі ў справы Украіны. У 2011 годзе ультраправыя актывісты былі арыштаваныя за планаванне падарваць помнік Уладзіміру Леніну ў горадзе Барыспаль Кіеўскай вобласці. Падчас Еўрамайдана, які пачаўся ў канцы 2013 года, баевікі з «Патрыёта Украіны» разам з іншымі нацыяналістычнымі партыямі сутыкнуліся з паліцыяй па барацьбе з АМАПам і напалі на прарасійскую штаб-кватэру Партыі рэгіёнаў у Кіеве. Сучасныя пакаленні ўкраінцаў усё больш востра ўсведамляюць намеры Расіі накіраваць іх у непрымальным для іх кірунку, умешваючыся ў палітычныя, эканамічныя і культурныя інстытуты сваёй краіны. Супраціў гэтаму ўкараніўся. Але гэта не новая з'ява.
Імкненне да незалежнасці і самавызначэння ў той частцы тэрыторыі сучаснай Украіны, якая кантралявалася казацкім Гетманствам, існавала з XVIі XVIIстагоддзяў . У той час большая частка Украіны, якой мы яе ведаем сёння, знаходзілася ў складзе Рэчы Паспалітай і, у прыватнасці, пад кантролем польскай шляхты, якая валодала зямлёй. Серыя з трох падзелаў Польшчы дамінуючымі суседнімі дзяржавамі Прусіяй, Аўстрыяй і Расіяй паміж 1772 і 1795 гадамі прывяла да перадачы значнай часткі цэнтральнай і ўсходняй Украіны Расіі. Аналагічным чынам заходнія ўкраінамоўныя тэрыторыі Галіцыі і Букавіны далучыліся да Закарпацця ў складзе Аўстра-Венгерскай імперыі, дзе ўсе тры заставаліся на працягу 125 гадоў да яе распаду пасля Першай сусветнай вайны. Крым, які быў часткай Асманскай імперыі, быў асіміляваны ў склад Расійскай імперыі ў 1783 годзе.
Руская праваслаўная царква была навязана як дамінуючая вера ва Украіне і хутка стала сродкам правядзення палітыкі русіфікацыі з мэтай падрыву ўкраінскай мовы і культуры. Аднак, нягледзячы на гэта, адбылося ўкраінскае нацыянальнае адраджэнне дзякуючы росту літаратуры, стымуляванаму такімі талентамі, як Тарас Шаўчэнка (1814-1861), які ўплываў на ўкраінскую палітычную думку на працягу некалькіх пакаленняў пасля свайго часу. Яго паэзія стала абвінавачваннем сацыяльнага прыгнёту, які назіраўся ва Украіне ў той час, і нагадвала ўкраінцам пра іх казацкую спадчыну і раўнапраўныя прынцыпы, якія існавалі ў яе ваяўнічым грамадстве. Рэакцыя Расіі на гэты рух прывяла да забароны публікацый на ўкраінскай мове, а таксама тэатральных пастановак. Былі ўведзены абмежаванні ў адукацыі, што прывяло да высокага ўзроўню непісьменнасці сярод украінцаў. Расійскія гісторыкі прадставілі царскаму рэжыму сюжэтную лінію, якая пераняла тое, што належала значна старэйшаму дамінантнаму перыяду Кіеўскай Русі ва Украіне, у наратыў, які бачыў уласную ўздым Расіі з часоў, якія цягнуліся некалькі стагоддзяў таму. Такім чынам, Расія ўслаўляла сваё ўласнае мінулае, адначасова адводзячы ўкраінцаў да статусу «маларосаў», больш-менш старонніх назіральнікаў у вялікай схеме сусветных спраў.
