Аляксандр Лукашэнка, дыктатар Беларусі, які, відаць, ганарыўся гэтым, прыйшоў да ўлады ў якасці першага прэзідэнта ў 1994 годзе пасля распаду Савецкага Саюза трыма гадамі раней. Будучы сапраўдным прыхільнікам старога савецкага рэжыму, ён захаваў дзяржаўную ўласнасць на буйныя галіны прамысловасці і атрымаў права распускаць парламент, паступова ўмацоўваючы сваю вельмі цэнтралізаваную ўладу да 1996 года. Руская мова атрымала эквівалентны статус з беларускаю, а раней устаноўленыя эканамічныя сувязі з Расіяй умацавалі свае пазіцыі, калі дзве краіны ўтварылі Садружнасць у 1996 годзе. Апошняя ператварылася ў Саюзную дзяржаву Расіі і Беларусі пасля падпісання дамовы ў 1999 годзе. Гэтая Саюзная дзяржава фармалізавала інтэграцыю іх эканомік, да якой былі дададзены як іх разведвальныя службы, так і абаронныя органы. Відавочна, што значна слабейшая з іх, Беларусь, атрымала б у выніку пагаднення як фінансавую, так і ваенную бяспеку. Аднак для Лукашэнкі гэты працэс не быў гладкім.

Ужо ў 1996 годзе ўзніклі асцярогі, што імкненне Лукашэнкі да больш цесных сувязяў з Расіяй прывядзе да канчатковай анексіі ёю. Успыхнулі пратэсты, якія атрымалі назву «Беларуская вясна», але яны не змаглі пераканаць новы рэжым. Аўтарытарызм Лукашэнкі яшчэ больш узмацніў незадаволенасць, калі ў 1999 годзе пачалі знікаць лідары апазіцыі, а вядомыя актывісты былі зняволены. Першыя, Віктар Ганчар, Анатоль Красоўскі і Юрый Захаранка, пазней былі забітыя спецпадраздзяленнем Міністэрства ўнутраных спраў. У кастрычніку таго ж года ў сталіцы Мінску быў арганізаваны «Марш свабоды», які прывёў да жорсткага сутыкнення з паліцыяй і АМАПам («Спецыяльным аператыўным падраздзяленнем паліцыі»). Пасля арышты былі асуджаныя «Міжнароднай амністыяй». Мерапрыемства прывяло да некаторай затрымкі фактычнага ўкаранення Саюзнай дзяржавы, але яе фармальны статус захаваўся.
Рэжым Лукашэнкі абвінаваціў Беларускі праваабарончы цэнтр («Вясна») у «назіранні» за прэзідэнцкімі выбарамі 2001 года і, адпаведна, афіцыйна ліквідаваў яго дзейнасць у 2003 годзе. Яго заснавальнік, Алесь Бяляцкі, быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй міру ў 2022 годзе ў знак прызнання яго працы як прадэмакратычнага актывіста і яго пазіцыі ў галіне правоў чалавека. Ён застаецца вязнем сумлення.

Нацыянальны рэферэндум 2004 года дазволіў Лукашэнку балатавацца на пасаду прэзідэнта на працягу неабмежаванага часу, атрымаўшы 88,9% «сапраўдных галасоў». Ён, вядома ж, атрымаў перамогу на наступных выбарах, якія адбыліся пасля амаль выключнай самарэкламы ў дзяржаўных СМІ, пераследу апанентаў з боку ўрада і абвінавачванняў у фальсіфікацыі бюлетэняў. У 2005 годзе Лукашэнка дамогся таго, каб Кандаліза Райс, тагачасны дзяржаўны сакратар ЗША, яшчэ адной адзнакі для Беларусі як «фарпоста тыраніі» ў кампаніі з не менш характэрнымі аўтарытарнымі рэжымамі — Паўночнай Карэяй, М'янмай, Зімбабвэ, Іранам і Кубай. Каб замацаваць гэтую рэдкую ганаровую званне, ён працягваў сваю схільнасць да парушэнняў правоў чалавека, у тым ліку да пастаяннага пераследу членаў і валанцёраў «Вясны». Тым часам Лукашэнка таксама працягваў займаць пасаду прэзідэнта, паспяхова перавыбраны ў 2010, 2015 і 2020 гадах, кожны з якіх быў адзначаны стандартнай асуджэннем.