У другой палове XIX стагоддзя ў некалькіх гарадах узніклі падпольныя літаратурныя таварыствы («громады»), якія прасоўвалі палітычныя, культурныя і адукацыйныя ініцыятывы, што падкрэслівалі нацыяналістычны парадак дня для Украіны.Рэвалюцыйная ўкраінская партыя ўзнікла на мяжы стагоддзяў і заклікала да адзінай незалежнай Украіны. Расійская рэвалюцыя 1905 года ператварыла царскую аўтакратыю ў квазіканстытуцыйную манархію, якая давала пэўную свабоду дзеянняў для ўкраінскамоўных публікацый, тэатральных пастановак і навуковых даследаванняў, якія адраджалі пачуццё нацыяналізму. Аднак палітычныя дзеянні не прывялі да істотных змен у гады, якія папярэднічалі і падчас Першай сусветнай вайны (1914-1918). Расійская рэвалюцыя 1917 года прывяла да поўнага звяржэння царскага рэжыму, за якім рушыла ўслед зацяжная грамадзянская вайна, якая ахапіла ўсю Расійскую імперыю. Пасля яе заканчэння бальшавікі ўвялі яшчэ больш жорсткае падаўленне нацыяналістычных памкненняў, якое працягвалася некалькі дзесяцігоддзяў.

Наадварот, тая частка заходняй Украіны, якая ўвайшла ў склад Аўстра-Венгерскай імперыі, мела значна больш магчымасцей для нацыянальнага прызнання. Гэта асабліва тычылася пераважна ўкраінскіх тэрыторый Галіцыі і Букавіны. Сацыяльныя і ўрадавыя рэформы далі сялянам большую свабоду і магчымасці для прафесійнага росту як у сельскай мясцовасці, так і ў горадзе. Адукацыйныя рэформы ўвялі навучанне на ўкраінскай мове ў прыхадскіх школах. Большая рэлігійная талерантнасць забяспечыла практыку рымскага каталіцызму сярод украінцаў. Узнік украінскі прафесійны клас, які змяшаўся з пісьменнікамі, якія ўцякалі ад прыгнёту Расійскай імперыі на ўсходзе. Да сярэдзіны 19стагоддзя ўзніклі палітычныя намаганні, якія выступалі за аб'яднанне ўкраінскамоўнай Галіцыі з Букавінай і Закарпаццем. Быў створаны атрад нацыянальнай гвардыі і выдадзена першая ўкраінскамоўная газета. Узніклі шматлікія аб'яднанні, якія развівалі ўкраінскую літаратуру разам з такімі вядомымі пісьменнікамі, як Іван Франка (1856-1916) і Леся Украінка (1871-1913). Жаночыя і моладзевыя арганізацыі ўнеслі свой уклад у дыялог, прасоўваючы як сацыяльныя, так і палітычныя мэты, якія спрыялі нацыяналістычным настроям.
З пачаткам Першай сусветнай вайны ўкраінскія культурныя арганізацыі былі зачыненыя, а нацыянальныя дзеячы арыштаваныя, некаторыя з іх былі высланыя ў Расійскую імперыю. Калі расійскія войскі акупавалі Галіцыю, украінская мова была забароненая, а ўстановы зачыненыя. Гэтыя спробы русіфікацыі былі спыненыя, калі тэрыторыя была вернута аўстрыйцамі. Пасля Рускай рэвалюцыі 1917 года ў Расіі быў створаны часовы ўрад, які дазволіў на кароткі перыяд нацыянальнага адраджэння ва Украіне, якое ўключала аднаўленне прэсы і культурных аб'яднанняў. Быў скліканы Усеўкраінскі нацыянальны кангрэс. Ён надаў нядаўна створанай Цэнтральнай Радзе («Саве») нацыянальную ўладу і абраў Міхайла Грушэўскага яе кіраўніком. Імкнулася да поўнай тэрытарыяльнай аўтаноміі для Украіны. Нечакана адносіны з Расіяй пагоршыліся, калі Цэнтральная Рада адмовілася прызнаць уладу Часовага ўрада Расіі над Украінай і абвясціла Украінскую Народную Рэспубліку (УНР) з поўнай незалежнасцю, прызначанай на 22 студзеня 1918 года. На гэтым этапе Першая сусветная вайна яшчэ не скончылася, і Цэнтральная Рада пачала асобныя мірныя перамовы з Германіяй і Аўстра-Венгрыяй, якія прывялі да падпісання Брэсцкага мірнага дагавора 9 лютага. Расійскія войскі адступілі з Украіны да красавіка, калі пачаўся новы нямецка-аўстрыйскі наступ.
Перад капітуляцыяй Цэнтральных дзяржаў у кастрычніку 1918 года была абвешчана асобная Заходне-Украінская Народная Рэспубліка (ЗУНР), якая ўключала Галіцыю, паўночную Букавіну і Закарпацце, але гэта прывяло да тэрытарыяльнай спрэчкі і канфлікту з палякамі. Наступны акт аб'яднання дзвюх украінскіх дзяржаў аказаўся складаным, калі палякі захапілі Галіцыю, вымусіўшы кіраўніцтва ЗУНР адправіцца ў выгнанне. Неўзабаве пасля гэтага ў Кіеве, у снежні 1918 года, пасля падтрыманага немцамі перавароту, які адбыўся ў красавіку таго ж года, УНР была адноўлена. Аднак новаўтвораная УНР не змагла забяспечыць кантроль над сваёй тэрыторыяй сярод хаосу грамадзянскай вайны ў Расіі. Як чырвоныя, так і белыя расійскія войскі ўдзельнічалі ў канфлікце на тэрыторыі Украіны. Да іх дадаліся сілы УНР і партызанскія групы, сабраныя асобна сярод сялянства, чые погляды падзяліліся на падтрымку альбо чырвоных, альбо белых сіл, альбо на карысць самой УНР.
Самі войскі УНР сутыкнуліся з палякамі на захадзе, чырвонымі на поўначы і белымі на поўдні. Каб адказаць на выклік, яны, як і іх сяляне-суайчыннікі, звярнуліся да партызанскай вайны, і пачаліся перамовы з польскім урадам Юзафа Пілсудскага. Польска-ўкраінскі саюз быў дасягнуты ў красавіку 1920 года, але быў заменены наступным пагадненнем паміж Польшчай і Савецкай Расіяй у сакавіку 1921 года, якое прызнавала толькі Савецкую Украіну і дазваляла Польшчы захаваць Галіцыю і Заходнюю Валынь. Кароткі суверэнітэт УНР (1918-1921) цяпер скончыўся. Яе кіраўнік, Сымон Пятлюра, шукаў прытулку ў Польшчы, дзе яго абаранялі ад экстрадыцыі, патрабаванай Савецкай Расіяй. Да 1924 года ён дабраўся да Парыжа, дзе заснаваў украінскую газету, але ў рэшце рэшт быў забіты ў 1926 годзе расійскай сакрэтнай службай — Народным камісарыятам унутраных спраў, або, у рускім перакладзе, НКУС.
Украінская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка была ўпершыню абвешчана бальшавікамі ў снежні 1917 года для супрацьдзеяння ўздыму ўкраінскага нацыяналізму. Гэта стварыла паралельную дзяржаўную ўстанову, якая павінна была кінуць выклік УНР як кіруючай уладзе ва Украіне, пакуль грамадзянская вайна ўсё яшчэ працягвалася. Апошняя канчаткова скончылася ў 1922 годзе абвяшчэннем Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік (СССР) у склад Расіі, Беларусі, Украіны і Закаўказскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (СФСР). Такім чынам, кіраванне Савецкай Украінай і іншымі рэспублікамі было абмежавана ўнутранымі справамі, у той час як улада над войскам, гандлем, транспартам і знешнімі сувязямі была саступлена Маскве; па сутнасці, Савецкай Расіі і Камуністычнай партыі. Індывідуальнае права на выхад са складу СССР аказалася памылковым. Па іроніі лёсу, на момант свайго стварэння Камуністычная партыя Украіны складалася толькі з 7% украінцаў па этнічнай прыналежнасці, большасць з якіх складалі рускія бальшавікі ў асноўным з усходніх рэгіёнаў. У цэлым, пры насельніцтве, якое складала 80% украінцаў, падтрымка бальшавізму была вельмі абмежаванай.