Абыякавасць рэжыму падчас пандэміі каранавіруса, якая пачалася ўсур'ёз у 2020 годзе, і недавер да выбарчых камісій падсілкоўвалі апазіцыю, якая аспрэчвала ўплыў Лукашэнкі на сістэму на карысць Святланы Ціханоўскай на выбарах таго года. Яна заняла месца свайго мужа Сяргея, калі яму спачатку забаранілі балатавацца, а потым пасадзілі ў турму. Пратэсты ў больш чым 30 гарадах былі жорстка разагнаныя, бо сілавікі, сілавікі, зарэкамендавалі сябе як незаменныя асобы ў вырашэнні сітуацыі, якая перажывае ўсё больш уразлівы рэжым. Такім чынам, Еўрапейскі Саюз (ЕС) або Злучаныя Штаты (ЗША) не прызналі Лукашэнку легітымным прэзідэнтам і застаюцца ізгоем у вачах Захаду. Недзяржаўныя арганізацыі падвяргаліся пераследу як падрыўныя на працягу ўсяго рэжыму Лукашэнкі, і ў 2021 годзе дзяржава ліквідавала больш за 270 з іх, у тым ліку ўсе астатнія праваабарончыя групы, а таксама 13 навінавых СМІ.
На працягу апошніх 25 гадоў Беларусь была выключана з Савета Еўропы за антыдэмакратычную дзейнасць і пастаяннае парушэнне выбарчых нормаў яе палітычнымі лідарамі. Некалькі дзяржаўных чыноўнікаў былі асабіста санкцыянаваны як ЗША, так і ЕС за розныя правапарушэнні, звязаныя з фальсіфікацыяй выбараў, палітычнымі рэпрэсіямі і адкрытымі крымінальнымі дзеяннямі. Санкцыі працягваюць пашырацца, як і ў мінулым годзе, апошняе з якіх было абвешчана кіраўніцай Еўрапейскай камісіі Урсулай ван дэр Ляен за падтрымку Расіі ў яе вайне супраць Украіны. На фоне працяглай эканамічнай стагнацыі, грамадскага недаверу і знікнення адносін з Захадам Беларусь апынулася ў становішчы, у якім яна больш не можа існаваць без падтрымкі Расіі, і з гэтай падтрымкай яна пачне адмаўляцца ад сваёй здольнасці да самакіравання.
Паведамляецца, што грамадскае меркаванне адносна ўдзелу беларускіх войскаў ва ўкраінскім канфлікце вельмі нізкае , у тым ліку і сярод прарасійскіх прыхільнікаў Лукашэнкі. Падтрымка сярод саміх войскаў можа быць пастаўлена пад сумнеў, і, такім чынам, маральны дух можа паўплываць на беларускіх вайскоўцаў, як і на расійскіх. Гэта паставіла Лукашэнку ў складанае становішча адносна яго адносін з Пуціным і яго заяў у падтрымку спынення вайны. На нядаўняй фатаграфіі, дзе яны разам на пасяджэнні Вышэйшай Еўразійскай эканамічнай рады ў снежні 2022 года, можна ўбачыць, як Лукашэнка, здаецца, правярае, ці засталося на ім што-небудзь з імператарскага адзення.
Нядаўняя сустрэча Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ), ваеннага альянсу шасці былых савецкіх дзяржаў — Арменіі, Беларусі, Казахстана, Кыргызстана, Расіі і Таджыкістана — выклікала падазрэнні ў тым, што магчымае далучэнне Беларусі да Расіі ўсё ж можа адбыцца, што прывядзе да стварэння аўтаномнай дзяржавы ў новай Расіі. Улічваючы ступень непапулярнасці Лукашэнкі ў Беларусі, з'явіліся здагадкі, што расійская ваенная служба знешняй разведкі (ГРУ) разглядае магчымасць яго замены генеральным сакратаром АДКБ Станіславам Засем, лаяльным прыхільнікам Расіі. Зас, у сваю чаргу, апраўдаў бы далучэнне, абвінаваціўшы Украіну і Польшчу ў тым, што яны ўяўляюць сабой ваенную пагрозу для Беларусі. Затым можа рушыць услед чарговая спроба ўключыць АДКБ у поўным аб'ёме ў гэтую аперацыю супраць Украіны. Такія дзеянні адпавядалі б скаргам Расіі, выказаным яе дзяржаўнымі СМІ, што менавіта супраць Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора (НАТА) Расія насамрэч змагаецца ва Украіне, і таму цяпер супрацьпастаўляе АДКБ як контрсаюз. Наўрад ці краіны-члены з энтузіязмам паставяцца да гэтага.