У спробе яшчэ больш прыдушыць нацыяналістычныя настроі сярод нерускіх этнічных груп савецкія ўлады пачалі ўкараняць праграмы, якія падтрымлівалі нацыянальную культурную ідэнтычнасць. Зноў з'явіліся ўкраінскамоўныя школы і літаратурныя выданні. Рух даў магчымасць некаторым выказацца за больш цесныя адносіны з Еўропай. Гэты працэс украінізацыі выклікаў трывогу ў савецкім кіраўніцтве ў той час, калі Сталін стаў дамінуючай фігурай у якасці Генеральнага сакратара Камуністычнай партыі, Старшыні Савета Міністраў Савецкага Саюза, а ў рэшце рэшт стаў дыктатарам у 1930-х гадах. Адбыўся глыбокі зваротны ход прагрэсу, дасягнутага ў нацыянальнай самаідэнтычнасці, і яго замяніла праграма, якая цалкам знішчыла яго. У 1928 годзе быў прыняты пяцігадовы эканамічны план, які калектывізаваў сельскагаспадарчыя землі, ліквідаваў прыватную ўласнасць на зямлю і прымусова рэквізаваў збожжа для харчавання расійскіх гарадоў. Да 1931-33 гадоў праграма прывяла да гібелі мільёнаў украінцаў. За гэтай трагедыяй неўзабаве рушыў услед Вялікі тэрор Сталіна, у выніку якога ў канцы 1930-х гадоў, што папярэднічала пачатку Другой сусветнай вайны, былі забітыя або выгнаныя сотні тысяч украінскіх прафесійных, рэлігійных, вайсковых і навуковых дзеячаў.
Барацьба за нацыянальную ідэнтычнасць існуе ўжо амаль 250 гадоў, і гэтая ідэя здолела выжыць, нягледзячы на прыгнёт з боку Расійскай імперыі. Ёй было дазволена ў значнай ступені праявіць сябе ў Заходняй Украіне ў складзе Аўстра-Венгерскай імперыі, дастаткова, каб забяспечыць ёй дастатковую прысутнасць, каб супрацьстаяць жаху, які адбыўся ў першай палове 20-гастагоддзя і працягваўся на працягу астатняй савецкай эпохі. Разам з гэтым, грамадзяне краіны, гістарычна пераважна сялянства, мелі прыроджаную здольнасць самастойна несці сцяг нацыянальнай годнасці, пры неабходнасці супраціўляцца прыгнёту шляхам узброенага паўстання або стварэння нястомнай падпольнай партызанскай сеткі.
Так і адбываецца ў наш час. Партызанская вайна глыбока ўкаранілася ў псіхіку нацыі, таму рэакцыя на агрэсію з'яўляецца спантаннай і неадкладнай. Падтрымка ўкраінскага нацыяналізму ў гэтым цяперашнім канфлікце з Расіяй прымала розныя формы, але не ўключала неанацызм таго кшталту, які Расія праяўляла ў сваіх шэрагах і сваім грамадстве. Украінскія партызаны зараз дзейнічаюць на кантраляваных Расіяй тэрыторыях Украіны, атакуючы ваенныя базы ў Крыме і на Данбасе; выяўляючы расійскія мэты для артылерыйскіх і ракетных абстрэлаў; парушаючы чыгункі; і забіваючы вайскоўцаў і ўрадавых аператыўшчыкаў. Падрыхтоўка новых цывільных рэкрутаў украінскімі вайскоўцамі і паўваеннымі фарміраваннямі праводзілася на працягу ўсяго васьмігадовай вайны з падтрымоўванымі Расіяй сепаратыстамі на ўсходзе Украіны. Яна працягваецца і будзе працягвацца да таго часу, пакуль Расія працягвае сваю захопніцкую вайну, нагадваючы акупантам, што яны не могуць спаць спакойна на гэтай зямлі.
Аўтарскае права @Kost Elisevich, MD, PhD 2023. Усе правы абаронены. Любое незаконнае капіраванне гэтага кантэнту прывядзе да неадкладнага судовага пазову.