Змяняецца стаўленне не толькі некаторых краін-членаў АДКБ да Расіі, але і Азербайджана, Узбекістана і Туркменістана, якія імкнуцца да поўнай незалежнасці ад рэжыму Пуціна. Арменія шукала падтрымкі ў іншых краінах з-за абыякавасці Расіі да працяглага канфлікту з Азербайджанам. Казахстан усё больш збліжаецца з Кітаем і Турцыяй, занепакоены тым, што Расія мае тэрытарыяльныя намеры ў яго паўночным рэгіёне. Іншыя краіны сталі сведкамі канфлікту з Расіяй у Грузіі ў 2008 годзе, таго ж самага з Украінай, які ўключаў Крым у 2014 годзе, і цяперашняга канфлікту, які пачаўся ў 2022 годзе, і аддалі б перавагу дыстанцыявацца.
Настроі беларусаў у дачыненні да самой Расіі таксама пачалі зніжацца з-за падзей 2020 года. Апытанне, праведзенае ў лістападзе 2020 года «Белорускай аналітычнай майстэрняй» , паказала, што 40% выказаліся за захаванне саюза з Расіяй у параўнанні з 52% двума месяцамі раней. За той жа перыяд назіраўся рост колькасці тых, хто падтрымлівае больш цесныя сувязі з ЕС, з 27% да 33%. Прычынай гэтага. Трэць беларусаў таксама лічылі, што адносіны з Расіяй пагоршацца , а 43% вызначылі Расію як асноўную пагрозу свайму суверэнітэту.
Узрастае цікавасць да ўплыву гісторыі на нацыянальныя пачуцці. Тэрыторыя Беларусі да яе далучэння да Расійскай імперыі ў 1796 годзе ўваходзіла ў склад Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, якая таксама ўключала значную частку тэрыторыі Украіны. Больш беларусаў адчуваюць большую прыхільнасць да Вялікага княства Літоўскага або Рэчы Паспалітай, чым да Расійскай імперыі або яе пераемніка, Савецкага Саюза. Першыя дзве разам склалі 46% рэспандэнтаў у параўнанні з 28% для другой. Больш за тое, невялікія, але прыкметныя 16,2% выказаліся за Беларускую Народную Рэспубліку, нядоўгачасовую незалежную і антыкамуністычную дзяржаву (1918-19), перш чым яна была ўключана ў склад Савецкага Саюза. Увогуле, 62,2% беларусаў чэрпаюць сваю гістарычную ідэнтычнасць з іншай тэрыторыяй, чым Расія.
Нядаўні візіт Пуціна з Лукашэнкам у Мінск разам з разгортваннем расійскіх войскаў, матэрыялаў і ўзбраення ў Беларусі выклікаў меркаванне, што ён будзе ціснуць на свайго саюзніка па Саюзе, каб той пачаў аперацыі з удзелам беларускіх войскаў. У адваротным выпадку краіна выступала ў якасці плацдарма ў папярэдніх расійскіх аперацыях. У лепшым выпадку незразумела, ці будзе зроблена спроба паўтарыць ваенны дэбакл, які назіраўся ў пачатку вайны ў лютым мінулага года, але гэта не развейвае меркавання, што на поўначы можа праводзіцца нейкая дыверсійная тактыка. У выпадку, калі яна будзе ўключаць непасрэдны ўдзел беларускіх войскаў, наступствам можа стаць унутраная рэакцыя ў выглядзе пратэстаў і сабатажу. Хутчэй за ўсё, гэта дрэнна скончыцца для Лукашэнкі.
Аўтарскае права @Kost Elisevich, MD, PhD, 2023. Усе правы абаронены. Любое незаконнае капіраванне гэтага кантэнту прывядзе да неадкладнага судовага пазову.